Bảo vệ hệ sinh thái gắn với sinh kế bền vững

Người dân xã đảo Tam Hải khai thác rong mơ gắn với bảo vệ nguồn lợi, gìn giữ đa dạng sinh học. Ảnh: QUANG VIỆT

Khai thác gắn liền với bảo tồn đa dạng sinh học

Từ tháng 5 đến tháng 7, mùa rong mơ “nở rộ” dọc các vùng ven biển Đà Nẵng, nhiều nhất là tại xã đảo Tam Hải, ngư dân nơi đây tất bật vào mùa thu hoạch.

Ông Nguyễn Văn Quảng (thôn Thuận An, xã đảo Tam Hải) chia sẻ, mỗi ngày ông ra khơi từ sớm, lặn cắt rong tại các bãi cách bờ chừng 2 hải lý rồi gom vào bao tải đưa về phơi khô. Trung bình mỗi ngày, ông khai thác được 6 tạ rong tươi, thu về khoảng 2 tạ rong khô, bán được hơn 1 triệu đồng. “Tôi khai thác luôn đi đôi với bảo vệ để duy trì nguồn lợi và sinh kế bền vững cho cộng đồng”, ông Quảng chia sẻ.

Rong mơ đóng vai trò thiết yếu đối với hệ sinh thái ven biển khi là nơi trú ngụ, bãi đẻ và nguồn thức ăn của nhiều loài hải sản. Nhờ khả năng giải phóng lượng ô xy lớn, hấp thụ chất dư thừa và lọc sạch nước, rong mơ được ví như “lá phổi xanh” giúp cân bằng môi trường biển. Thời gian qua, loài thực vật này mang lại giá trị kinh tế cao cho người dân thông qua việc cung ứng nguyên liệu cho ngành dược phẩm, mỹ phẩm và thực phẩm.

Ông Huỳnh Văn Cường, Chủ tịch UBND xã Tam Hải cho biết, địa phương đặc biệt chú trọng tuyên truyền người dân khai thác đúng vụ, tuyệt đối không tận thu rong mơ non. Các tổ cộng đồng đã được thành lập để vừa khai thác vừa bảo vệ, đồng thời tăng cường tuần tra, xử lý nghiêm trường hợp vi phạm. “Mục tiêu là đảm bảo sản lượng và chất lượng để người dân có thu nhập ổn định, đồng thời tích cực tham gia bảo tồn đa dạng sinh học biển”, ông Cường nói.

Theo số liệu từ UBND xã Tam Hải, vùng biển này hiện sở hữu gần 78,4ha thảm cỏ biển, 196,7ha san hô và 110ha rừng ngập mặn. Đây là nơi quy tụ 173 loài san hô cứng, 174 loài cá rạn, 44 loài động vật không xương sống và 66 loài rong biển, mang lại giá trị kinh tế chủ lực cho cư dân xã đảo. Hệ sinh thái này đóng vai trò là bãi đẻ, nơi ương giống tự nhiên, giúp duy trì cân bằng sinh thái và thúc đẩy nghề nuôi trồng hải sản.

Tuy nhiên, ông Huỳnh Văn Cường thừa nhận, áp lực từ phát triển kinh tế - xã hội cùng tác động thiên nhiên đang đe dọa nghiêm trọng đến môi trường biển. Thời gian tới, địa phương sẽ phối hợp chặt chẽ với các ngành chức năng và cơ quan nghiên cứu để điều tra toàn diện tài nguyên, từ đó triển khai các giải pháp bảo tồn, phục hồi đa dạng sinh học gắn với mục tiêu phát triển bền vững.

Ngư dân xã đảo Tam Hải vào mùa khai thác rong mơ. Ảnh: QUANG VIỆT

Bảo tồn gắn liền với sinh kế

Tính đến cuối tháng 5/2026, Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm đã thu gom và xử lý 130 cá thể sao biển gai. Con số này phản ánh xu hướng gia tăng trở lại của loài chuyên ăn san hô tại xã đảo Tân Hiệp. Ông Lê Vĩnh Thuận, Phó Giám đốc Ban quản lý cho biết, toàn bộ sao biển gai sau khi phát hiện được thu gom bằng dụng cụ chuyên dụng và tiêu hủy bằng hình thức chôn lấp để ngăn chặn nguy cơ tái phát tán.

Thời gian tới, công tác giám sát sẽ được tăng cường tại các khu vực trọng điểm như Hòn Lá, Hòn Khô, Hòn Mồ, Bãi Bắc, Bãi Xếp... Đơn vị sẽ phối hợp với các doanh nghiệp lặn biển tổ chức chiến dịch bảo vệ rạn san hô kết hợp thu gom rác thải đại dương. “Việc kiểm soát sao biển gai không chỉ bảo vệ hệ sinh thái mà còn duy trì nguồn lợi hải sản, thúc đẩy du lịch sinh thái và đảm bảo sinh kế lâu dài cho người dân”, ông Thuận cho hay.

Dù được bảo vệ nghiêm ngặt, Khu bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm vẫn đối mặt với nguy cơ suy thoái rạn san hô, thảm cỏ biển và đa dạng sinh vật. Nguyên nhân chủ yếu đến từ ô nhiễm nguồn nước theo dòng chảy lưu vực sông, rác thải đại dương và áp lực từ hoạt động du lịch lên nguồn nước sạch cùng hệ sinh thái rừng - biển. Bên cạnh đó, tình trạng khai thác hải sản trái phép bằng phương thức hủy diệt của ngư dân vãng lai cũng khiến nguồn lợi sụt giảm nghiêm trọng.

Cán bộ Ban Quản lý khu bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm bắt sao biển gai, bảo vệ đa dạng sinh thái biển. Ảnh: ĐVCC

Trước thực trạng này, ông Lê Vĩnh Thuận nhấn mạnh tính cấp thiết của việc quản lý và phục hồi tài nguyên. Theo đó, ngành chức năng sẽ triển khai các chương trình làm giàu rừng, nâng cao chất lượng rạn san hô và ứng dụng công nghệ phục hồi thảm cỏ biển. Song song đó, các mô hình sinh kế bền vững sẽ được thúc đẩy nhằm cải thiện đời sống cộng đồng và tăng cường khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Bảo vệ nguồn lợi biển Cù Lao Chàm, thúc đẩy tái tạo đa dạng sinh học gắn với sinh kế bền vững là nhiệm vụ trọng tâm. Định hướng của thành phố là xây dựng một Đà Nẵng xanh, bền vững, thiết lập mối quan hệ hài hòa giữa con người và thiên nhiên.

Lãnh đạo thành phố đã chỉ đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng các cơ quan liên quan kiểm soát chặt chẽ nguồn gây ô nhiễm, bảo vệ cảnh quan và giá trị sinh thái tại Cù Lao Chàm. Đồng thời công tác truyền thông được chú trọng nhằm nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi bảo tồn tài nguyên, hướng tới phát triển kinh tế từ biển có trách nhiệm, với sự tham gia tích cực của cộng đồng cư dân.