Bảo vệ người dân từ sớm trước bão lũ cực đoan

Năm 2025 là dấu mốc đặc biệt đối với Quảng Trị khi địa phương thực hiện chủ trương hợp nhất hai tỉnh Quảng Bình - Quảng Trị, đồng thời vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Trong thời điểm bộ máy mới đang từng bước kiện toàn, thiên tai lại diễn biến dồn dập, phức tạp, tạo áp lực rất lớn lên công tác chỉ đạo, điều hành và ứng phó ở cơ sở.

Theo thống kê, trong năm 2025, trên Biển Đông xuất hiện 22 xoáy thuận nhiệt đới, trong đó có 15 cơn bão. Riêng hoàn lưu bão số 10 và các đợt mưa lớn sau đó đã gây thiệt hại nghiêm trọng tại Quảng Trị, làm 24 người chết, 7 người mất tích, 24 người bị thương, tổng thiệt hại kinh tế ước hơn 2.500 tỷ đồng.

Hình ảnh lũ lụt tại Quảng Trị năm 2025.

Đằng sau những con số ấy là nhiều khu dân cư bị ngập sâu, nhà cửa hư hỏng, hoa màu, vật nuôi, công trình dân sinh bị ảnh hưởng. Ở vùng ven biển, bão lớn đe dọa trực tiếp đến tàu thuyền, sinh kế của ngư dân. Tại khu vực gò đồi, miền núi, mưa lớn kéo dài làm gia tăng nguy cơ sạt lở đất, lũ quét. Có thời điểm, một số tuyến giao thông bị chia cắt, gây khó khăn cho việc đi lại, cứu trợ và khắc phục hậu quả.

Trong điều kiện địa bàn quản lý rộng hơn sau sáp nhập, công tác phòng, chống thiên tai của tỉnh Quảng Trị vẫn được duy trì thông suốt. Sự chỉ đạo quyết liệt của Tỉnh ủy, UBND tỉnh cùng sự vào cuộc của các cấp, ngành, địa phương đã góp phần hạn chế tình trạng bị động, bất ngờ. Các lực lượng tại chỗ, nhất là cấp xã, thôn, bản, tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong nắm tình hình, hỗ trợ sơ tán dân, bảo vệ tài sản và khôi phục đời sống sau thiên tai.

Tuy vậy, thực tế thiên tai năm qua cũng cho thấy nhiều vấn đề cần sớm khắc phục. Ở một số nơi, công tác phối hợp trong giai đoạn đầu còn chưa thật nhịp nhàng. Việc cập nhật thông tin, báo cáo thiệt hại có thời điểm còn chậm. Khi mưa lũ xảy ra trên diện rộng, những chậm trễ này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến việc chỉ đạo cứu hộ, cứu nạn và phân bổ nguồn lực hỗ trợ người dân.

Một số tuyến đê, kè, công trình chống sạt lở đã xuống cấp. Nhiều hồ chứa lâu năm tiềm ẩn rủi ro trong điều kiện mưa lũ cực đoan, nhất là đối với các khu dân cư phía hạ du. Việc rà soát, bố trí lại dân cư tại vùng có nguy cơ lũ quét, sạt lở đất còn chậm so với yêu cầu thực tế. Trong khi đó, một bộ phận người dân vẫn còn tâm lý chủ quan, kỹ năng tự phòng tránh thiên tai chưa cao.

Củng cố phương châm “Bốn tại chỗ” ngay từ cơ sở.

Theo đó, tỉnh Quảng Trị cần tiếp tục nâng cao hiệu lực của hệ thống chỉ huy thống nhất từ tỉnh đến cơ sở, bảo đảm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Việc ứng phó thiên tai không chỉ dừng ở xử lý tình huống phát sinh, mà phải được tổ chức theo tư duy không gian, gắn với đặc điểm từng vùng, từng lưu vực và từng nhóm dân cư dễ bị tổn thương.

Theo ý kiến chuyên gia, đối với địa bàn Quảng Trị, yêu cầu đặt ra là tiếp cận theo trục Bắc - Nam ven biển và Tây - Đông theo lưu vực sông, đồng thời tăng cường quản lý tổng hợp các hệ thống sông chính như sông Gianh, sông Kiến Giang, sông Thạch Hãn, sông Bến Hải. Cách tiếp cận này giúp công tác cảnh báo, điều tiết, sơ tán và cứu trợ sát thực tế hơn, hạn chế tình trạng xử lý rời rạc theo từng địa bàn.

Cùng với đó, tỉnh cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, xây dựng cơ sở dữ liệu rủi ro thiên tai và hệ thống cảnh báo sớm hiện đại. Khi thông tin về mưa lũ, ngập lụt, sạt lở được cập nhật nhanh và chia sẻ kịp thời đến cấp xã, thôn, bản, chính quyền cơ sở sẽ có thêm căn cứ để quyết định sơ tán dân, cấm đường, vận hành công trình hoặc huy động lực lượng ứng cứu.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là củng cố phương châm “Bốn tại chỗ” ngay từ cơ sở. Lực lượng xung kích cấp xã cần được kiện toàn, tập huấn thường xuyên, gắn với diễn tập thực tế để nâng cao khả năng xử lý tình huống. Với người dân ở vùng thường xuyên chịu ảnh hưởng của bão lũ, lũ quét, sạt lở đất, công tác tuyên truyền cần đi vào kỹ năng cụ thể như nhận biết dấu hiệu nguy hiểm, chuẩn bị nhu yếu phẩm, sơ tán an toàn, bảo vệ trẻ em, người già và người yếu thế khi thiên tai xảy ra.

Tỉnh Quảng Trị đặt yêu cầu tập trung rà soát, xử lý các công trình xung yếu như hồ đập, đê kè.

Công tác phòng, chống thiên tai cần được gắn chặt với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch hạ tầng và bố trí dân cư, nhất là tại khu vực ven biển, ven sông, miền núi, vùng thường xuyên bị chia cắt khi mưa lũ.

Ngay từ đầu năm 2026, các sở, ngành, địa phương được yêu cầu cụ thể hóa nhiệm vụ phòng, chống thiên tai thành kế hoạch hành động cụ thể, phân công rõ trách nhiệm, rõ địa bàn, rõ thời hạn thực hiện. Sau một năm thiên tai gây nhiều mất mát, yêu cầu đặt ra với Quảng Trị không chỉ là khắc phục hậu quả, mà là xây dựng một hệ thống phòng ngừa chủ động hơn, gần dân hơn và đủ sức bảo vệ an toàn cho nhân dân trước bão lũ cực đoan.