Bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa trên không gian mạng

Thiếu tướng Nguyễn Tiền Giang, Phó Tư lệnh, Tham mưu trưởng Bộ Tư lệnh 86 kiểm tra thực hiện nhiệm vụ sẵn sàng chiến đấu trên không gian mạng. Ảnh: Bộ Tư lệnh 86 cung cấp

Một cuộc tấn công mạng hiện nay có thể làm gián đoạn hoạt động của cơ quan Nhà nước, doanh nghiệp, thậm chí đe dọa an ninh quốc gia. Vì vậy, phát triển năng lực tấn công, phòng thủ mạng chủ động không còn là yêu cầu kỹ thuật. Đó là một bộ phận của sức mạnh bảo vệ Tổ quốc trong điều kiện mới.

Phòng thủ trên không gian mạng chủ động trước hết là nhìn thấy nguy cơ trước khi biến thành sự cố. Muốn vậy, phải có hệ thống giám sát mạnh, năng lực phân tích nhanh và đội ngũ chuyên gia giỏi. Một tài khoản đăng nhập bất thường. Một luồng dữ liệu tăng đột biến. Một máy chủ xuất hiện kết nối lạ. Đó có thể là lỗi kỹ thuật, nhưng cũng có thể là dấu hiệu đầu tiên của một chiến dịch xâm nhập. Phát hiện sớm, khoanh vùng nhanh, xử lý đúng là phương châm xuyên suốt trong tác chiến phòng thủ mạng hiện nay. Nhưng bảo vệ Tổ quốc trên không gian mạng không thể chỉ có phòng thủ. Một quốc gia muốn giữ thế chủ động cần có năng lực tác chiến mạng tương xứng, trong đó có năng lực tấn công mạng được tổ chức, quản lý và sử dụng chặt chẽ theo pháp luật, phục vụ quốc phòng, an ninh. Trong chiến tranh hiện đại, chỉ huy, trinh sát, thông tin liên lạc, hậu cần và ra quyết định ngày càng phụ thuộc vào dữ liệu và mạng máy tính. Bên vừa bảo vệ được hệ thống của mình, vừa làm giảm khả năng sử dụng hệ thống số của đối phương, có thể tạo ra lợi thế quan trọng. Vì vậy, năng lực mạng gắn ngày càng chặt với răn đe, sẵn sàng chiến đấu và sức mạnh phòng thủ quốc gia. Không gian mạng phải được chuẩn bị như một không gian tác chiến từ thời bình.

Đối với Việt Nam, phát triển năng lực ấy phải gắn với tự chủ. Một quốc gia sẽ khó có chủ quyền số vững chắc nếu công nghệ cốt lõi, nền tảng quan trọng, dữ liệu chiến lược và công cụ bảo vệ phụ thuộc hoàn toàn vào bên ngoài. Tự chủ không có nghĩa là đóng cửa hay tự làm mọi thứ. Tự chủ là biết mình phụ thuộc vào đâu, ở mức nào, có phương án thay thế khi cần và làm chủ những thành phần quyết định đến an ninh quốc gia. Cùng với công nghệ là con người. Công nghệ thay đổi từng ngày; kỹ thuật tấn công mới xuất hiện thì kỹ thuật phòng thủ cũng phải thay đổi. Vì vậy, đào tạo lực lượng không thể chỉ dừng ở giáo trình có sẵn. Cần đội ngũ có tư duy nghiên cứu, khả năng học liên tục, thực hành trong môi trường mô phỏng, tham gia diễn tập sát thực tế và có cơ chế thu hút nhân lực chất lượng cao. Đầu tư cho con người chính là đầu tư cho năng lực tự chủ lâu dài.

Với Quân đội nhân dân Việt Nam, lực lượng tác chiến không gian mạng cần tiếp tục được xây dựng tinh nhuệ, chuyên sâu, có khả năng nắm chắc tình hình, bảo vệ hệ thống thông tin quân sự, quốc phòng và xử lý tình huống phức tạp. Nhưng lực lượng chuyên trách không thể đứng một mình. Hệ thống quốc phòng hiện đại liên kết với hạ tầng dân sự, doanh nghiệp công nghệ và viễn thông. Vì vậy, thế trận trên không gian mạng phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng.

Các đơn vị trực thuộc Bộ Tư lệnh 86 thực hiện nhiệm vụ tác chiến thông tin bảo vệ các sự kiện chính trị trọng đại của đất nước. Ảnh: Bộ Tư lệnh 86 cung cấp

Không gian mạng có đường biên khó nhìn thấy, nhưng chủ quyền trên đó là có thật. Dữ liệu quốc gia, hệ thống thông tin trọng yếu, hạ tầng số và quyền tự quyết của Nhà nước trong không gian số đều phải được bảo vệ. Khi hệ thống điện, bệnh viện, ngân hàng hay cơ quan công quyền bị tấn công, hậu quả có thể tác động tới đời sống, sản xuất và niềm tin xã hội. Bảo vệ không gian mạng vì thế chính là bảo vệ hoạt động bình thường của đất nước. Trách nhiệm không chỉ thuộc về lực lượng chuyên trách. Không thể có hệ thống an ninh mạng vững chắc, nếu ở cơ sở vẫn tồn tại mật khẩu yếu, thiết bị không cập nhật hoặc thói quen bấm vào liên kết không rõ nguồn gốc. Trong nhiều sự cố, con người chính là điểm mở đầu. Vì vậy, văn hóa an ninh mạng phải trở thành một phần của kỷ luật công vụ, kỷ luật Quân đội và kỹ năng công dân số.

Phát triển năng lực tấn công và phòng thủ trên không gian mạng không phải chạy theo cuộc đua công nghệ. Mục tiêu cuối cùng là giữ vững hòa bình, ổn định và tạo môi trường an toàn cho phát triển. Năng lực càng mạnh càng phải đi cùng cơ chế chỉ huy chặt chẽ, pháp lý rõ ràng và kiểm soát rủi ro. Sức mạnh mạng chỉ có ý nghĩa khi phục vụ hòa bình, bảo vệ lợi ích quốc gia, lợi ích nhân dân và góp phần ngăn ngừa nguy cơ chiến tranh, xung đột. Từ đó, có thể xác định ba hướng lớn. Một là đầu tư có trọng tâm cho hạ tầng, công nghệ và nền tảng an ninh mạng. Hai là xây dựng lực lượng chuyên trách đủ mạnh, coi nhân lực chất lượng cao là yếu tố quyết định. Ba là tổ chức thế trận an ninh mạng toàn dân, trong đó mỗi cơ quan, doanh nghiệp và người dân đều là một mắt xích của phòng thủ quốc gia. Công nghệ thiếu con người khó phát huy; hạ tầng yếu khó tạo ưu thế; người dùng chủ quan vẫn có thể làm hệ thống bị xâm nhập.

Bảo vệ Tổ quốc trên không gian mạng là cuộc chiến đấu âm thầm, liên tục. Khoảng cách giữa an toàn và bị động đôi khi chỉ là vài phút phát hiện sớm; giữa chủ quyền và lệ thuộc có thể nằm trong một công nghệ. Điều đó, đòi hỏi phải chuyển mạnh từ ứng phó sang chủ động, từ bảo vệ từng hệ thống riêng lẻ sang bảo vệ sức sống số của cả quốc gia. Phòng thủ vững chắc, năng lực tấn công mạng đủ sức răn đe, lực lượng tinh nhuệ, công nghệ tự chủ và thế trận toàn dân chính là những nền tảng để Việt Nam bảo vệ vững chắc chủ quyền, lợi ích quốc gia và môi trường hòa bình trong kỷ nguyên số.