Bảo vệ trẻ em: Chuyển mạnh từ xử lý vụ việc sang phòng ngừa, can thiệp sớm

Các đại biểu ấn nút phát động Chương trình quốc gia về bảo vệ trẻ em và phòng ngừa, giảm thiểu trẻ em lao động trái quy định của pháp luật giai đoạn 2026-2030. (Ảnh: Cục Bà mẹ và Trẻ em)

Ngày 11/9, Bộ Y tế và UNICEF tổ chức Lễ phát động Chương trình quốc gia về bảo vệ trẻ em và phòng ngừa, giảm thiểu trẻ em lao động trái quy định của pháp luật giai đoạn 2026-2030.

Nhiều quyền của trẻ em được bảo đảm

Tính đến năm 2025, cả nước có 24.950.416 trẻ em, trong đó 13.092.705 trẻ em nam, chiếm 52,5%, và 11.857.711 trẻ em nữ, chiếm 47,5%. Trẻ em dân tộc thiểu số chiếm 18,3%; trẻ em nghèo đa chiều chiếm 8,4%. Cả nước có 790.514 trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, chiếm 3,2% tổng số trẻ em.

Những năm qua, cùng với sự quan tâm của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em đạt nhiều kết quả tích cực, bảo đảm ngày càng tốt hơn các quyền cơ bản của trẻ em.

Tỷ lệ trẻ em dưới 5 tuổi được đăng ký khai sinh đạt 99,3%. Tất cả trẻ em dưới 6 tuổi và trẻ em hưởng trợ cấp xã hội hằng tháng được ngân sách nhà nước đóng bảo hiểm y tế, qua đó bảo đảm quyền tiếp cận dịch vụ y tế bình đẳng cho trẻ em.

Chương trình tiêm chủng mở rộng quốc gia đã bao phủ hầu hết các vaccine thiết yếu, góp phần khống chế và đẩy lùi nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm ở trẻ em. Tỷ lệ tiêm chủng đầy đủ cho trẻ em dưới 1 tuổi đạt 97%; 100% trẻ em 5 tuổi được đi học mẫu giáo.

Nhà nước thực hiện miễn học phí đối với trẻ em mầm non, học sinh phổ thông, người học chương trình giáo dục phổ thông trong các cơ sở giáo dục công lập và hỗ trợ học phí đối với các đối tượng tương ứng tại cơ sở giáo dục dân lập, tư thục.

Trên 80% trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt được trợ giúp phù hợp với nhu cầu và điều kiện phát triển kinh tế-xã hội của địa phương. Tỷ lệ trẻ em lao động trái quy định của pháp luật giảm từ 5,4% xuống còn 1,31%. 100% trẻ em bị xâm hại được áp dụng các biện pháp hỗ trợ, can thiệp phù hợp

Thứ trưởng Y tế Lê Đức Luận phát biểu tại lễ phát động.

Hệ thống dịch vụ bảo vệ trẻ em theo ba cấp độ gồm phòng ngừa, hỗ trợ và can thiệp tiếp tục được triển khai. Tổng đài điện thoại quốc gia bảo vệ trẻ em 111 phát huy vai trò là địa chỉ tiếp nhận thông tin, tư vấn và phối hợp xử lý các vụ việc liên quan đến quyền trẻ em.

Ngày 8/9/2026, Tổng đài điện thoại quốc gia về phòng, chống bạo lực gia đình số 117 được khai trương, đi vào hoạt động, bổ sung thêm một kênh tiếp nhận và hỗ trợ trong công tác phòng, chống bạo lực.

Công tác phối hợp giữa ngành y tế với giáo dục, công an, tư pháp được tăng cường, nhất là trong phát hiện, chuyển tuyến, chăm sóc, điều trị và hỗ trợ trẻ em là nạn nhân của bạo lực, xâm hại, bị bỏ rơi hoặc cần can thiệp khẩn cấp. 34/34 tỉnh, thành phố đã thành lập, kiện toàn Ban chỉ đạo hoặc Ban điều hành công tác trẻ em cấp tỉnh.

Cùng với nguồn lực nhà nước, việc huy động sự tham gia của các tổ chức quốc tế, cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức xã hội ngày càng được đẩy mạnh, góp phần bổ sung nguồn lực cho công tác bảo vệ, chăm sóc trẻ em.

Tăng phòng ngừa, đưa dịch vụ đến gần trẻ em

Tuy nhiên, theo Thứ trưởng Y tế Lê Đức Luận, công tác bảo vệ trẻ em vẫn đứng trước nhiều thách thức. Tình trạng bạo lực trẻ em có xu hướng gia tăng trên phạm vi toàn cầu trong bối cảnh suy thoái kinh tế, lạm phát và các cú sốc thiên tai, xã hội, làm gia tăng nguy cơ trẻ em yếu thế phải bỏ học và tham gia lao động sớm.

Lao động trẻ em vẫn tồn tại tại khu vực nông, lâm, thủy sản, trong hộ gia đình và các cơ sở sản xuất, kinh doanh nhỏ lẻ - những môi trường khó kiểm tra, giám sát.

Bên cạnh đó, mạng lưới cung cấp dịch vụ bảo vệ trẻ em tại một số địa phương còn mỏng. Việc kết nối, liên thông và chuyển tuyến dịch vụ chưa đồng bộ; ứng dụng công nghệ thông tin và quản lý dữ liệu trẻ em tại cơ sở còn có sự chênh lệch giữa các vùng miền.

Trước thực tế này, Chương trình quốc gia về bảo vệ trẻ em và phòng ngừa, giảm thiểu trẻ em lao động trái quy định của pháp luật giai đoạn 2026-2030 đặt ra nhiều mục tiêu cụ thể. Trong đó, tỷ lệ trẻ em bị bạo lực và xâm hại tình dục sẽ giảm ít nhất 5% mỗi năm; tỷ lệ lao động trẻ em trong độ tuổi từ 5 đến 17 tuổi giảm xuống dưới 1,1%.

Đến năm 2030, 100% tỉnh, thành phố triển khai mô hình cung cấp dịch vụ bảo vệ trẻ em tích hợp; 95% cấp xã triển khai mô hình dịch vụ liên ngành và 100% cấp xã thành lập phòng điều tra thân thiện.

Mục tiêu đặt ra là tất cả trường hợp trẻ em bị xâm hại, có nguy cơ bị bạo lực, bóc lột, bỏ rơi khi được phát hiện đều được hỗ trợ, can thiệp kịp thời, phù hợp. 100% yêu cầu trợ giúp pháp lý cho trẻ em được đáp ứng theo quy định pháp luật.

Cùng với đó, 100% trẻ em thuộc đối tượng bảo vệ và có nguy cơ được quản lý trên hệ thống cơ sở dữ liệu trẻ em kết nối dùng chung với các cơ sở dữ liệu liên quan. Việc này nhằm nâng cao khả năng phát hiện nguy cơ, theo dõi và kết nối dịch vụ hỗ trợ trẻ em.

Bà Michaela Bauer, Phó Trưởng Đại diện UNICEF tại Việt Nam đánh giá việc Việt Nam ban hành Chương trình quốc gia mới là dấu mốc kịp thời và có ý nghĩa quan trọng, thể hiện cam kết bảo đảm mọi trẻ em được lớn lên trong môi trường an toàn, được bảo vệ và có cơ hội phát huy tối đa tiềm năng.

Bà Michaela Bauer, Phó Trưởng Đại diện UNICEF tại Việt Nam phát biểu.

Theo bà Michaela Bauer, bảo vệ trẻ em khỏi bạo lực, xâm hại, bóc lột và lao động có hại không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là sự đầu tư cho tương lai của đất nước.

"UNICEF đánh giá cao việc chương trình chú trọng phòng ngừa, can thiệp sớm và cung cấp các dịch vụ tích hợp; đồng thời khuyến khích tiếp tục đầu tư cho đội ngũ nhân viên công tác xã hội chuyên trách, có trình độ và được cấp chứng chỉ hành nghề, với tiêu chuẩn nghề nghiệp rõ ràng, cơ chế giám sát và nhân lực đầy đủ, đặc biệt tại cấp xã, bao gồm cả các trạm y tế xã", bà Michaela Bauer nói.

Từ những kết quả đạt được, yêu cầu đặt ra trong giai đoạn mới không chỉ là xử lý tốt hơn các vụ việc khi xảy ra, mà quan trọng hơn là nhận diện nguy cơ từ sớm, đưa dịch vụ bảo vệ trẻ em đến gần hơn với gia đình và cộng đồng, đồng thời xây dựng một hệ thống phối hợp liên ngành đủ năng lực để không trẻ em nào bị bỏ lại phía sau.