Bầu cử 2026: Thái Lan trước đòi hỏi cải cách

Tâm điểm cải cách

Việc giải tán Hạ viện Thái Lan vào cuối năm 2025 đã mở đường cho cuộc bầu cử sớm đầu năm 2026. Diễn biến này không chỉ mang tính thủ tục theo quy định hiến pháp, mà còn phản ánh quá trình điều chỉnh trong nội bộ liên minh cầm quyền, cũng như những khác biệt về quan điểm và định hướng phát triển đất nước trong thời gian tới.

Khoảng 50 triệu cử tri Thái Lan sẽ bầu ra tổng cộng 500 thành viên Hạ viện, trong đó 400 người được bầu từ các khu vực bầu cử địa phương và 100 người còn lại được phân bổ cho các đảng chính trị dựa trên tỷ lệ phiếu bầu phổ thông. Trước đó, hôm 1/2, Thái Lan đã tiến hành bỏ phiếu sớm bầu Hạ viện, mở đầu cho tiến trình tổng tuyển cử năm nay.

Trong những năm gần đây, đời sống chính trị Thái Lan tiếp tục vận hành giữa hai yêu cầu song hành là bảo đảm ổn định thể chế và thúc đẩy cải cách nhằm nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia. Một bộ phận cử tri, đặc biệt là giới trẻ và tầng lớp trung lưu tại các đô thị, bày tỏ mong muốn tăng cường vai trò của các cơ quan dân cử, mở rộng minh bạch trong hoạt động công quyền và hoàn thiện các cơ chế giám sát quyền lực. Trong khi đó, các đảng phái theo xu hướng trung dung và bảo thủ nhấn mạnh tính kế thừa, sự ổn định của hệ thống chính trị hiện hành, đồng thời đề cao việc điều chỉnh chính sách theo lộ trình thận trọng.

Đáng chú ý, kỳ bầu cử năm nay diễn ra đồng thời với tiến trình xem xét sửa đổi Hiến pháp thông qua trưng cầu ý dân. Điều này làm gia tăng ý nghĩa chính trị của lá phiếu cử tri, bởi các điều chỉnh thể chế, nếu được thông qua, có thể tác động đến cơ chế lựa chọn người đứng đầu chính phủ cũng như mối quan hệ giữa các cơ quan trong bộ máy nhà nước. Việc đặt vấn đề cải cách trong khuôn khổ hiến định cho thấy nỗ lực tìm kiếm giải pháp thể chế thông qua nghị trường, thay vì các hình thức đối đầu ngoài hệ thống.

Những vấn đề chi phối lá phiếu cử tri

Ba nhóm vấn đề chủ yếu đang tác động đến sự quan tâm và lựa chọn của cử tri Thái Lan. Trước hết là cải cách thể chế và cơ chế lựa chọn lãnh đạo. Những tranh luận xoay quanh vai trò của Thượng viện, thẩm quyền của Hạ viện và quy trình lựa chọn thủ tướng trở thành nội dung trọng tâm trong quá trình tranh cử. Đối với một bộ phận cử tri, đây được xem là cơ hội điều chỉnh khuôn khổ pháp lý theo hướng tăng cường tính đại diện. Trong khi đó, các nhóm cử tri khác nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm hệ thống chính trị vận hành ổn định, hạn chế các biến động mang tính đột ngột.

Nhóm vấn đề thứ hai liên quan đến kinh tế và đời sống dân sinh. Thái Lan hiện phải đối mặt với nhiều sức ép như tăng trưởng chậm, nợ hộ gia đình ở mức cao và sự cạnh tranh ngày càng gay gắt trong chuỗi cung ứng khu vực. Ngành du lịch dù đã có dấu hiệu phục hồi nhưng vẫn chưa đạt mức trước đại dịch. Trong bối cảnh này, năng lực điều hành kinh tế vĩ mô, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, cùng việc bảo đảm an sinh xã hội trở thành những tiêu chí quan trọng để cử tri đánh giá các lực lượng chính trị và ứng viên.

Cuối cùng, là vai trò của thế hệ trẻ trong đời sống chính trị. Tỷ lệ cử tri trẻ tham gia bỏ phiếu được dự báo tiếp tục có ảnh hưởng đáng kể đến kết quả chung. Nhóm cử tri này thường quan tâm đến các nội dung cải cách, đồng thời chú trọng tới cơ hội việc làm, đổi mới sáng tạo và khả năng hội nhập quốc tế của nền kinh tế.

Các lực lượng chính trị nổi bật

Các kết quả thăm dò dư luận trước thềm bầu cử cho thấy, ba nhóm lực lượng chính đang nắm giữ ưu thế tương đối, tạo nên cục diện cạnh tranh mang tính đa cực.

Đảng Nhân dân (PP), do ông Natthaphong Ruengpanyawut lãnh đạo, được xem là đại diện tiêu biểu cho xu hướng cải cách. Đảng này nhận được sự ủng hộ đáng kể tại Bangkok và các trung tâm kinh tế lớn, đặc biệt trong nhóm cử tri trẻ và tầng lớp trung lưu đô thị. Chương trình hành động của Đảng Nhân dân tập trung vào hoàn thiện cơ chế dân chủ đại diện, tăng cường minh bạch ngân sách, cải cách hành chính và thúc đẩy phát triển kinh tế số. Sự nổi lên của lực lượng này phản ánh xu hướng chuyển dịch chính trị theo thế hệ, trong đó các vấn đề về quản trị, công nghệ và cơ hội việc làm ngày càng được quan tâm ngang với các chủ đề truyền thống. Tuy nhiên, thách thức lớn đối với Đảng Nhân dân vẫn là khả năng mở rộng hợp tác với các đảng phái khác.

Đảng Bhumjaithai, do Thủ tướng đương nhiệm Anutin Charnvirakul đứng đầu, tiếp tục nhấn mạnh thông điệp ổn định gắn với phát triển. Các chính sách trọng tâm của đảng tập trung vào hỗ trợ nông nghiệp, đầu tư hạ tầng, thúc đẩy du lịch và thu hút đầu tư nước ngoài. Với mạng lưới tổ chức địa phương tương đối rộng cùng kinh nghiệm điều hành, đảng này được đánh giá có lợi thế nhất định trong quá trình thương lượng liên minh sau bầu cử. Trong bối cảnh kinh tế khu vực còn nhiều biến động, định hướng duy trì ổn định vĩ mô và cải cách theo lộ trình được một bộ phận cử tri xem là lựa chọn phù hợp. Khả năng dung hòa lợi ích giữa các lực lượng chính trị khác nhau có thể giúp Đảng Bhumjaithai giữ vai trò trung tâm trong cấu trúc chính phủ mới, dù không nhất thiết dẫn đầu về số ghế.

Trong khi đó, Đảng Pheu Thai tiếp tục duy trì ảnh hưởng tại các khu vực miền Bắc và Đông Bắc, dựa trên nền tảng cử tri truyền thống và các chính sách phúc lợi xã hội. Mặc dù không còn giữ ưu thế áp đảo như trong một số giai đoạn trước, đảng này vẫn là nhân tố quan trọng trong các kịch bản hình thành liên minh. Các chính sách kích thích tiêu dùng, hỗ trợ thu nhập và giảm bất bình đẳng tiếp tục là trụ cột trong hoạt động vận động tranh cử của Pheu Thai.

Nhìn tổng thể, tương quan giữa các lực lượng chính trị cho thấy chưa bên nào tạo được ưu thế vượt trội, phản ánh tính đa dạng và phân hóa của đời sống chính trị Thái Lan hiện nay.

Tác động đối với khu vực

Giới phân tích đưa ra ba kịch bản chủ yếu đối với giai đoạn tiếp theo của tiến trình chính trị Thái Lan. Trong trường hợp lực lượng theo xu hướng cải cách giành được nhiều ghế nhất nhưng không đạt đa số tuyệt đối, việc thành lập chính phủ sẽ phụ thuộc vào quá trình đàm phán và thỏa thuận giữa các đảng phái. Kịch bản này có thể tạo điều kiện cho một chính phủ năng động, song cũng tiềm ẩn những thách thức về ổn định nếu không đạt được mức độ đồng thuận cần thiết.

Trường hợp các lực lượng trung dung và bảo thủ chiếm ưu thế, ưu tiên duy trì ổn định chính trị và thúc đẩy phục hồi kinh tế nhiều khả năng sẽ được đặt lên hàng đầu, trong khi áp lực cải cách từ xã hội vẫn tiếp tục tồn tại. Kịch bản thứ ba là sự hình thành một liên minh rộng, kết hợp giữa cải cách theo lộ trình và bảo đảm ổn định. Đây được xem là phương án dung hòa, song đòi hỏi mức độ tin cậy và hợp tác chính trị cao giữa các bên liên quan.

Ở bình diện khu vực, Thái Lan tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong ASEAN và là một mắt xích đáng chú ý trong các chuỗi cung ứng sản xuất. Chính phủ mới sẽ phải đồng thời xử lý các nhiệm vụ củng cố tăng trưởng, thu hút đầu tư, duy trì cân bằng trong quan hệ với các đối tác lớn và bảo đảm ổn định xã hội trong nước. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược gia tăng tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, định hướng phát triển và chính sách đối ngoại của Bangkok tiếp tục được các quốc gia trong khu vực theo dõi chặt chẽ.

Giới quan sát nhận định, cuộc tổng tuyển cử Thái Lan năm 2026 phản ánh tính đa dạng và phân hóa của đời sống chính trị, với sự tham gia của nhiều lực lượng cùng định hình tương lai đất nước thông qua cơ chế nghị trường. Dù kết quả như thế nào, thách thức lớn đặt ra vẫn là xây dựng đồng thuận xã hội và củng cố niềm tin của công chúng. Trong bối cảnh khu vực và thế giới tiếp tục biến động, yêu cầu duy trì ổn định gắn với cải cách phù hợp thực tiễn được xem là định hướng xuyên suốt đối với bộ máy điều hành đất nước trong giai đoạn tới.

Lần đầu tiên sau nhiều năm, Thái Lan tổ chức trưng cầu Hiến pháp trùng ngày tổng tuyển cử. Ảnh: The Nation

Tổng Thư ký Ủy ban Bầu cử Thái Lan kiểm tra công tác chuẩn bị cho cuộc bỏ phiếu sớm tại quận Bang Kapi, thuộc thủ đô Bangkok. (Ảnh: Ủy ban Bầu cử Thái Lan)

Châu Anh