Hệ thống đằng sau hiện tượng toàn cầu của nền công nghiệp Kpop

Giống như nhiều thứ khác ở Hàn Quốc, K-pop hiếm khi dừng lại để tự giải thích. Các nhóm nhạc mới ra mắt, các concept thay đổi liên tục, các tranh cãi nổi lên rồi lắng xuống. Ngành công nghiệp này nắm bắt khoảnh khắc, điều chỉnh lại và nhanh chóng tiến về phía trước. Sự vận động tiến lên phía trước đó từ lâu đã là một phần sức hấp dẫn của nó. Đó cũng là điều khiến hệ thống này khó hiểu từ bên ngoài.

Tuy nhiên, đằng sau vũ đạo và vẻ ngoài hoàn hảo trước ống kính, một câu hỏi thầm lặng vẫn còn đó: Tại sao K-pop lại có cảm giác được dàn dựng đến vậy, không chỉ về âm thanh hay phong cách, mà còn cả cách các nghệ sĩ được đào tạo, giới thiệu và duy trì sự nghiệp theo thời gian?

Nhóm nhạc nữ K-pop BLACKPINK biểu diễn tại Singapore trong khuôn khổ chuyến lưu diễn vòng quanh thế giới "DEADLINE", tháng 11/2025.

Câu hỏi đó nằm ở trọng tâm của cuốn sách Hầu hết mọi thứ bạn cần biết về K-pop, một cuốn sách mới của Choi Jung Kiu, được xuất bản tại Hàn Quốc vào tháng Mười Hai năm ngoái. Được định vị như một cuốn sách nhập môn văn hóa, cuốn sách phân tích K-pop thành các thành phần cấu tạo, dựa trên các ví dụ cụ thể từ các nhóm nhạc thần tượng đang hoạt động, các sản phẩm âm nhạc mới ra mắt và thực tiễn hằng ngày trong ngành.

Thay vì coi K-pop như một thể loại theo xu hướng hay một loạt các thành công riêng lẻ, Choi nhìn nhận nó như một hệ thống được hình thành theo thời gian, trong đó đào tạo, sản xuất, biểu diễn, công nghệ và cộng đồng người hâm mộ được thiết kế để vận hành đồng bộ. Với hơn hai thập kỷ kinh nghiệm tại các công ty tư vấn như McKinsey và Kearney, và hiện là đối tác tại Boston Consulting Group Singapore, ông mang đến một góc nhìn phân tích cho lĩnh vực mà ông đã theo dõi từ lâu với tư cách là một người hâm mộ.

Hai nhóm nhạc K-pop H.O.T (bên trái) và S.E.S. đều là những nhóm nhạc K-pop thế hệ đầu tiên ra mắt và biểu diễn vào cuối những năm 1990. Ảnh do SM Entertainment cung cấp.

Theo Choi, K-pop không chỉ là những giai điệu dễ nhớ, mà là một chuỗi giá trị được thiết kế tỉ mỉ. Trong đó, việc đào tạo thần tượng, sản xuất nội bộ và các nền tảng dành cho người hâm mộ là những thành phần phụ thuộc lẫn nhau chứ không phải là những con đường song song: "Một cỗ máy xuất khẩu công nghệ cao, chú trọng đến từng chi tiết nhỏ, nơi văn hóa và logic kinh doanh không thể tách rời”.

Qua tác phẩm của các nhóm nhạc như aespa, Stray Kids, IVE và Le Sserafim, vũ đạo, hình ảnh và các khái niệm kể chuyện được trình bày không phải là những quyết định sáng tạo riêng lẻ, mà là kết quả được định hình bởi những lựa chọn từ các khâu trước đó trong các hãng thu âm, thường là rất lâu trước khi nghệ sĩ bước lên sân khấu.

Nhóm nhạc nam K-pop Stray Kids biểu diễn trong chương trình "Stray Kids World Tour 'dominATE : celebrATE'" tại Sân vận động chính Incheon Asiad, tháng 10 năm 2025. Ảnh do JYP Entertainment cung cấp.

Khoảng cách giữa kinh doanh và nghệ thuật cũng tạo ra không gian cho sự mâu thuẫn trong cấu trúc của nền công nghiệp K-pop: "Nhà phân tích trong tôi ngưỡng mộ hiệu quả của hệ thống đa nhãn hiệu hoặc lợi nhuận cao của các nền tảng người hâm mộ kỹ thuật số. Nhưng người hâm mộ trong tôi, người nổi da gà mỗi khi nghe đoạn điệp khúc của Dreamcatcher hay màn vũ đạo của Lip J, lại lo lắng khi kinh doanh bắt đầu lấn át nghệ thuật". Theo Choi, sự mâu thuận cũng thể hiện rõ trong hệ thống thực tập sinh: “Về mặt phân tích, đó là một mô hình nghiên cứu và phát triển tuyệt vời, đảm bảo chất lượng, nhưng về mặt cảm xúc, với tư cách là một người hâm mộ, tôi thấy áp lực khổng lồ và bóng dáng của tuổi trẻ đã mất”.

Các thành viên của nhóm Katseye biểu diễn tại "YouTube Theatre" ở Inglewood, California, vào tháng 12/2025.

Thay vì cố gắng giải quyết mâu thuẫn đó, cuốn sách giữ nguyên nó, coi đó là yếu tố thiết yếu để hiểu cách hệ thống hoạt động. Trong khi vẫn dành chỗ cho sự ngưỡng mộ, Choi cũng thẳng thắn trong cuốn sách của mình về những điểm yếu của K-pop. Trong số các vấn đề mà ông xem xét, tính bền vững nổi lên là vấn đề cấp bách nhất: “Chúng ta đã hoàn thiện mô hình ‘Thần tượng hoàn hảo’, nhưng vẫn chưa hoàn thiện mô hình ‘Thần tượng bền vững". Sức khỏe tâm thần, quản trị doanh nghiệp và thiếu cơ sở hạ tầng chuyên dụng cho các buổi hòa nhạc ở Hàn Quốc không còn là những vấn đề thứ yếu nữa".

Min Hee-jin, cựu CEO bị sa thải của hãng thu âm K-pop ADOR, thuộc tập đoàn HYBE Labels.

Những tranh chấp gần đây trong ngành cũng làm nổi bật hơn nữa những căng thẳng đó. Choi mô tả cuộc xung đột đang diễn ra giữa HYBE Labels và cựu CEO của ADOR, Min Hee Jin, là một cuộc đụng độ kinh điển giữa sáng tạo và vốn. Khi các công ty giải trí K-pop toàn cầu hóa và áp dụng cấu trúc doanh nghiệp được định hình bởi vốn quốc tế, ông dự đoán những mâu thuẫn tương tự sẽ nổi lên: “Căng thẳng giữa sự kiểm soát tập trung của doanh nghiệp và sự độc lập sáng tạo phi tập trung sẽ chỉ ngày càng gia tăng”.

Nhìn về phía trước, Choi cho rằng, thử thách lớn tiếp theo có thể đến từ những nỗ lực bản địa hóa của K-pop, khi các công ty giải trí ngày càng thành lập các nhóm nhạc pop toàn cầu bằng cách sử dụng khuôn khổ K-pop. Các ví dụ gần đây bao gồm nhóm nhạc nữ KATSEYE của HYBE tại Mỹ và SANTOS BRAVOS thuộc chi nhánh Mỹ La Tinh của công ty, nhóm nhạc nam dearALICE của SM Entertainment và GIRLSET của JYP Entertainment (trước đây là VCHA).

Vì các nhóm nhạc này được sản xuất theo quy tắc của K-pop, Choi cho biết, sự khác biệt về tiêu chuẩn lao động, văn hóa sáng tạo và kỳ vọng có thể gây áp lực lên những giả định từ lâu đã được coi là hiển nhiên: “Khi kết hợp hệ thống cứng nhắc của Hàn Quốc với các chuẩn mực lao động phương Tây và các nền văn hóa sáng tạo khác nhau, chúng ta có thể thấy sự xung đột đáng kể. Vấn đề đặt ra có lẽ không phải là về nhãn hiệu hay hợp đồng mà là về việc ai mới thực sự sở hữu ý tưởng và quyền sở hữu trí tuệ đằng sau âm nhạc".

Nhóm nhạc nữ toàn cầu VCHA, nay đã đổi tên thành GIRLSET, thực chất đã tan rã vào tháng 12/2024 khi thành viên KG công khai tuyên bố rời nhóm và đệ đơn kiện cáo buộc bị đối xử tệ bạc và vi phạm hợp đồng. Sau đó, công ty giải trí JYP Entertainment đã xác nhận việc chấm dứt hoạt động của nhóm.

Theo Choi, sự không chắc chắn đó không phải là một khiếm khuyết của hệ thống mà là dấu hiệu của giai đoạn hiện tại. Ông lập luận rằng, K-pop không còn là một mô hình xuất khẩu cố định, mà là một cấu trúc đang phát triển, liên tục thay đổi khi nó mở rộng ra bên ngoài. Độ chính xác kỹ thuật và hiệu quả sản xuất không còn đủ nữa. Điều quan trọng bây giờ là liệu hệ thống có thể duy trì sự mạch lạc về mặt câu chuyện và niềm tin khi nó mở rộng ra ngoài biên giới hay không: “Ở thế hệ thứ tư, thứ năm trở lên, người hâm mộ không chỉ mua một bài hát, họ mua cả một câu chuyện".

Các quảng cáo có hình ảnh nhóm nhạc nam K-pop, ENHYPEN được trưng bày khắp Shibuya, Tokyo, với hình ảnh của nhóm tràn ngập các bảng quảng cáo và không gian công cộng trên một trong những con phố sầm uất nhất thủ đô Nhật Bản.

Sự thay đổi đó đòi hỏi một tham vọng khác. Thay vì xuất khẩu K-pop như một sản phẩm hoàn chỉnh, Choi hình dung một tương lai, trong đó khuôn khổ nền tảng của nó trở thành động lực chính, có thể thích ứng với các bối cảnh mới mà không đánh mất logic nội tại: “Nó sẽ không chỉ là K-pop được xuất khẩu. Nó sẽ là nhạc pop toàn cầu, được thúc đẩy bởi hệ thống K”.

Aespa là một trong những nhóm mà Choi phân tích trong cuốn sách.