Bầu cử Brazil 2026: Cuộc đua định hình tương lai đất nước

Cuộc đua tổng thống bước vào chặng quyết định

Ngày 4/10, cử tri Brazil sẽ đi bỏ phiếu trong vòng đầu tiên của cuộc tổng tuyển cử để lựa chọn Tổng thống và Phó Tổng thống, thống đốc các bang, hai phần ba số ghế Thượng viện, toàn bộ Hạ viện cùng các cơ quan lập pháp cấp bang. Theo Tòa án Bầu cử Tối cao Brazil (TSE), có 12 cặp ứng cử viên tranh cử chức Tổng thống. Nếu không ứng cử viên nào giành quá 50% số phiếu hợp lệ, hai người có số phiếu cao nhất sẽ bước vào vòng hai ngày 25/10. Trong số 12 ứng cử viên, cuộc đua hiện tập trung chủ yếu vào Tổng thống đương nhiệm Luiz Inácio Lula da Silva của Đảng Công nhân (PT) và Thượng nghị sĩ Flávio Bolsonaro của Đảng Tự do (PL), con trai cựu Tổng thống Jair Bolsonaro. Bên cạnh đó là một số ứng cử viên thuộc khuynh hướng trung hữu hoặc trung tâm như Ronaldo Caiado, Romeu Zema, cùng các ứng cử viên đại diện cho những đảng phái và khuynh hướng chính trị khác. Danh sách chính thức của TSE cũng bao gồm Augusto Cury, Renan Santos, Rui Costa Pimenta, Samara Martins, Hertz Dias, Edmilson Costa, Wilson Grassi và Clariana Barão.

Cuộc đua hiện tập trung chủ yếu vào Tổng thống đương nhiệm Luiz Inácio Lula da Silva và Thượng nghị sĩ Flávio Bolsonaro. Ảnh: americasquarterly.org

Các cuộc thăm dò được công bố trong những ngày cuối tháng 9 cho thấy Tổng thống Luiz Inácio Lula da Silva và Thượng nghị sĩ Flávio Bolsonaro đang chiếm ưu thế về tỷ lệ ủng hộ, song khoảng cách giữa hai người khác nhau tùy phương pháp khảo sát. Theo Datafolha ngày 1/10 ghi nhận Tổng thống Luiz Inácio Lula da Silva 42% và Thượng nghị sĩ Flávio Bolsonaro 38% trong vòng một; trong khi khảo sát RealTime Big Data công bố cùng ngày cho thấy hai ứng cử viên ở trạng thái ngang bằng trong phạm vi sai số. Điều này cho thấy kết quả vòng một vẫn khó xác định, đồng thời đặt khả năng diễn ra vòng hai ở vị trí đáng chú ý. Cuộc bầu cử diễn ra trong bối cảnh cử tri đặc biệt quan tâm đến chi phí sinh hoạt, việc làm, an ninh công cộng, chất lượng dịch vụ công và niềm tin vào các thể chế. Chính quyền Tổng thống Luiz Inácio Lula da Silva có thể dựa vào những kết quả về giảm thất nghiệp và bất bình đẳng để vận động tranh cử, cùng lúc đó các vấn đề như giá cả và tội phạm tiếp tục tạo sức ép đối với Chính phủ đương nhiệm. Trong khi đó, Thượng nghị sĩ Flávio Bolsonaro tập trung nhiều hơn vào an ninh, trật tự xã hội và việc kế thừa dòng chính trị Bolsonaro. Vì vậy, cuộc bầu cử lần này không chỉ là sự cạnh tranh giữa hai cá nhân mà còn phản ánh sự lựa chọn giữa những định hướng chính sách khác nhau đối với tương lai Brazil.

Hai định hướng và những vấn đề đặt ra

Nếu ông Luiz Inácio Lula da Silva tiếp tục nắm quyền, những chính sách được triển khai trong nhiệm kỳ hiện tại nhiều khả năng sẽ tiếp tục là cơ sở cho chương trình điều hành mới. Chính phủ sẽ phải xử lý đồng thời bài toán tăng trưởng kinh tế, kiểm soát chi phí sinh hoạt, giảm bất bình đẳng và duy trì các chương trình an sinh xã hội. Trong lĩnh vực giáo dục, chính quyền hiện nay thúc đẩy mở rộng giáo dục toàn thời gian, cải thiện chất lượng trường công và thu hẹp khoảng cách giữa các vùng. Đây sẽ tiếp tục là những nội dung quan trọng nếu ông Lula da Silva theo đuổi nhiệm kỳ tiếp theo. Trong khi đó, ông Flávio Bolsonaro xây dựng chiến dịch trên nền tảng chính trị kế thừa từ gia đình Bolsonaro, với trọng tâm đáng chú ý là an ninh công cộng, chống tội phạm và thúc đẩy môi trường thuận lợi hơn cho hoạt động kinh doanh. Sự xuất hiện của ông Flávio cho thấy ảnh hưởng của dòng chính trị Bolsonaro vẫn là một nhân tố quan trọng trong đời sống chính trị Brazil, dù cựu Tổng thống Jair Bolsonaro không trực tiếp tham gia tranh cử.

Tuy nhiên, kết quả bầu cử sẽ không chỉ được quyết định bởi cuộc cạnh tranh giữa hai ứng cử viên dẫn đầu. Hệ thống chính trị Brazil có nhiều đảng phái và Quốc hội thường không tập trung quyền lực vào một lực lượng duy nhất. Do đó, khả năng hình thành liên minh trong Quốc hội, quan hệ giữa Chính phủ liên bang với chính quyền bang và khả năng đạt đồng thuận về ngân sách sẽ có ý nghĩa lớn đối với việc thực hiện chương trình của tổng thống đắc cử. Bầu cử Quốc hội vì thế có thể quan trọng không kém cuộc đua vào Điện Planalto. Hơn nữa, một vấn đề khác là mức độ phân cực của xã hội Brazil. Cuộc cạnh tranh Lula - Bolsonaro đã kéo dài qua nhiều kỳ bầu cử và trở thành một trong những trục chính của đời sống chính trị nước này. Chính quyền nhiệm kỳ tới sẽ phải tìm cách điều hành trong một môi trường mà sự khác biệt chính trị sâu sắc vẫn tồn tại, đồng thời củng cố lòng tin của cử tri đối với hệ thống bầu cử và các thiết chế nhà nước.

Chính sách đối ngoại trước những thay đổi của thế giới

Bầu cử năm 2026 cũng có ý nghĩa đối với vị thế quốc tế của Brazil. Với quy mô kinh tế, dân số và tài nguyên lớn, Brazil giữ vai trò nổi bật tại Mỹ Latin và là một thành viên quan trọng của các cơ chế hợp tác như BRICS, G20 và các diễn đàn của Nam Bán cầu. Chính sách đối ngoại của chính quyền mới vì vậy sẽ có ảnh hưởng vượt ra ngoài phạm vi khu vực.

Trong nhiệm kỳ hiện tại, chính quyền Lula da Silva theo đuổi cách tiếp cận đa phương, đồng thời duy trì quan hệ với nhiều trung tâm quyền lực và mở rộng không gian ngoại giao cho Brazil. Quan hệ với Trung Quốc, Liên minh châu Âu(EU), các nước Mỹ Latin, các đối tác châu Phi và châu Á, cùng vai trò trong BRICS và G20 là những cấu phần quan trọng trong cách tiếp cận này. Brazil cũng muốn phát huy tiếng nói của các nước đang phát triển trong những vấn đề như cải cách các thể chế quốc tế, thương mại, biến đổi khí hậu và quản trị toàn cầu. Trong khi đó, một chính quyền do ông Flávio Bolsonaro lãnh đạo có thể tạo ra những điều chỉnh về trọng tâm đối ngoại, trong đó tăng cường quan hệ với các đối tác có cùng quan điểm chính trị và chú trọng hơn tới hợp tác về an ninh, thương mại, đầu tư và khoáng sản chiến lược. Tuy nhiên, những điều chỉnh này sẽ chịu sự chi phối bởi các lợi ích kinh tế dài hạn của Brazil. Trung Quốc vẫn giữ vị trí quan trọng đối với thương mại của Brazil, trong khi châu Âu, các nước láng giềng Nam Mỹ và các đối tác châu Á cũng có vai trò đáng kể.

Vì vậy, vấn đề thu hút sự chú ý của dư luận sau bầu cử không hẳn là Brazil sẽ chuyển hẳn sang một hướng đối ngoại khác, mà là mức độ ưu tiên dành cho từng đối tác và từng cơ chế hợp tác sẽ thay đổi ra sao. Chính quyền mới sẽ phải cân bằng giữa lợi ích thương mại, nhu cầu thu hút đầu tư, bảo vệ quyền tự chủ chiến lược và yêu cầu mở rộng vai trò của Brazil trên trường quốc tế. Đây cũng là một trong những lĩnh vực có thể tạo ra sự khác biệt rõ rệt giữa các định hướng chính trị sau bầu cử.

Những kịch bản sau ngày 25/10

Dù kết quả cuối cùng thuộc về ứng cử viên nào, chính quyền mới sẽ phải đối mặt với một loạt thách thức dài hạn. Trước hết là bài toán duy trì tăng trưởng trong khi kiểm soát tài chính công và bảo đảm các chương trình xã hội. Tiếp đó là vấn đề an ninh công cộng, khi tình trạng tội phạm có tổ chức và bạo lực tại một số khu vực tiếp tục là mối quan tâm lớn của cử tri. Việc phối hợp giữa chính quyền liên bang, các bang và cơ quan tư pháp sẽ đóng vai trò quan trọng trong xử lý vấn đề này.

Giáo dục và nguồn nhân lực cũng sẽ là một trong những phép thử đối với chính quyền mới. Brazil đang phải giải quyết khoảng cách về chất lượng giáo dục giữa các vùng, tình trạng thiếu giáo viên và những yêu cầu mới liên quan đến kỹ năng số, trí tuệ nhân tạo. Việc triển khai kế hoạch giáo dục dài hạn, mở rộng giáo dục toàn thời gian và khắc phục những khoảng trống kiến thức sau đại dịch sẽ đòi hỏi nguồn lực lớn và sự phối hợp giữa nhiều cấp chính quyền. Một lĩnh vực khác có thể định hình vị thế của Brazil trong thập niên tới là năng lượng, môi trường và khoáng sản chiến lược. Brazil sở hữu nguồn tài nguyên thiên nhiên lớn, đồng thời giữ vai trò quan trọng trong các cuộc đàm phán khí hậu toàn cầu. Việc cân bằng giữa khai thác tài nguyên, thu hút đầu tư, bảo vệ môi trường và phát triển công nghiệp trong nước sẽ là bài toán khó đối với bất kỳ chính quyền nào.

Từ nay đến vòng hai ngày 25/10, những thay đổi về tỷ lệ ủng hộ, khả năng liên kết giữa các lực lượng chính trị và mức độ huy động cử tri sẽ tiếp tục là những yếu tố đáng theo dõi. Sau bầu cử, trọng tâm sẽ chuyển sang khả năng hình thành liên minh tại Quốc hội và mức độ mà tổng thống đắc cử có thể biến các cam kết tranh cử thành chính sách cụ thể. Với quy mô và vị thế của Brazil, kết quả này không chỉ xác định người lãnh đạo đất nước trong nhiệm kỳ tới mà còn cho thấy hướng đi của nền chính trị Brazil trong giai đoạn mới.