Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ: Giá nhiên liệu tăng cao gây sức ép cho Tổng thống Trump, cần thêm bước tiến trên 'mặt trận' ngoại giao

Khách hàng bơm xăng tại một trạm xăng Chevron ở San Francisco (Mỹ). (Nguồn: Getty Images)

Trong chiến dịch tranh cử năm 2024, Tổng thống Donald Trump từng cam kết đưa giá xăng trở lại mức thấp. Tuy nhiên, xung đột với Iran đã làm đảo lộn những kỳ vọng này. Theo phân tích dữ liệu của Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA), gần 8 tháng sau khi xung đột Mỹ-Iran bắt đầu, giá xăng trung bình trong nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump hiện đã cao hơn so với thời cựu Tổng thống Joe Biden.

Diễn biến này cho thấy áp lực từ giá cả cao đang ảnh hưởng đến ông Trump và đảng Cộng hòa trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Ông Patrick De Haan, người đứng đầu bộ phận phân tích dầu khí tại GasBuddy nhận định, cách đây 10 tháng, khó có ai dự đoán giá xăng dưới thời ông Trump lại đắt hơn thời ông Biden. Đây là sự đảo chiều đáng kể so với lời hứa đưa giá xăng xuống dưới 2 USD/Gallon mà ông Trump đưa ra vào mùa Hè năm 2024.

Nỗ lực tăng công suất lọc dầu

Trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump, giá xăng thông thường trung bình trên toàn quốc là 2,47 USD/Gallon. Vào giai đoạn căng thẳng nhất của đại dịch Covid-19, giá xăng giảm xuống mức thấp nhất 1,77 USD/Gallon trên toàn quốc vào tháng 4/2020.

Khi đó, tình trạng khẩn cấp y tế khiến nhu cầu nhiên liệu sụt giảm mạnh, đến mức thế giới gần như không còn chỗ để dự trữ dầu. Hiện tượng chưa từng có tiền lệ này đã khiến giá dầu thô giao sau có thời điểm giảm xuống dưới 0 trong thời gian ngắn.

Tình hình hiện nay hoàn toàn khác. Nhà Trắng đang khẩn trương triển khai nhiều biện pháp nhằm hạn chế tác động của giá nhiên liệu cao, trong đó có gói hỗ trợ tài chính trị giá 8 tỷ USD dành cho nông dân, mua hàng triệu thùng dầu diesel của Nga và xem xét các biện pháp giảm chi phí vận chuyển đang ở mức rất cao.

Người phát ngôn Nhà Trắng Taylor Rogers nói với CNN rằng, Tổng thống Trump đang giải quyết những vấn đề tồn tại lâu dài thông qua các biện pháp cụ thể nhằm tăng công suất lọc dầu tại Mỹ, đồng thời triển khai những hành động trước mắt để bổ sung nguồn cung cho thị trường.

Các biện pháp được đề cập bao gồm giải phóng dầu từ Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược của Mỹ, tạm thời miễn áp dụng Đạo luật Jones đối với một số hoạt động vận chuyển và cho phép sử dụng dầu diesel nhuộm đỏ cho phương tiện lưu thông trên đường cao tốc nhằm giảm giá nhiên liệu tại các trạm bơm.

Khi năm 2026 bắt đầu, triển vọng giá xăng và dầu diesel tại Mỹ tương đối thuận lợi. Giá xăng duy trì dưới mức 3 USD/Gallon, trong khi thị trường năng lượng lo ngại tình trạng dư cung có thể tiếp tục giữ giá nhiên liệu ở mức thấp.

Ông Gregory Brew, nhà phân tích cấp cao tại công ty tư vấn Eurasia Group cho rằng, nếu muốn thực hiện cam kết giữ giá xăng thấp, ông Trump lẽ ra không cần can thiệp vào thị trường.

Theo ông Gregory Brew, nguồn cung đã vượt nhu cầu, lượng dầu thô trên thị trường dồi dào và hàng tồn kho ở mức khá lớn. Tuy nhiên, cuộc chiến đã đảo ngược tình thế này.

Ông Trump lập luận rằng, giá xăng tăng cao là cái giá cần chấp nhận để ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân. Dù vậy, đà tăng giá nhiên liệu đang khiến những cử tri từng kỳ vọng chi phí sinh hoạt giảm dưới thời ông Trump thất vọng.

Ông De Haan nhận thấy, giá xăng cao thường gây bất lợi cho những người đang nắm quyền. Dưới thời ông Biden, giá xăng thậm chí từng tăng cao hơn, đạt mức kỷ lục 5,02 USD/Gallon vào tháng 6/2022, sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine. Tuy nhiên, giá xăng đã giảm nhanh hơn trong nhiệm kỳ của ông Biden.

Khi năm 2026 bắt đầu, triển vọng giá xăng và dầu diesel tại Mỹ tương đối thuận lợi. Giá xăng duy trì dưới mức 3 USD/Gallon. (Nguồn: Getty Images)

Thế giới đối mặt tình trạng thiếu hụt năng lực lọc dầu

Thị trường năng lượng toàn cầu hiện phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt năng lực lọc dầu. Một số nhà máy lọc dầu vốn sản xuất diesel, nhiên liệu máy bay và xăng tại Trung Đông và Nga đã bị hư hại, trong khi Trung Quốc hạn chế xuất khẩu nhiên liệu.

Để bù đắp phần sản lượng bị mất, thị trường đã phải sử dụng nhiên liệu từ các kho dự trữ thương mại và khẩn cấp. Tuy nhiên, điều này khiến hệ thống năng lượng toàn cầu trở nên dễ bị tổn thương hơn trước những cú sốc nguồn cung.

Một ví dụ gần đây là sự cố ngừng hoạt động bất ngờ tại nhà máy lọc dầu Joliet của ExxonMobil ở bang Illinois (Mỹ). Sự cố này đã khiến giá xăng tăng mạnh tại Michigan, Ohio và một số bang khác trong những ngày gần đây.

Ông Brew cho biết, lượng dự trữ thương mại hiện ở mức rất thấp, khiến thị trường gần như không còn nguồn đệm để ứng phó khi nguồn cung bị gián đoạn. Mỗi khi xảy ra sự cố, các bên tham gia thị trường lại phải nhanh chóng tìm kiếm nguồn nhiên liệu thay thế.

Trong bối cảnh thiếu hụt nguồn cung giúp các nhà máy lọc dầu có thể thu được lợi nhuận rất cao, các cơ sở này đang cố gắng sản xuất tối đa, ngay cả khi đây thường là thời điểm trong năm dành cho hoạt động bảo dưỡng định kỳ.

Theo ông Brew, nhiều nhà máy lọc dầu đã hoạt động liên tục trong nhiều tháng. Lợi nhuận cao khiến một số đơn vị có thể trì hoãn bảo dưỡng, nhưng việc kéo dài thời gian vận hành liên tục cũng làm tăng nguy cơ xảy ra sự cố.

Khi nhà máy lọc dầu của ExxonMobil hoạt động trở lại bình thường, giá xăng được dự báo sẽ giảm. Tuy nhiên, tác động này có thể bị bù đắp bởi giá dầu đã tăng lên mức cao nhất trong bảy tháng, khi các nhà giao dịch tính đến nguy cơ xung đột toàn diện tại Trung Đông tái diễn sau cuộc bầu cử.

Ông De Haan nhận định, chính quyền Tổng thống Trump đang tận dụng mọi biện pháp có thể để giảm bớt tác động của giá nhiên liệu cao. Tuy nhiên, theo ông, những biện pháp này chưa mang lại hiệu quả đáng kể.

Vị chuyên gia này cho rằng, ngoại giao vẫn là công cụ quan trọng nhất để giải quyết vấn đề. Khi chưa có bước tiến trên “mặt trận” này, chính quyền Mỹ sẽ tiếp tục phải đối mặt với áp lực từ giá xăng cao và giá dầu diesel ở mức kỷ lục.