Bầu cử Israel: Thế giằng co và giới hạn của sự thay đổi

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu điền phiếu bầu trước khi bỏ phiếu tại một điểm bỏ phiếu ở Jerusalem, ngày 27/10. (Nguồn: CTV News)

Bất phân thắng bại

Cuộc bầu cử Quốc hội Israel ngày 27/10 không chỉ quyết định tương lai chính trị của Thủ tướng Benjamin Netanyahu, mà còn là dịp cử tri nhìn lại ba năm đầy biến động kể từ cuộc tấn công ngày 7/10/2023. Song khi các điểm bỏ phiếu đã đóng cửa, câu trả lời về việc ai sẽ điều hành đất nước vẫn chưa rõ ràng.

Theo các cuộc thăm dò tại điểm bỏ phiếu được Reuters dẫn lại, đảng Likud của ông Netanyahu có thể tiếp tục là đảng giành nhiều ghế nhất, với khoảng 24-27 ghế. Tuy nhiên, lợi thế này chưa đủ bảo đảm khả năng thành lập chính phủ.

Các dự báo của truyền thông Israel cho thấy khối đối lập do cựu Tổng tham mưu trưởng quân đội Gadi Eisenkot dẫn dắt có thể giành khoảng 52-53 ghế, trong khi khối ủng hộ ông Netanyahu có khoảng 50-51 ghế. Các đảng đại diện cho cộng đồng Arab được dự báo giành tổng cộng khoảng 15-18 ghế. Con số có khác biệt giữa các cuộc thăm dò, nhưng điểm chung là không khối nào đạt ngưỡng 61 ghế trong Quốc hội gồm 120 thành viên để tự thành lập chính phủ đa số.

Một điểm đáng chú ý khác là tỷ lệ cử tri tham gia bỏ phiếu đạt 77,7%, với hơn 5,69 triệu người đi bầu. Theo Ủy ban Bầu cử Trung ương Israel, đây là mức cao nhất tại thời điểm kết thúc bỏ phiếu trong khoảng 25 năm. Tỷ lệ tham gia cao cho thấy mức độ quan tâm lớn của cử tri đối với cuộc bầu cử đầu tiên kể từ sự kiện ngày 7/10/2023, mặc dù vậy cũng không thể nói lên việc cử tri nghiêng về bên nào.

Cho đến thời điểm này, có thể nhìn nhận như sau: Dù đảng Likud có thể là đảng giành nhiều ghế nhất, khối của ông Netanyahu vẫn chưa đạt đa số; trong khi phe đối lập cũng chưa có đủ số ghế để tự thành lập chính phủ.

Trở ngại của phe đối lập không chỉ là những khác biệt về tư tưởng và chính sách giữa các đảng, mà còn là cam kết của một số lực lượng không hợp tác với các đảng Arab. Vì vậy, các đảng Arab và những lực lượng nhỏ có thể trở thành nhân tố quan trọng trong quá trình thương lượng. Kết quả cuối cùng phụ thuộc vào khả năng hình thành một liên minh đủ sức giành được sự tín nhiệm của Quốc hội.

Nếu không thể ngã ngũ, Israel có thể bước vào giai đoạn đàm phán kéo dài, với nguy cơ bế tắc chính trị hoặc phải tổ chức bầu cử mới. Trong thời gian chưa thành lập được chính phủ mới, ông Netanyahu có thể tiếp tục điều hành với tư cách thủ tướng lâm thời.

Cử tri Israel vẫy cờ ngoài phòng bỏ phiếu tại Tel Aviv. (Nguồn: The Guardian)

Phép thử sau những gian nan

Với đương kim Thủ tướng Netanyahu, cuộc bầu cử là phép thử đối với thông điệp tranh cử lâu nay rằng ông có đủ khả năng dẫn dắt Israel giữa những bất ổn an ninh trong khu vực. Ông vận động dựa trên thành tích quân sự và quan hệ với Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ngược lại, các đối thủ cho rằng những thất bại an ninh ngày 7/10/2023 đòi hỏi phải làm rõ trách nhiệm chính trị. Ông Netanyahu tiếp tục phản đối việc thành lập ủy ban điều tra nhà nước độc lập, trong khi ông Eisenkot cam kết thành lập ủy ban này nếu phe của ông thành lập được chính phủ.

Theo Viện Dân chủ Israel, sự kiện ngày 7/10/2023 có ảnh hưởng lớn đến quyết định bỏ phiếu của cử tri. Những vấn đề gây tranh luận khác gồm việc miễn nghĩa vụ quân sự cho người Do Thái chính thống cực đoan, kinh tế bất ổn và nỗ lực cải tổ tư pháp năm 2023 của ông Netanyahu, vốn châm ngòi cho làn sóng biểu tình diện rộng. Cuộc bầu cử cũng diễn ra sau nhiều năm Israel tiến hành các chiến dịch quân sự tại Gaza và đối đầu với lực lượng Hezbollah, Iran cùng lực lượng Houthi.

Tuy vậy, nhiều chuyên gia nhận định rằng dù trong trường hợp Israel thay đổi chính phủ, những nét chủ đạo trong đường hướng chiến lược của nước này vẫn khó thay đổi. Trong bài phân tích trên báo chí ngày 21/10, chuyên gia Michael Young thuộc Trung tâm Carnegie Trung Đông cho rằng giới an ninh và phần lớn giới chính trị Israel chia sẻ cách tiếp cận tập trung vào đối đầu với Iran, duy trì thế phòng thủ từ xa và bảo đảm sức răn đe quân sự. Trong khi đó, nhà phân tích Palestine Ghassan al-Khatib nhận định các đảng Israel nhìn chung vẫn phản đối việc thành lập Nhà nước Palestine và ủng hộ tiếp tục mở rộng khu định cư tại Bờ Tây.

Trong trường hợp ông Netanyahu tiếp tục cầm quyền, khả năng thay đổi đường hướng chiến lược của Israel vẫn có những giới hạn nhất định và tiếp tục duy trì lập trường cứng rắn với Iran, thúc đẩy chính sách khu định cư. Trong khi đó, chính phủ đối lập có thể tìm cách cải thiện quan hệ với Washington và các đối tác phương Tây, nhưng khó tạo ra bước ngoặt căn bản khi những quan điểm an ninh cứng rắn vẫn có sức chi phối lớn trong chính trường Israel, còn bất đồng về vấn đề Palestine chưa có lời giải.

Từng lá phiếu có thể đưa Israel sang một chương chính trị mới, nhưng không có nghĩa sẽ mở ra một hướng đi mới cho đất nước, bởi rằng, những tính toán an ninh đã “ăn sâu bám rễ” trong tư duy chiến lược. Câu hỏi lớn hiện nay không chỉ là ai sẽ lãnh đạo Israel, mà là liệu người đó có thể đưa đất nước ra khỏi quỹ đạo xung đột và tìm ra những giải pháp thỏa đáng cho nhiều mâu thuẫn chồng chéo. Nếu Israel không tập trung tháo gỡ những bế tắc nuôi dưỡng bất ổn, dù là chính phủ nào, bài toán lớn của Israel vẫn chưa thể giải.