Bầu Tổng thư ký LHQ mới: Mỹ, Nga, Trung Quốc có thể cùng ủng hộ cựu Thủ tướng Hungary

Cựu Thủ tướng Hungary Viktor Orban có thể được cả Mỹ, Nga, Trung Quốc ủng hộ ứng cử chức Tổng thư ký Liên Hợp Quốc. Ảnh: Reuters.

Nhiệm kỳ Tổng thư ký Liên Hợp Quốc của ông António Guterres sẽ kết thúc vào 31/12/2026. Trong bối cảnh cuộc đua tìm người kế nhiệm đang được quan tâm, bài xã luận đăng ngày 25/10 của The Wall Street Journal (WSJ) tiết lộ Mỹ đã vận động để cựu Thủ tướng Hungary Viktor Orban đảm nhận vị trí này.

Theo các nguồn tin từ ba nước được WSJ dẫn lại, chính quyền Tổng thống Trump đã khuyến khích ông Orban tham gia cuộc đua và là bên đầu tiên nêu ý tưởng. Một quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ thừa nhận phương án này nghe có vẻ khó tin, nhưng cho rằng những cuộc trao đổi trước đó tại Washington cho thấy Nga và Trung Quốc có thể cùng ủng hộ Orban.

Một số quan chức Mỹ và một quốc gia khác nói với WSJ rằng khi Washington, Moscow và Bắc Kinh có chung mục tiêu tại Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, ba bên thường có khả năng đạt được thỏa thuận.

Mỹ tin ông Orban có thể giành đủ phiếu tại Hội đồng Bảo an

Theo tính toán của một quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ được WSJ dẫn lời, ông Orban có thể dễ dàng nhận được sự ủng hộ của 8, thậm chí 10 trong tổng số 15 thành viên Hội đồng Bảo an.

Câu hỏi đặt ra là liệu Anh và Pháp có chấp nhận đi ngược quyết định của đa số thành viên hay không. Hai nước này là thành viên thường trực Hội đồng Bảo an, có quyền phủ quyết và thường thận trọng khi sử dụng quyền lực đó.

WSJ cho biết trong các cuộc thảo luận của quan chức Mỹ về ứng viên Tổng thư ký Liên Hợp Quốc, cái tên Orban thường xuyên được nhắc tới. Một số người gợi ý về một ứng viên có quan điểm tương tự Orban, người mà cả Trung Quốc và Nga cũng có thể chấp nhận. Từ đó, họ đặt câu hỏi: tại sao không trực tiếp chọn ông Orban?

Tuy nhiên, ngay cả những người ủng hộ ý tưởng này cũng thừa nhận có nhiều lý do khiến nó gây tranh cãi. Ông Orban có thể bị chỉ trích vì bênh vực Tổng thống Nga Vladimir Putin và các nhà lãnh đạo bị phương Tây xem là độc tài. Dù vậy, một số quan chức Mỹ cho rằng ông Orban là ứng viên phù hợp với hệ tư tưởng bảo thủ của phong trào “Làm nước Mỹ vĩ đại trở lại” (MAGA).

Vì sao ông Orban được Tổng thống Trump coi trọng?

Theo bài xã luận của WSJ, sức hấp dẫn của ông Orban đối với chính quyền Tổng thống Trump bắt nguồn từ lập trường chống nhập cư quy mô lớn, phản đối các tổ chức phi chính phủ theo đường lối tự do và những cuộc đối đầu với hệ thống tòa án cũng như truyền thông có khuynh hướng tự do tại Hungary.

Ông Orban thường xuyên xung đột với Liên minh châu Âu (EU), dù Hungary vẫn nhận các khoản trợ cấp từ khối này. Đường lối thân Trung Quốc của ông cũng không làm suy giảm hình ảnh một chính trị gia luôn tuyên bố bảo vệ nền văn minh phương Tây trong mắt những người ủng hộ.

Tổng thống Trump từng công khai ủng hộ ông Orban trong cuộc bầu cử ở Hungary hồi tháng 4. Phó Tổng thống Mỹ JD Vance thậm chí trực tiếp tới vận động cho ông. Một nguồn tin thứ ba nói với WSJ rằng nếu Orban quyết định tranh cử Tổng thư ký Liên Hợp Quốc, cả hai ông Trump và Vance có thể sẽ ủng hộ. Tuy nhiên, việc công bố chính thức, nếu có, sẽ phải chờ sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ.

Ông Orban có thực sự muốn tranh cử?

Theo WSJ, khi các quan chức Mỹ lần đầu tiếp xúc với ông Orban về khả năng đảm nhận vị trí Tổng thư ký Liên Hợp Quốc, mục đích chủ yếu là thăm dò mức độ quan tâm của ông. Các quan chức cho rằng ông Orban đã tiếp nhận ý tưởng này, nhưng với tư cách một chính trị gia theo chủ nghĩa dân tộc, ông không muốn bước vào cuộc đua nếu không tin mình có cơ hội chiến thắng. Ông Orban đã từ chối bình luận về thông tin của WSJ.

6 ứng cử viên tiềm năng hiện nay (trái sang phải, trên xuống dưới): Cựu Tổng thống Chile Michelle Bachelet, cựu Phó Tổng thống Costa Rica Rebeca Grynspan, cựu Tổng thống Senegal Macky Sall, cựu Ngoại trưởng Ecuador María Espinosa, Tổng Giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) Rafael Grossi, cựu Ngoại trưởng Guyana Carolyn Rodrigues-Birkett. Ảnh: Creaders.

Một nguồn tin được dẫn lời cho rằng phần lớn ứng viên chức Tổng thư ký Liên Hợp Quốc thường có nền tảng làm việc trong bộ máy hành chính quốc tế hoặc kinh nghiệm ngoại giao hậu trường. Trái lại, ông Orban được mô tả như một “vị tướng” — người quen với việc trực tiếp sử dụng quyền lực chính trị.

Một quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ đồng tình với cách mô tả này, cho rằng ông Orban có hệ tư tưởng phù hợp và biết cách vận dụng quyền lực khi đối đầu với đối thủ. Theo quan điểm của những người ủng hộ ông, Orban sẽ không dễ bị khuất phục trước bộ máy quan liêu tại trụ sở Liên Hợp Quốc ở New York.

Dù vậy, những thông tin trên mới phản ánh các cuộc thảo luận và tính toán được WSJ thuật lại, chưa phải xác nhận rằng Mỹ, Nga và Trung Quốc đã đạt được thỏa thuận chính thức về ứng viên Tổng thư ký Liên Hợp Quốc tiếp theo.

Quy trình lựa chọn Tổng thư ký Liên Hợp Quốc

Việc chọn nhân sự giữ chức Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc gồm những bước:

Các nước thành viên đề cử ứng viên. Mỗi quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc hoặc một nhóm quốc gia có thể đề cử ứng viên. Người được đề cử công bố lý lịch, quan điểm và chương trình hành động, sau đó tham gia các phiên đối thoại với các nước thành viên.

Thứ hai, Hội đồng Bảo an thăm dò mức độ ủng hộ. Hội đồng Bảo an có 15 thành viên, gồm 5 thành viên thường trực và 10 thành viên không thường trực. Các nước tiến hành những vòng bỏ phiếu thăm dò kín để đánh giá ứng viên nào được ủng hộ, bị phản đối hoặc chưa nhận được lập trường rõ ràng.

Thứ ba, Hội đồng Bảo an bỏ phiếu chính thức. Ứng viên đắc cử cần nhận được ít nhất 9/15 phiếu thuận và không bị bất kỳ thành viên thường trực nào phủ quyết. Năm nước có quyền phủ quyết là Mỹ, Nga, Trung Quốc, Anh và Pháp. Sau khi đạt đồng thuận về ứng viên, Hội đồng Bảo an chính thức đề nghị Đại hội đồng bổ nhiệm người đó.

Thứ tư, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc bổ nhiệm. Đại hội đồng gồm 193 quốc gia thành viên xem xét đề nghị của Hội đồng Bảo an và tiến hành biểu quyết theo quy trình của mình. Việc bổ nhiệm được thực hiện bằng nghị quyết; theo quy tắc thủ tục, Đại hội đồng xem xét đề nghị trong phiên họp kín và bỏ phiếu kín.

Tóm lại, theo Điều 97 Hiến chương Liên Hợp Quốc, Tổng thư ký do Đại hội đồng bổ nhiệm trên cơ sở đề nghị của Hội đồng Bảo an. Ứng viên phải nhận được ít nhất 9/15 phiếu thuận tại Hội đồng Bảo an và không bị bất kỳ thành viên thường trực nào — Mỹ, Nga, Trung Quốc, Anh hoặc Pháp — phủ quyết. Vì vậy, sự ủng hộ chung của Mỹ, Nga và Trung Quốc có thể tạo lợi thế đáng kể cho ông Viktor Orban, nhưng chưa đủ để bảo đảm ông trở thành Tổng thư ký Liên Hợp Quốc.