Bẫy bán hàng nhắm vào người cao tuổi

Chiếc tủ đầy thực phẩm chức năng

Kể lại câu chuyện của mẹ mình, chị Nguyễn Thị Phương, trú tại phường Phương Liệt, TP Hà Nội, vẫn không khỏi tiếc nuối vì gia đình phát hiện sự việc quá muộn.

Mẹ chị Phương sinh năm 1958, khoảng giữa năm 2024, bà được một phụ nữ hàng xóm rủ đến một cơ sở trải nghiệm máy trị liệu miễn phí. Ban đầu, gia đình cho rằng đây chỉ là hoạt động giới thiệu sản phẩm thông thường. Mẹ chị Phương cũng cảm thấy vui vì có thêm nơi gặp gỡ, trò chuyện với những người cùng tuổi. Sau vài buổi, bà bắt đầu tới cơ sở thường xuyên hơn.

“Các nhân viên ở đó rất nhiệt tình, gọi mẹ tôi là "u Ngọc". Hôm nào bà không đến, họ còn gọi điện hỏi thăm. Mẹ tôi vui lắm, thường xuyên kể rằng các cháu ở trung tâm quý bà. Từ chỗ chỉ đi trải nghiệm, ngày nào bà cũng tới cơ sở nằm máy. Bà còn rủ thêm bạn bè cùng tham gia bởi theo lời nhân viên, người giới thiệu được khách mới sẽ nhận quà", chị Phương nhớ lại.

Thấy mẹ có nơi giao lưu, gặp gỡ bạn bè trong khi con cháu đi làm cả ngày, gia đình không ngăn cản. Các con chỉ dặn bà có thể tiếp tục đến trải nghiệm nhưng không nên mua sản phẩm khi chưa rõ nguồn gốc, công dụng và giá cả. Bà đồng ý nên mọi người cũng phần nào yên tâm. Tết năm 2025, trong lúc dọn nhà, chị Phương mở chiếc tủ ở phòng kho và bất ngờ khi thấy bên trong xếp kín thực phẩm chức năng. Hộp lớn, hộp nhỏ, lọ còn nguyên tem, lọ đã sử dụng dở; có loại ghi công dụng hỗ trợ xương khớp, huyết áp, tuần hoàn máu và giấc ngủ. Ước tính số tiền bà đã bỏ ra lên tới hàng chục triệu đồng.

Khi được các con hỏi, bà chỉ nói mỗi lần mua một ít, có sản phẩm được giảm giá hoặc tặng kèm nên không nhớ tổng cộng đã chi bao nhiêu. Nhiều mặt hàng được bán theo bộ, nhân viên tư vấn rằng phải sử dụng đủ liệu trình mới có tác dụng.

Không chỉ vậy, sau khi lấy được lòng tin của bà, người tư vấn bắt đầu giới thiệu loại máy sử dụng công nghệ siêu âm có thể giúp người sử dụng ngủ ngon, ổn định huyết áp, giảm đau đầu, đau gối, táo bón và nhiều vấn đề sức khỏe khác. Ngoài máy chính có giá hơn 100 triệu đồng, khách hàng còn được đề nghị mua thêm thảm massage, đèn hồng ngoại, phụ kiện cùng các loại sản phẩm hỗ trợ. Dù con gái hết lời can ngăn, mẹ chị Phương vẫn bỏ ra hơn 200 triệu đồng để mua các loại máy móc và sản phẩm chăm sóc sức khỏe.

Trớ trêu là một số thiết bị cần có người biết kỹ thuật hướng dẫn cách gắn cảm biến và vận hành. Sau khi bán được hàng, phía công ty gần như không còn hỗ trợ. Chị Phương nhiều lần gọi điện, nhắn tin đề nghị cử nhân viên đến hướng dẫn nhưng không nhận được phản hồi. Đến nay, những thiết bị trị giá hàng trăm triệu đồng bị xếp trong góc nhà, bụi phủ đầy.

Đến khoảng tháng 9-2025, mẹ chị Phương đột nhiên không còn tới cơ sở trị liệu. Gia đình nhiều lần gặng hỏi nhưng bà chỉ thở dài, không muốn nhắc lại. Sau này, bà mới kể nhân viên ở cơ sở tiếp tục mời mua một máy trị liệu khác. Khi bà cho biết không còn tiền để mua, thái độ của những người trước đây luôn gọi bà thân mật là “u Ngọc” bắt đầu thay đổi. Cùng thời điểm đó, một người bạn đi trải nghiệm với bà phát hiện một số sản phẩm tương tự được bán trên thị trường với giá thấp hơn nhiều.

Để tìm hiểu rõ hơn, từ địa chỉ do chị Phương cung cấp, chúng tôi đã tìm đến cơ sở nơi mẹ chị từng thường xuyên tới trải nghiệm máy trị liệu. Trước cửa cơ sở, hàng chục chiếc xe đạp được dựng san sát. Cứ ít phút lại có người cao tuổi ra, vào; người đến nằm máy, người mang theo túi đựng sản phẩm.

Không biển, bảng quảng cáo nhưng cơ sở trải nghiệm máy trị liệu trên địa bàn TP Hà Nội có rất nhiều người cao tuổi đến tham gia.

Trao đổi nhanh với chúng tôi, một phụ nữ lớn tuổi vừa bước ra khỏi cơ sở cho biết đã tới đây trị liệu khoảng 4 tháng. Gần như ngày nào bà cũng đến nằm máy và khẳng định sau mỗi lần sử dụng đều cảm thấy cơ thể dễ chịu hơn.

Theo lời người phụ nữ này, việc nằm máy được giới thiệu là miễn phí. Tuy nhiên, trước khi sử dụng máy, người tham gia phải mua một loại thuốc xoa bóp do cơ sở bán với giá gần 2 triệu đồng mỗi tuýp. “Đắt nhưng tốt lắm con ạ”, bà quả quyết, rồi nhanh chóng dắt xe rời đi.

Ghi nhận thực tế cho thấy, cái gọi là “trị liệu miễn phí” không đồng nghĩa người tham gia không phải chi tiền. Thay vì thu phí trực tiếp cho mỗi lần nằm máy, khách hàng được hướng dẫn mua sản phẩm đi kèm với mức giá không nhỏ. Khi đã tin rằng máy và thuốc mang lại hiệu quả, nhiều người cao tuổi sẵn sàng tiếp tục mua mà ít đặt câu hỏi về giá bán, nguồn gốc và công dụng thực sự của sản phẩm.

Hàng chục chiếc xe đạp dựng ở cửa một cơ sở trải nghiệm máy trị liệu miễn phí.

Quan tâm đúng cách để ngăn ngừa lừa đảo

Chia sẻ về vấn đề này, TS, BS Nguyễn Thị Phương Mai, Trưởng phòng Sức khỏe tâm thần người cao tuổi và Y học giấc ngủ, Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, nhiều người già cảm thấy cô đơn ngay trong chính ngôi nhà của mình, dù vẫn sống cùng con cháu.

Sự cô đơn ở người cao tuổi có thể biểu hiện qua việc ít ra khỏi nhà, giảm gặp gỡ bạn bè, từ bỏ sở thích, không muốn tham gia sinh hoạt gia đình hoặc thường xuyên ngồi một mình. Một số người buồn bã kéo dài, dễ tủi thân, cảm thấy bị bỏ rơi hoặc cho rằng mình không còn quan trọng với người thân.

Trong bối cảnh đó, những buổi trải nghiệm miễn phí không chỉ đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe mà còn tạo ra một không gian để người cao tuổi gặp gỡ, trò chuyện và cảm thấy mình được chú ý. Những cuộc điện thoại hỏi thăm, lời xưng hô thân mật hay việc nhân viên nhớ rõ tên tuổi, bệnh tật của từng người càng dễ tạo nên sự tin tưởng.

Theo TS, BS Nguyễn Thị Phương Mai, người cao tuổi cũng là một trong những nhóm dễ trở thành nạn nhân của các hình thức lừa đảo tài chính. Các chiêu trò rất đa dạng, từ bán hàng khuyến mại, giảm giá, thực phẩm chức năng đến mời gọi đầu tư tài chính. Khi nhận ra mình bị lừa, người cao tuổi thường không chỉ chịu thiệt hại về tài chính mà còn bị ảnh hưởng nặng nề về tâm lý. Viện Sức khỏe Tâm thần từng tiếp nhận những trường hợp phải nhập viện điều trị sau khi bị lừa đảo.

Vì vậy, khi phát hiện cha mẹ bị lừa, việc đầu tiên con cái cần làm là hạn chế trách móc, bình tĩnh trấn an và tìm cách giải quyết. Bản thân người bị mất tiền không mong muốn sự việc xảy ra và thường đã phải chịu cảm giác buồn bã, xấu hổ, ân hận.

Để bảo vệ người cao tuổi trước những chiếc bẫy, bên cạnh việc tăng cường kiểm tra, xử lý của cơ quan chức năng, gia đình cần quan tâm cả sức khỏe thể chất lẫn đời sống tinh thần của người già. Đừng để khoảng trống trong chính ngôi nhà trở thành cơ hội để những người xa lạ bước vào bằng vài lời hỏi han, rồi mang đi tiền tiết kiệm cùng niềm tin của họ.