Bảy tháng trước bầu cử Pháp: Ai có thể cản bước bà Le Pen?

Phát biểu tại Hénin-Beaumont, một thành trì của cánh hữu cực đoan, bà Marine Le Pen tuyên bố sẽ đặt lợi ích của người dân Pháp lên hàng đầu nếu đắc cử Tổng thống. Ảnh: Franceinfo

Mùa tranh cử Tổng thống Pháp đang dần nóng lên với những hình ảnh mang màu sắc vận động: một ứng viên mặc tạp dề, đứng bán khoai tây chiên từ xe bán đồ ăn; một người khác đeo dây bảo hộ và trèo lên đỉnh tua-bin điện gió; một ứng viên khác bắt đầu chuyến đi qua “1.000 quán bia” để lắng nghe cử tri.

Đây là những dấu hiệu cho thấy cuộc đua vào Điện Élysée đã bắt đầu, dù còn khoảng 7 tháng nữa mới tới thời điểm cử tri Pháp chính thức đi bỏ phiếu.

Trong cuộc bầu cử dự kiến diễn ra qua hai vòng vào tháng 4 và tháng 5 năm 2027, cử tri Pháp sẽ lựa chọn người kế nhiệm Tổng thống Emmanuel Macron, người không thể tranh cử nhiệm kỳ thứ ba liên tiếp.

Thăm dò: Bà Le Pen giữ khoảng cách đáng kể

Ở thời điểm hiện tại, các cuộc thăm dò cho thấy bà Marine Le Pen, lãnh đạo đảng Tập hợp Quốc gia (RN) theo đường lối dân túy cánh hữu, đang dẫn đầu nhóm ứng viên. Bà Le Pen chính thức khởi động chiến dịch tranh cử ngày 13/9, trong lần thứ tư tham gia cuộc đua vào Điện Élysée.

Năm cuộc thăm dò mới được The Economist dẫn lại cho thấy bà Le Pen nhận được từ 32-36% số phiếu trong vòng một. Người đứng gần nhất là ông Édouard Philippe, cựu Thủ tướng dưới thời Tổng thống Macron, nhưng vẫn kém bà Le Pen ít nhất 13 điểm phần trăm.

Trong cả ba kịch bản vòng hai được khảo sát, bà Le Pen đều được dự báo giành tỷ lệ phiếu cao hơn đối thủ. Trong một kịch bản, bà vượt qua ông Philippe với tỷ lệ 55%-45%.

Dù các cuộc thăm dò được thực hiện nhiều tháng trước ngày bầu cử không phải lúc nào cũng phản ánh chính xác kết quả cuối cùng, tuy nhiên theo các chuyên gia, lợi thế hiện tại của bà Le Pen vẫn là một yếu tố đáng chú ý. Trong hơn 3 năm qua, bà chỉ một lần được các cuộc thăm dò ghi nhận dưới mức 30% ở vòng một.

“Điểm khác biệt thực sự giữa cuộc bầu cử này với những lần trước là lần này bà ấy có khả năng giành chiến thắng”, The Economist dẫn lời ông Clément Beaune, cựu Bộ trưởng thuộc đảng Renaissance của Tổng thống Macron.

“Việc bà ấy thất bại hay chiến thắng phụ thuộc rất nhiều vào chúng ta”, ông nói.

Trung tâm chính trị phân mảnh

Nhưng “chúng ta” - lực lượng trung tâm mà ông Beaune đề cập đang đứng trước bài toán khó về việc tập hợp lực lượng.

Không gian chính trị trung dung của Pháp trải dài từ đảng Xã hội ở cánh tả đến đảng Những người Cộng hòa ở cánh hữu. Theo The Economist, hiện có ít nhất 15 ứng viên thuộc không gian này. Một số đã tuyên bố tranh cử, trong khi những người khác có thể tham gia cuộc bầu cử sơ bộ của đảng Xã hội vào tháng 10. Một số nhân vật khác cũng đang cân nhắc khả năng ra tranh cử.

Sự phân mảnh khiến các ứng viên trung dung có thể khó đạt đủ tỷ lệ ủng hộ để lọt vào vòng hai. Trong trường hợp đó, cuộc bầu cử có thể dẫn tới một cuộc đối đầu giữa hai cực chính trị, với bà Marine Le Pen đại diện cho RN ở cánh hữu và ông Jean-Luc Mélenchon, lãnh đạo cánh tả dân túy, ở phía đối diện.

Tình trạng này không hoàn toàn đặc biệt đối với Pháp. Các đảng dân túy cánh hữu đang gia tăng ảnh hưởng tại nhiều nền dân chủ. Tuy nhiên, tại Hungary, Hà Lan, Ba Lan, Romania và một số nước khác, các chính trị gia trung dung đã tìm được cách vượt qua các lực lượng dân túy.

Theo phân tích của The Economist, ngoài việc thể hiện lập trường cứng rắn hơn đối với các vấn đề như nhập cư và tội phạm, những chính trị gia trung dung thành công thường có ba điểm chung: tạo được năng lượng trong chiến dịch tranh cử, xây dựng hình ảnh như những người đứng ngoài hệ thống chính trị truyền thống và đưa ra những sáng kiến dễ tạo sự chú ý về các vấn đề cử tri quan tâm.

Những ứng viên trung dung thiếu dấu ấn

Các chuyên gia cho rằng hai nhân vật thể hiện rõ nhất những đặc điểm trên ở Pháp hiện nay lại là bà Marine Le Pen và ông Jean-Luc Mélenchon. Trong cuộc tranh luận gần đây, hai chính trị gia này được đánh giá là những người đưa ra các phát biểu gây chú ý nhất.

Ông Mélenchon, 75 tuổi và đang tranh cử Tổng thống lần thứ tư, có khả năng tạo ra những khẩu hiệu ngắn gọn. Trong khi đó, bà Le Pen xây dựng hình ảnh một ứng viên chống lại hệ thống chính trị hiện hữu. Một số đề xuất của bà, chẳng hạn ý tưởng cấm phụ nữ Hồi giáo đội khăn hijab tại nơi công cộng, được cho là rõ ràng về mặt thông điệp.

Trong khi đó, các ứng viên trung dung khó xây dựng hình ảnh như những người đứng ngoài hệ thống.

Ba ứng viên từng giữ chức vụ trong chính quyền của ông Macron gồm ông Édouard Philippe, Gabriel Attal và Bruno Retailleau. Ông Philippe và ông Attal đều từng là Thủ tướng, còn ông Retailleau từng giữ chức Bộ trưởng Nội vụ và hiện là ứng viên của đảng Những người Cộng hòa. Cả ba đều chưa tạo được bước đột phá.

Việc thống nhất một ứng viên duy nhất trong khu vực trung dung vì thế trở thành bài toán ngày càng khó, trong khi thời gian chuẩn bị cho cuộc bầu cử ngày càng ngắn.

Bài toán về động lực và niềm tin

Theo The Economist, vấn đề sâu xa hơn của trung tâm chính trị Pháp là thiếu động lực và đang đối mặt với tâm lý mệt mỏi.

Một nghiên cứu nhóm tập trung chưa được công bố về cử tri trung dung và trung tả tại Pháp do Progressive Policy Institute thực hiện cho thấy niềm tin của nhóm cử tri này vào khả năng tạo ra thay đổi của lực lượng trung dung đã suy giảm đáng kể.

“Cử tri cảm thấy trung tâm chính trị đang trống rỗng, nhưng không biết phải hướng về đâu”, nhà phân tích Claire Ainsley, người thực hiện nghiên cứu nói.

Theo các chuyên gia, các lực lượng dân túy đang có động lực và mục tiêu rõ ràng, trong khi các lực lượng trung dung thiếu sự mới mẻ, sức bật và tính thống nhất. Một nhân vật trung dung đã cảnh báo rằng nếu các lực lượng này dành những tháng tới để tiếp tục công kích lẫn nhau, họ có thể phải đối mặt với một tình thế rất khó khăn khi bước vào cuộc bầu cử.

7 tháng trước ngày bỏ phiếu, bà Marine Le Pen hiện có lợi thế rõ rệt, nhưng cuộc bầu cử vẫn còn ở phía trước. Tuy nhiên, nếu sự phân mảnh tiếp tục kéo dài, trung tâm chính trị Pháp sẽ phải đối mặt với một nghịch lý: lực lượng có thể đại diện cho một phần lớn cử tri lại khó tạo ra một lựa chọn đủ tập trung cho vòng hai. Vì thế, những tháng tới sẽ là thời điểm quyết định đối với khả năng các ứng viên trung dung thu hẹp khác biệt và tìm được tiếng nói chung, trước khi cuộc đua bước vào giai đoạn quyết liệt hơn.