Bé 2 tháng xuất hiện viền vẩy khắp người, đi khám phát hiện giang mai

Gần đây, các bác sĩ Bệnh viện Da liễu Trung ương cho biết liên tục tiếp nhận trẻ mắc giang mai bẩm sinh. Đáng chú ý, nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi trẻ đã xuất hiện tổn thương da hoặc các biểu hiện bất thường toàn thân.

Giang mai bẩm sinh là tình trạng vi khuẩn Treponema pallidum truyền từ mẹ sang thai trong thời kỳ mang thai.

Bé 2 tháng tuổi bị giang mai bẩm sinh

Điển hình là trường hợp bé gái 2 tháng tuổi nhập viện với nhiều sẩn đỏ có viền vảy ở đầu, lưng, tay chân, lòng bàn tay và bàn chân, kèm sốt cao. Các triệu chứng xuất hiện khoảng 2 tuần trước khi nhập viện.

Trước đó, trẻ được chẩn đoán viêm da cơ địa và điều trị nhưng không cải thiện. Khai thác tiền sử cho thấy bé là con thứ hai, sinh đủ tháng bằng phương pháp sinh thường. Trong suốt thai kỳ, mẹ không được xét nghiệm sàng lọc giang mai và cũng không được điều trị bệnh.

Tổn thương trên da bệnh nhi lúc nhập viện. Ảnh: BVCC.

Sau khi thăm khám, khai thác kỹ tiền sử sản khoa và thực hiện các xét nghiệm cần thiết, bác sĩ xác định trẻ mắc giang mai bẩm sinh. Xét nghiệm TPHA định lượng của trẻ và mẹ đều ở mức 1/40.960, RPR định lượng 1/128.

Bệnh nhi được điều trị bằng Benzyl Penicillin G liều 150.000 đơn vị/kg/ngày, truyền tĩnh mạch trong 10 ngày.

Khoảng 2 giờ sau liều penicillin đầu tiên, trẻ sốt 39 độ C, ban đỏ lan tỏa toàn thân. Các bác sĩ xác định đây là phản ứng Jarisch–Herxheimer, một phản ứng viêm cấp tính có thể xảy ra trong những giờ đầu sau điều trị giang mai bằng penicillin, không phải dị ứng thuốc.

Trẻ được điều trị hỗ trợ, hạ sốt, dùng corticoid tiêm tĩnh mạch 1 mg/kg và theo dõi sát, đồng thời tiếp tục phác đồ penicillin. Sau khoảng 6 giờ, trẻ hết sốt, tình trạng cải thiện rõ và không ghi nhận thêm phản ứng bất lợi.

Sau 10 ngày điều trị, tổn thương da cải thiện rõ, toàn trạng ổn định. Trẻ được xuất viện và hẹn tái khám định kỳ để theo dõi đáp ứng điều trị bằng xét nghiệm huyết thanh học.

Mẹ của bệnh nhi cũng được xác định mắc giang mai và điều trị bằng Benzathine penicillin G theo phác đồ.

Trước đó, khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Quảng Trị, cũng tiếp nhận một trẻ 2 tháng tuổi có biểu hiện bất thường trên da và đường hô hấp.

Gia đình đưa trẻ đi khám vì bé sụt sịt mũi kéo dài, da xuất hiện các nốt ban đỏ, khô và bong tróc. Tổn thương tập trung rõ ở lòng bàn tay, bàn chân.

Da trẻ bong tróc vì bị giang mai. Ảnh: BVCC.

Những biểu hiện này có thể khiến gia đình nghĩ đến chàm sữa, viêm da cơ địa hoặc dị ứng. Tuy nhiên, khi thăm khám toàn diện, bác sĩ phát hiện trẻ gan, lách to và thiếu máu nặng. Khai thác tiền sử thai kỳ của người mẹ khiến ê-kíp điều trị nghi ngờ bệnh lây truyền từ mẹ sang con.

Kết quả xét nghiệm RPR dương tính với hiệu giá kháng thể cao, giúp xác định trẻ mắc giang mai bẩm sinh.

Theo bác sĩ nội trú Nguyễn Minh Hường, Phòng khám các bệnh lây truyền qua đường tình dục (STIs), Bệnh viện Da liễu Trung ương, sự lây truyền từ mẹ sang con thường xảy ra từ khoảng tháng thứ 4-5 của thai kỳ, khi màng rau thai mỏng hơn và sự trao đổi máu giữa mẹ với thai thuận lợi hơn. Mức độ bệnh phụ thuộc vào lượng xoắn khuẩn truyền sang thai nhi.

Trường hợp nặng có thể gây sảy thai, thai lưu, sinh non hoặc không qua khỏi. Ở trẻ sống sót, bệnh có thể biểu hiện trong những ngày, tuần hoặc tháng đầu đời, được gọi là giang mai bẩm sinh sớm. Nếu các biểu hiện xuất hiện sau 2 tuổi, bệnh được xếp vào nhóm giang mai bẩm sinh muộn.

Giang mai bẩm sinh sớm có thể gây phát ban, phỏng nước hoặc bong vảy, đặc biệt ở lòng bàn tay và bàn chân; sổ mũi, khụt khịt mũi; viêm xương sụn; nổi hạch; gan, lách to; thiếu máu. Một số trẻ có thể bị viêm màng não, viêm màng mạch - võng mạc.

Trong khi đó, giang mai bẩm sinh muộn có thể gây tổn thương mắt, tai, khớp, dị dạng xương và để lại di chứng từ những tổn thương xảy ra ở giai đoạn sớm.

"Nếu không được phát hiện và điều trị, nhiễm trùng có thể ảnh hưởng đến nhiều cơ quan như hệ thần kinh, xương, gan, lách và mắt, thậm chí đe dọa tính mạng", bác sĩ Hường nhấn mạnh.

Phát hiện sớm, điều trị đủ liệu trình

Theo khuyến cáo của WHO, trẻ mắc giang mai bẩm sinh, trẻ có biểu hiện lâm sàng nghi ngờ hoặc trẻ sinh ra từ người mẹ chưa được điều trị, điều trị không đầy đủ, điều trị trong vòng 30 ngày trước sinh hoặc sử dụng phác đồ không chứa penicillin cần được điều trị bằng penicillin.

Benzyl Penicillin có thể được sử dụng với liều 100.000-150.000 đơn vị/kg/ngày truyền tĩnh mạch hoặc Procaine Penicillin G 50.000 đơn vị/kg/ngày tiêm bắp trong 10-15 ngày. Khi có điều kiện truyền tĩnh mạch an toàn, Benzyl Penicillin được ưu tiên.

Bác sĩ cảnh báo sàng lọc và điều trị cho mẹ trong thai kỳ là chìa khóa ngăn bệnh truyền sang con. Ảnh: Trần Hiền.

Với trẻ hoàn toàn khỏe mạnh, mẹ đã được điều trị đầy đủ bằng penicillin trong thai kỳ và không có bằng chứng tái nhiễm, WHO khuyến cáo theo dõi lâm sàng và huyết thanh học định kỳ thay vì điều trị thường quy. Trong một số trường hợp khó bảo đảm theo dõi lâu dài, Benzathine Penicillin G có thể được cân nhắc.

Từ các trường hợp trên, bác sĩ Hường khuyến cáo phụ nữ mang thai cần khám thai định kỳ và thực hiện đầy đủ xét nghiệm sàng lọc các bệnh truyền nhiễm, trong đó có giang mai, HIV và viêm gan B. Phát hiện và điều trị giang mai sớm cho người mẹ là biện pháp quan trọng để ngăn ngừa lây truyền cho thai nhi.

Với trẻ sơ sinh có ban đỏ, bong tróc da bất thường, đặc biệt ở lòng bàn tay, bàn chân, hoặc kèm sổ mũi kéo dài, thiếu máu, gan lách to, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá.

Phụ huynh không nên tự điều trị bằng thuốc bôi, thuốc lá truyền miệng hay sản phẩm không rõ nguồn gốc. Những tổn thương da tưởng như thông thường ở trẻ sơ sinh, nếu đi kèm bất thường toàn thân, có thể là dấu hiệu của một bệnh lý nhiễm trùng cần được chẩn đoán và điều trị sớm.