Bế tắc quân sự, áp lực chính trị: Bài toán hóc búa với Ukraine năm 2026

Bế tắc quân sự

Giới phân tích cho rằng, cục diện giằng co kéo dài trên bộ trong hai năm qua sẽ tiếp tục trong thời gian tới. Nga đã nắm thế chủ động kể từ năm 2024, nhưng chỉ giành được những vùng lãnh thổ nhỏ. Trong năm 2025, Nga đã tiến được 283km2 mỗi tháng tính đến cuối tháng 11/2025.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky. Ảnh: AP

Trong các cuộc đàm phán hòa bình gần đây nhất, Mỹ lập luận rằng Ukraine chắc chắn sẽ mất 22% diện tích còn lại mà nước này đang kiểm soát tỉnh Donetsk, bao gồm cả các thành phố pháo đài Kramatorsk và Sloviansk. Với tốc độ tiến quân hiện nay của Nga, quá trình này được dự báo sẽ kéo dài ít nhất một năm, thậm chí lâu hơn do phần lớn giao tranh diễn ra tại khu vực đô thị.

Tuy nhiên, vẫn còn nhiều dấu hỏi liên quan đến chiến lược cũng như khả năng duy trì tuyến phòng thủ trung hạn của Ukraine, trong bối cảnh chiến thuật tác chiến của Nga được đánh giá là đã có những cải thiện. Trong vòng 6 tháng qua, tuyến phòng thủ của Ukraine đã ba lần bị xuyên thủng: tại khu vực phía đông Dobropillia (tỉnh Donetsk) vào tháng 8; khu vực phía bắc Kupiansk (tỉnh Kharkov) vào cuối mùa hè và đầu mùa thu; và gần đây nhất là khu vực phía đông Huliaipole (tỉnh Zaporizhzhia) vào tháng 11.

Các đơn vị phòng thủ Ukraine đã không thể ngăn chặn kịp thời các mũi xâm nhập của Nga do bị kiệt sức sau thời gian chiến đấu kéo dài. Quân đội Nga thường triển khai các nhóm nhỏ tiến sâu và xâm nhập hệ thống phòng thủ dựa trên máy bay không người lái của Ukraine. Tại khu vực Kupiansk, quân đội Nga thậm chí còn tận dụng các đường ống dẫn khí ngầm để tiến hành tấn công.

Tuy vậy, các mũi đột phá này của Nga đều khó duy trì được lâu. Ukraine cho biết, tại Dobropillia, lực lượng nước này đã đẩy lùi cuộc xâm nhập của Nga sau khoảng hai tháng. Ở Kupiansk, các đường ống ngầm được sử dụng làm tuyến tiếp cận đã bị cắt hoặc phong tỏa, khiến lực lượng Nga buộc phải rút lui; đến tháng 12, quân đội Ukraine đã giành lại quyền kiểm soát khu vực này.

Trong khi đó, tại tỉnh Zaporizhzhia, phần lãnh thổ mà Ukraine bị mất tương đối hạn chế, chỉ khoảng 1,8 km2. Dù vậy, chiến lược phòng thủ dựa vào máy bay không người lái của Ukraine vẫn không thể bù đắp cho tình trạng thiếu hụt bộ binh cũng như sự mệt mỏi kéo dài của binh sĩ trực tiếp giữ tuyến đầu. Ở khu vực phía đông Huliaipole, Lữ đoàn Phòng vệ Lãnh thổ số 109 đã phải chiến đấu trong suốt ba năm qua mà không có lực lượng thay thế.

Nhà kinh tế học Janis Kluge ước tính Nga có thể tuyển mộ khoảng 30.000 tân binh mỗi tháng, đủ số lượng để bù đắp mức tổn thất hiện nay, nhưng chưa thể tạo ra bước ngoặt mang tính quyết định trên chiến trường.

Tốc độ tuyển quân của Ukraine được cho là thấp hơn. Một số báo cáo cho biết, con số này vào khoảng 27.000 tân binh mỗi tháng, nhưng nhiều người cho rằng, số lượng thực tế chỉ bằng khoảng một phần ba mức này.

Bài toán hóc búa đối với Ukraine

Nhiều người lo ngại, việc Ukraine triển khai các cuộc phản công trong hai năm qua đã làm lộ ra những điểm yếu mang tính chiến lược. Đáng chú ý là cuộc tấn công vào khu vực Kursk của Nga hồi tháng 8/2024, tiếp theo là các chiến dịch nhằm kìm hãm đà tiến quân của Nga ở trong và xung quanh thị trấn khai thác mỏ Pokrovsk thông qua việc sử dụng các đơn vị tấn công chuyên biệt. Cuộc tấn công của Ukraine không mang lại nhiều lợi ích chiến lược cho nước này về lâu dài, ngoài việc buộc Nga phải phân tán lực lượng và bị chậm đà tiến quân ở một số mặt trận khác.

Theo một số báo cáo, các đơn vị được gọi là “trung đoàn Syrskyi” – chịu sự chỉ huy trực tiếp của Tổng tư lệnh quân đội Ukraine Oleksandr Syrskyi - đã phải gánh chịu tổn thất nặng nề. Điều này khiến lực lượng dự bị của Ukraine bị thu hẹp đáng kể, làm suy giảm khả năng ứng phó với các tình huống khủng hoảng mới trên chiến tuyến. Sau chiến dịch tấn công Kursk, Ukraine dường như không còn nhiều dư địa để tạo ra yếu tố bất ngờ trong các chiến dịch trên bộ.

Bohdan Krotevych, cựu tham mưu trưởng Lữ đoàn Azov của Ukraine cho rằng quân đội nước này cần chuyển sang chiến lược phòng thủ chủ động trong ít nhất 6 tháng, với ưu tiên hàng đầu là xây dựng và củng cố lực lượng dự bị.

“Nhiệm vụ ngoại giao của tổng thống, theo tôi, đơn giản là kéo dài thời gian để tạo điều kiện cho quá trình tái thiết”, ông Krotevych nhấn mạnh, song thừa nhận rằng việc để mất lãnh thổ không mang lại lợi thế cho Ukraine về mặt chính trị.

Tình trạng bế tắc gần như hoàn toàn trên bộ đã thúc đẩy Ukraine tìm kiếm những hướng tiếp cận khác nhằm tạo lợi thế, trong đó có các biện pháp kinh tế. Trong khi Nga gia tăng các đợt không kích nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng, khiến người dân tại nhiều đô thị Ukraine thường xuyên đối mặt với tình trạng mất điện, Kiev vẫn duy trì được nguồn cung điện cho các đơn vị tiền tuyến. Nhìn chung, năng lực phòng thủ của Ukraine vẫn chưa bị suy giảm đáng kể.

Đáp trả các đợt tấn công của Nga, Ukraine đã tiến hành không kích một số nhà máy lọc dầu của Nga, đồng thời gia tăng các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái nhằm vào “hạm đội bóng đêm” được cho là giúp Moscow lách lệnh trừng phạt của phương Tây để cung cấp dầu mỏ cho các đối tác. Mục tiêu của Kiev là cắt giảm doanh thu từ dầu mỏ của Nga, từ đó khiến nước này bị giảm ngân sách tài trợ cho hoạt động quân sự.

Trên mặt trận chính trị, những diễn biến nhanh chóng nhất có thể đến từ Washington, đặc biệt là các quyết định của Tổng thống Mỹ Donald Trump, tuy rằng, nỗ lực của ông nhằm thúc đẩy một thỏa thuận ngừng bắn chưa mang lại kết quả. Không loại trừ khả năng Mỹ cắt giảm hỗ trợ tình báo cho Ukraine nếu Tổng thống Zelensky tiếp tục từ chối nhượng bộ lãnh thổ. Tuy nhiên, khả năng Mỹ ngừng cung cấp vũ khí cho Ukraine được đánh giá là rất thấp.

Triển vọng thực tế nhất đối với Ukraine là cố gắng duy trì thế trận, ít nhất là giữ chân Nga trong tình thế bế tắc với hy vọng cục diện cuối cùng sẽ thay đổi theo hướng có lợi hơn đối với Kiev. Tuy nhiên, thách thức lớn đối với Kiev là tìm kiếm lợi thế trên bàn đàm phán giữa một bên là sức ép của Mỹ và một bên là những bước tiến trên chiến trường của Nga.

Hồng Anh/VOV.VN (Tổng hợp)