Bệnh hô hấp ở trẻ em diễn biến phức tạp do ô nhiễm và đô thị hóa

Gánh nặng ngày càng lớn từ các bệnh hô hấp ở trẻ em

Các chuyên gia trong lĩnh vực nhi khoa và dịch tễ học nhận định, các bệnh lây truyền qua đường hô hấp tiếp tục là một trong những thách thức lớn đối với sức khỏe trẻ em, đặc biệt tại các quốc gia đang phát triển như Việt Nam.

Tại hội thảo khoa học quốc tế PediaConnect 2026 được tổ chức tại TP Hồ Chí Minh mới đây, các chuyên gia y tế đầu ngành chia sẻ các giải pháp phòng ngừa sớm trước gánh nặng bệnh lây truyền qua đường hô hấp ở trẻ em. Ảnh: BTC

Theo các chuyên gia, biến đổi khí hậu, tốc độ đô thị hóa nhanh và tình trạng ô nhiễm không khí đang tạo điều kiện khiến nhiều bệnh hô hấp gia tăng và diễn biến phức tạp hơn. Trong bối cảnh đó, trẻ nhỏ - nhóm có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện - dễ mắc bệnh và có nguy cơ diễn tiến nặng hơn so với người trưởng thành.

GS.TS.BS Trần Minh Điển, Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương, Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam cho biết, các bệnh lý hô hấp hiện vẫn là nguyên nhân hàng đầu khiến trẻ em nhập viện tại Việt Nam, đặc biệt trong giai đoạn giao mùa hoặc khi thời tiết thay đổi thất thường.

Theo ông, nhiều bệnh có diễn tiến rất nhanh và có thể để lại hậu quả nghiêm trọng nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời.

“Để giảm gánh nặng bệnh tật, cần chuyển từ tư duy tập trung điều trị sang chủ động phòng ngừa, đồng thời tăng cường giám sát dịch tễ và nâng cao nhận thức cộng đồng về các bệnh lây truyền qua đường hô hấp, đặc biệt ở trẻ em”, GS.TS.BS Trần Minh Điển nhấn mạnh.

GS.TS.BS Trần Minh Điển, Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương, Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam chia sẻ tại hội thảo. Ảnh: BTC

Các chuyên gia cũng cho rằng, áp lực bệnh hô hấp hiện nay không chỉ là vấn đề y tế mà còn tác động lớn đến kinh tế gia đình và hệ thống chăm sóc sức khỏe. Nhiều trẻ phải nhập viện kéo dài, điều trị hồi sức hoặc đối mặt với các biến chứng nặng, tạo áp lực lớn cho phụ huynh cũng như cơ sở điều trị.

Trong số các bệnh lý được cảnh báo, phế cầu khuẩn hiện được xem là nguyên nhân hàng đầu gây viêm phổi ở trẻ em, đồng thời có thể dẫn đến nhiều bệnh lý xâm lấn nguy hiểm như nhiễm trùng huyết hoặc viêm màng não.

TS.BS Phan Hữu Phúc, Phó Giám đốc phụ trách chuyên môn Bệnh viện Nhi Trung ương, Tổng Thư ký Hội Nhi khoa Việt Nam cho biết, bức tranh dịch tễ do phế cầu khuẩn đang có nhiều thay đổi đáng chú ý tại khu vực Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam. Hiện nhiều quốc gia đã ghi nhận tình trạng xuất hiện các típ huyết thanh nằm ngoài phạm vi bao phủ của các vaccine phế cầu trước đây.

“Tại Việt Nam, nghiên cứu kéo dài 3 năm tại Bệnh viện Nhi Trung ương ghi nhận, 18 típ huyết thanh phế cầu khuẩn gây bệnh phế cầu xâm lấn ở trẻ em. Điều này cho thấy cần tiếp tục tăng cường giám sát dịch tễ và triển khai các giải pháp phòng ngừa hiệu quả hơn”, TS.BS Phan Hữu Phúc cho biết.

TS.BS Phan Hữu Phúc cũng cảnh báo các bệnh do phế cầu khuẩn có thể tiến triển rất nhanh. Ở những trường hợp nặng, trẻ có thể rơi vào suy hô hấp, suy đa cơ quan hoặc đe dọa tính mạng trong thời gian ngắn.

Không chỉ gây nguy hiểm trong giai đoạn cấp tính, các bệnh phế cầu xâm lấn còn có thể để lại nhiều di chứng lâu dài như tổn thương phổi, suy giảm nhận thức hoặc mất thính lực ở trẻ nhỏ.

TS.BS Phan Hữu Phúc, Phó Giám đốc phụ trách chuyên môn Bệnh viện Nhi Trung ương, Tổng Thư ký Hội Nhi khoa Việt Nam chia sẻ tại hội thảo. Ảnh: BTC

Bên cạnh phế cầu khuẩn, virus hợp bào hô hấp (RSV) cũng được các chuyên gia đặc biệt lưu ý là nguyên nhân hàng đầu gây viêm tiểu phế quản và viêm phổi ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.

Theo TS.BS Phan Hữu Phúc, RSV là một trong những nguyên nhân gây bệnh và tử vong hàng đầu ở trẻ dưới 6 tháng tuổi, đặc biệt tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình. Không ít trường hợp trẻ phải nhập viện hồi sức tích cực hoặc hỗ trợ hô hấp kéo dài khi mắc RSV.

Ngoài ra, vi khuẩn não mô cầu cũng được đánh giá là tác nhân nguy hiểm bởi khả năng diễn tiến cực nhanh và nguy cơ tử vong cao trong thời gian ngắn. Các chuyên gia cho rằng, thanh thiếu niên là nhóm đáng lưu ý bởi có thể trở thành nguồn lây truyền trong cộng đồng, đặc biệt tại trường học hoặc nơi đông người.

Một vấn đề khác được các bác sĩ cảnh báo là tình trạng đề kháng kháng sinh ở phế cầu khuẩn đang gia tăng. Theo ghi nhận từ nhiều bệnh viện tại Việt Nam, phế cầu khuẩn hiện đã kháng với nhiều loại kháng sinh phổ biến, thậm chí xuất hiện tình trạng đa kháng thuốc, khiến quá trình điều trị trở nên phức tạp và tốn kém hơn.

Cần đẩy mạnh phòng ngừa chủ động và hợp tác đa ngành

Không chỉ dừng ở việc cập nhật dữ liệu y khoa, nhiều chuyên gia quốc tế cho rằng các quốc gia cần xây dựng chiến lược phòng ngừa bệnh hô hấp ở trẻ em theo hướng chủ động và lâu dài hơn.

PGS.TS Nusrat Homaira, chuyên gia thuộc Trường y UNSW Medicine & Health và Bệnh viện Nhi Sydney (Úc) chia sẻ tại hội thảo. Ảnh: BTC

PGS.TS Nusrat Homaira, chuyên gia thuộc Trường y UNSW Medicine & Health và Bệnh viện Nhi Sydney (Úc), nhận định các bệnh do phế cầu, não mô cầu và RSV không chỉ tạo gánh nặng y tế mà còn ảnh hưởng lâu dài đến gia đình, giáo dục và xã hội.

“Các chương trình nâng cao nhận thức và hợp tác đa ngành nhằm tăng cường giám sát dịch bệnh, cải thiện khả năng tiếp cận các biện pháp dự phòng phù hợp cần được triển khai liên tục để tạo nền tảng chăm sóc sức khỏe tốt hơn cho trẻ em”, PGS.TS Nusrat Homaira cho biết.

Trong khi đó, GS.TS Ron Dagan, chuyên gia về bệnh truyền nhiễm của Đại học Ben-Gurion (Israel), cho rằng dữ liệu dịch tễ học thực tế đóng vai trò rất quan trọng trong xây dựng chiến lược phòng bệnh. Theo ông, nhiều quốc gia hiện đang phải cập nhật chiến lược phòng ngừa do sự thay đổi của các típ huyết thanh lưu hành cũng như tình trạng đề kháng kháng sinh gia tăng.

“Kinh nghiệm từ Israel cho thấy, một chiến lược phòng ngừa hiệu quả cần kết hợp giữa khoa học, giám sát dịch tễ, truyền thông cộng đồng và khả năng tiếp cận phù hợp nhằm bảo vệ nhiều trẻ em hơn trước các bệnh lý hô hấp”, GS.TS Ron Dagan chia sẻ.

Các chuyên gia cũng cho rằng trong bối cảnh môi trường số phát triển mạnh, việc truyền tải thông tin y khoa chính xác đến cộng đồng ngày càng quan trọng. TS.BS Kanya Ayu Paramastri (Indonesia) nhận định mạng xã hội và nền tảng số hiện đóng vai trò lớn trong việc định hướng nhận thức của phụ huynh về chăm sóc sức khỏe trẻ em.

Hội thảo khoa học quốc tế PediaConnect 2026 với chủ đề “Những tiến bộ trong phòng ngừa bệnh nhiễm trùng lây truyền qua đường hô hấp ở trẻ em” thu hút 200 chuyên gia y tế đầu ngành tại khu vực Đông Nam Á, Israel và Úc tham gia. Ảnh: BTC

“Trong thời đại hiện nay, việc cung cấp thông tin y khoa chính xác và nhất quán từ các nguồn chính thống đóng vai trò quan trọng trong nâng cao nhận thức và hỗ trợ cộng đồng đưa ra các quyết định phù hợp trong chăm sóc sức khỏe trẻ em”, TS.BS Kanya Ayu Paramastri nói.

Ông Mark Kuo, Tổng Giám đốc Pfizer Việt Nam và Thái Lan chia sẻ, trong bối cảnh các bệnh hô hấp tiếp tục diễn biến phức tạp, việc phối hợp giữa cơ quan y tế, chuyên gia và doanh nghiệp sẽ góp phần mở rộng khả năng tiếp cận các giải pháp phòng ngừa phù hợp, hướng tới bảo vệ sức khỏe trẻ nhỏ một cách bền vững hơn. Vì vậy, Pfizer cam kết đồng hành cùng hệ thống y tế trong tăng cường y tế dự phòng nhi khoa và nâng cao nhận thức cộng đồng về các bệnh truyền nhiễm ở trẻ em.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh vai trò của việc cải thiện môi trường sống cho trẻ thông qua giảm ô nhiễm không khí, bảo đảm không gian sống thông thoáng, duy trì dinh dưỡng hợp lý và tăng cường theo dõi sức khỏe ở nhóm trẻ nguy cơ cao.

Theo giới chuyên môn, trong bối cảnh các bệnh truyền nhiễm qua đường hô hấp tiếp tục diễn biến khó lường, việc chuyển mạnh từ “điều trị khi mắc bệnh” sang “phòng ngừa chủ động” sẽ là hướng đi quan trọng giúp giảm gánh nặng bệnh tật, bảo vệ sức khỏe trẻ em và hạn chế áp lực cho hệ thống y tế trong tương lai.