Bệnh tay chân miệng gia tăng, các bệnh viện Nhi ở TPHCM kích hoạt nhiều lớp ứng phó

Thông tin trên được đưa ra tại buổi làm việc hôm 29/3 giữa đoàn công tác Bộ Y tế với TPHCM và 8 địa phương phía Nam về công tác thu dung, điều trị và dự phòng bệnh tay chân miệng.

Ca nặng tăng sớm, EV71 quay lại đáng lo ngại

Ghi nhận từ các bệnh viện Nhi tại TPHCM cho thấy, năm 2026 đang xuất hiện xu hướng gia tăng ca bệnh và đặc biệt là ca nặng sớm hơn so với các năm trước.

Tại Bệnh viện Nhi Đồng 1, trong 3 tháng đầu năm 2026, số ca nặng đã lên khoảng 80 ca, vượt cả tổng số 58 ca nặng của năm 2025. Đường biểu diễn số ca bệnh và ca nặng đều cao hơn mức trung bình 5 năm gần đây.

Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương và các thành viên đoàn công tác Bộ Y tế thăm bệnh nhi nội trú điều trị tay chân miệng ở Bệnh viện Nhi Đồng 2. Ảnh: Nam Thương.

Một điểm đáng chú ý là sự gia tăng của tác nhân EV71 – chủng virus liên quan đến các ca bệnh nặng. Nếu năm 2025 tỷ lệ dương tính EV71 chỉ khoảng 10%, thì trong 3 tháng đầu năm 2026 đã tăng lên 27%.

Tại Bệnh viện Nhi Đồng 2, từ đầu năm đến 27/3 ghi nhận 330 ca nội trú, trong đó ca nặng chiếm 15,7%. Đáng chú ý, 97% bệnh nhi ở lứa tuổi mẫu giáo – nhóm dễ lây lan trong cộng đồng.

Các chuyên gia cảnh báo, sự lưu hành trở lại với tỷ lệ cao của EV71 là yếu tố khiến bệnh có thể diễn tiến nhanh, biến chứng nặng nếu không được phát hiện sớm.

Chủ động thu dung, mở rộng năng lực điều trị

Trước áp lực gia tăng ca bệnh, các bệnh viện đã chủ động chuẩn bị từ sớm về cơ sở vật chất, nhân lực và thuốc điều trị.

Bệnh viện Nhi Đồng 1 cho biết đã xây dựng kế hoạch phòng chống dịch ngay từ cuối năm 2025, chủ động dự trù thuốc, vật tư, thiết bị để sẵn sàng tiếp nhận số ca tăng cao. Khu điều trị được tổ chức linh hoạt, có thể điều phối giường bệnh giữa các khoa khi dịch bùng phát.

BS.CKII Cao Minh Hiệp – Trưởng phòng Kế hoạch tổng hợp Bệnh viện Nhi Đồng 1 chia sẻ số liệu về tình hình dịch tay chân miệng.

Đáng chú ý, năng lực hồi sức tích cực đã được tăng cường đáng kể. Nếu trước đây chỉ khoảng 30 giường, hiện đã nâng lên 50 giường, đồng thời phát triển thêm khoa hồi sức nhiễm, giúp nâng cao khả năng tiếp nhận và điều trị bệnh nhân nặng.

Cùng với đó, khoa nhiễm có thể mở rộng quy mô từ 150 lên 250 giường khi cần thiết, đảm bảo không bị động trước các kịch bản dịch lớn.

Tại Bệnh viện Nhi Đồng 2, các kịch bản ứng phó được xây dựng theo từng mức độ (5–25 ca, 26–50 ca, trên 50 ca), giúp điều phối khu vực điều trị phù hợp với diễn biến thực tế.

Nguồn thuốc thiết yếu cũng được đảm bảo. Hiện bệnh viện duy trì khoảng 1.000 chai Gamma Globulin (IVIG), đủ dùng khoảng 2 tháng và có kế hoạch bổ sung liên tục; thuốc Phenobarbital cũng được dự trù ổn định.

Tại Bệnh viện Nhi Đồng Thành phố, kinh nghiệm từ các năm trước cho thấy việc đa dạng nguồn cung thuốc là yếu tố then chốt. Bệnh viện hiện sử dụng nhiều nguồn IVIG từ các nhà cung cấp khác nhau, đồng thời dự trữ các thuốc thay thế để tránh bị động khi thiếu hụt.

Tăng cường chỉ đạo tuyến, "giữ bệnh nhân tại chỗ"

Một trong những giải pháp được các bệnh viện nhấn mạnh là nâng cao năng lực điều trị tuyến dưới nhằm hạn chế chuyển viện muộn – nguyên nhân làm tăng nguy cơ tử vong.

Bệnh viện Nhi Đồng 1 đã đẩy mạnh đào tạo, chuyển giao kỹ thuật hồi sức cấp cứu cho các tỉnh, đồng thời duy trì hội chẩn từ xa qua nhiều nền tảng như telemedicine, Zoom, Zalo… Nhờ đó, nhiều ca bệnh nặng được xử trí thành công ngay tại địa phương, thay vì chuyển lên tuyến trên.

BS.CKII Đặng Xuân Vinh – Trưởng phòng Kế hoạch tổng hợp Bệnh viện Nhi Đồng 2 chia sẻ về tình hình dịch tay chân miệng.

Trong năm 2025, bệnh viện đã tổ chức nhiều lớp đào tạo với gần 1.000 học viên và thực hiện hơn 130 lượt hội chẩn từ xa.

Các chuyên gia nhận định, với bệnh tay chân miệng, "thời gian vàng" rất ngắn, đặc biệt với EV71. Việc di chuyển bệnh nhân nặng trong nhiều giờ có thể làm mất cơ hội cứu sống.

Thực tế ghi nhận những trường hợp chuyển viện muộn với tình trạng sốc, tổn thương tim, phù não nặng, dẫn đến tiên lượng xấu dù được can thiệp tích cực.

Do đó, chiến lược được đặt ra là "giữ bệnh nhân tại chỗ" bằng cách nâng cao năng lực hồi sức, trang bị thiết bị và tăng cường hỗ trợ chuyên môn từ tuyến trên.

Đẩy mạnh truyền thông, phát hiện sớm ca bệnh

Bên cạnh điều trị, các bệnh viện cũng nhấn mạnh vai trò của truyền thông trong kiểm soát dịch.

Theo các bác sĩ, hiện vẫn còn tình trạng phụ huynh chưa nhận biết sớm dấu hiệu bệnh. Nhiều trường hợp trẻ có biểu hiện không điển hình như nôn ói, tiêu chảy, triệu chứng hô hấp… dễ bị nhầm lẫn, dẫn đến nhập viện muộn.

Để khắc phục, Bệnh viện Nhi Đồng 1 đã tích hợp nội dung hướng dẫn nhận biết dấu hiệu tay chân miệng ngay trên đơn thuốc điện tử, giúp phụ huynh dễ tiếp cận thông tin hơn so với tờ rơi truyền thống.

BS.CKII Nguyễn Minh Tiến – Phó Giám đốc Bệnh viện Bệnh viện Nhi Đồng Thành phố (TPHCM).

Các bệnh viện cũng đề xuất tăng cường truyền thông trực quan bằng hình ảnh, video tại cơ sở y tế và trường học, giúp người dân nhận biết sớm dấu hiệu cảnh báo.

Song song đó, mạng lưới truyền thông được mở rộng qua nhiều kênh như website, fanpage, báo chí, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng.

Dù đã chủ động nhiều giải pháp, các bệnh viện cho rằng vẫn còn không ít thách thức.

Đáng lo ngại nhất là sự lưu hành của EV71 với khả năng gây bệnh nặng cao. Bên cạnh đó, năng lực nhận biết sớm của cộng đồng và một số cơ sở y tế tuyến dưới vẫn cần được cải thiện.

Khó khăn về nguồn thuốc tại một số địa phương cũng là nguyên nhân khiến bệnh nhân chuyển lên tuyến trên.

Các bệnh viện kiến nghị cần tiếp tục tăng cường đào tạo, đảm bảo nguồn thuốc, đồng thời hỗ trợ cơ chế để các địa phương chủ động đấu thầu, dự trữ vật tư y tế.

Trước diễn biến khó lường của bệnh tay chân miệng, đặc biệt trong bối cảnh ca nặng gia tăng sớm, các bệnh viện Nhi tại TPHCM đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp: Từ mở rộng năng lực điều trị, đảm bảo thuốc, đến nâng cao chất lượng chỉ đạo tuyến và truyền thông.

Theo các chuyên gia, kiểm soát hiệu quả dịch bệnh không chỉ phụ thuộc vào tuyến cuối mà còn nằm ở năng lực toàn hệ thống, đặc biệt là tuyến cơ sở và sự chủ động của cộng đồng trong phát hiện sớm, đưa trẻ đến cơ sở y tế kịp thời.

Khả Hưng - Đỗ Bá