Bệnh thận mạn trẻ hóa, gia tăng áp lực lên hệ thống y tế

Bác sĩ BV Hữu Nghị Việt Đức thăm khám và điều trị bệnh nhân thận mạn. Ảnh: BVCC

Theo ThS.BS Nguyễn Quang Huy - Khoa Nội thận - Lọc máu (Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội), thời gian qua không ít bệnh nhân trẻ được chẩn đoán suy thận mạn giai đoạn cuối do viêm cầu thận mạn tiến triển âm thầm trong thời gian dài. Viêm cầu thận là một trong những nguyên nhân thường gặp gây suy thận mạn ở người trẻ, song bệnh thường tiến triển âm thầm. Tổn thương cầu thận làm giảm khả năng lọc chất thải, khiến cơ thể giữ muối và nước, dẫn đến tăng huyết áp. Ngược lại, huyết áp cao kéo dài tiếp tục phá hủy mạch máu thận, tạo thành vòng xoắn làm chức năng thận suy giảm nhanh hơn.

Theo BS Huy, nguy cơ tổn thương thận ở người trẻ còn có thể xuất phát từ lối sống và các sản phẩm không rõ nguồn gốc. Trong đó có trường hợp của một nữ bệnh nhân 19 tuổi, có tiền sử đái tháo đường type 1, nhập viện cấp cứu sau khi uống trà giảm cân mua trên mạng. Khi nhập viện, mức lọc cầu thận của người bệnh giảm dưới 60ml/phút, kali máu và men gan tăng cao, đường huyết ở mức nguy hiểm. Bệnh nhân được chẩn đoán suy thận cấp, có dấu hiệu suy gan trên nền đái tháo đường type 1.

PGS.TS Đào Xuân Cơ - Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai nhận định, bệnh thận mạn tính đang là thách thức lớn đối với hệ thống y tế toàn cầu cũng như tại Việt Nam. Tỷ lệ mắc có xu hướng tăng nhanh, gắn với sự gia tăng của đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tim mạch, quá trình già hóa dân số và những thay đổi trong lối sống hiện đại.

Điều đáng lo là phần lớn người bệnh không có triệu chứng rõ rệt ở giai đoạn đầu. Khi xuất hiện phù, tăng huyết áp khó kiểm soát, thiếu máu, suy tim, buồn nôn, chán ăn hoặc khó thở, chức năng thận thường đã suy giảm đáng kể.

Theo TS.BS Nghiêm Trung Dũng - Giám đốc Trung tâm Thận - Tiết niệu và Lọc máu (Bệnh viện Bạch Mai), tại Việt Nam, bệnh lý cầu thận vẫn là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến suy thận giai đoạn cuối. Tuy nhiên, nhóm nguyên nhân liên quan đến rối loạn chuyển hóa như đái tháo đường, thừa cân, béo phì đang tăng nhanh.

Xu hướng trẻ hóa được chuyên gia cho là có liên quan trực tiếp đến lối sống hiện đại: sử dụng nhiều thực phẩm chế biến sẵn, ăn mặn, ít vận động, sinh hoạt thất thường, thừa cân và rối loạn chuyển hóa xuất hiện sớm. Những yếu tố này không chỉ gây béo phì, tăng huyết áp, đái tháo đường mà còn thúc đẩy tổn thương thận tiến triển nhanh hơn.

Với hệ thống y tế, gánh nặng bệnh thận mạn không chỉ nằm ở số người mắc. Một khi bệnh tiến triển đến giai đoạn cuối, người bệnh cần điều trị thay thế thận bằng lọc máu chu kỳ, thẩm phân phúc mạc hoặc ghép thận. Đây đều là các phương pháp điều trị kéo dài, đòi hỏi nhân lực chuyên môn, máy móc, hệ thống xử lý nước, kiểm soát nhiễm khuẩn và nguồn kinh phí lớn.

Với người trẻ, tác động còn lan sang học tập, việc làm, thu nhập, sức khỏe tâm thần và khả năng lập gia đình. Bệnh thận giai đoạn cuối vì thế không chỉ là vấn đề chuyên môn y tế mà còn là gánh nặng xã hội kéo dài.

BS Dũng khuyến cáo, mỗi người nên khám sức khỏe định kỳ ít nhất một lần mỗi năm. Xét nghiệm nước tiểu là phương pháp đơn giản, chi phí thấp nhưng có thể gợi ý sớm tổn thương thận thông qua protein niệu, hồng cầu niệu hoặc những bất thường khác.

Khi có điều kiện, người dân nên được kiểm tra creatinine máu và ước tính mức lọc cầu thận. Những người mắc đái tháo đường, tăng huyết áp, thừa cân, béo phì, bệnh tim mạch, có tiền sử gia đình mắc bệnh thận hoặc từng sử dụng thuốc, thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc cần được theo dõi chặt chẽ hơn.

Đối với người trẻ, phòng bệnh thận bắt đầu từ những thay đổi tưởng như đơn giản: giảm muối, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, không lạm dụng đồ uống nhiều đường, duy trì cân nặng hợp lý, vận động thường xuyên, kiểm soát huyết áp và đường huyết. Không tự dùng thuốc giảm đau kéo dài, thuốc nam, thực phẩm chức năng hoặc sản phẩm giảm cân không rõ nguồn gốc.