Bệnh viêm não Nhật Bản: Đừng để 'trả giá đắt' vì quên lịch tiêm nhắc lại

Các chuyên gia y tế khuyến cáo, để bảo vệ trẻ vững chắc trước nguồn bệnh, phụ huynh không chỉ cần cho con tiêm đủ các mũi cơ bản mà phải đặc biệt lưu ý lịch tiêm nhắc lại nhằm duy trì kháng thể lâu dài.

Tiêm phòng là giải pháp cần thiết bảo vệ sức khỏe trẻ em. Ảnh: Thu Ngân

Nhiều ca bệnh nhập viện trong tình trạng nặng

Thời gian gần đây, nhiều cơ sở y tế trên cả nước, đặc biệt là tại Hà Nội và các tỉnh phía Bắc, tiếp nhận nhiều trường hợp mắc viêm não Nhật Bản trong tình trạng nguy kịch. Đáng chú ý, phần lớn các bệnh nhi này đều từng được tiêm các mũi vắc xin cơ bản lúc nhỏ, nhưng lại bị bỏ sót các mũi tiêm nhắc lại khi lớn lên.

Đơn cử, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) Hà Nội ghi nhận một bệnh nhi 13 tuổi mắc viêm não Nhật Bản trong tình trạng nặng, tiên lượng dè dặt. Qua khai thác tiền sử dịch tễ, dù trẻ đã hoàn thành 3 mũi vắc xin cơ bản từ hệ thống tiêm chủng mở rộng, song gia đình đã quên không cho trẻ đi tiêm mũi nhắc lại theo khuyến cáo.

Tương tự, tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, các bác sĩ cũng đã điều trị tích cực cho bệnh nhi T.V.K (14 tuổi, quê Nghệ An) bị viêm não Nhật Bản biến chứng viêm phổi nặng, phải thở máy, an thần và hồi sức tích cực. Sau chuỗi ngày điều trị dài ngày, dù may mắn giữ được tính mạng, ổn định được nhịp thở nhưng hệ vận động của cháu K vẫn bị ảnh hưởng nghiêm trọng, yếu nửa người phải và cần thời gian dài tập phục hồi chức năng.

Không chỉ tấn công trẻ nhỏ, virus viêm não Nhật Bản cũng không buông tha người lớn nếu chưa có miễn dịch. Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương đang điều trị cho một nam thanh niên 17 tuổi (ở Hà Nội) bị tổn thương sâu trong mô não, mang di chứng thần kinh nặng sau một tháng hồi sức. Tại phía Nam, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới thành phố Hồ Chí Minh cũng vừa ghi nhận 3 bệnh nhân nam (từ 20 đến 33 tuổi) nhập viện với biến chứng liệt tứ chi khó hồi phục, teo cơ và suy kiệt cơ thể do viêm não Nhật Bản.

Viêm não Nhật Bản là bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm do virus thuộc họ Flavivirus gây ra, lây truyền sang người qua vật chủ trung gian là muỗi Culex (thường sinh sống ở vùng đồng ruộng, ao hồ và khu vực chăn nuôi gia súc). Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), cứ trung bình 250 người nhiễm virus thì có 1 người tiến triển thành thể bệnh nặng khi virus tấn công trực tiếp vào hệ thần kinh trung ương.

vắc xin - "lá chắn" phòng bệnh hiệu quả

GS.TS Vũ Sinh Nam (Hội Y học dự phòng Việt Nam) cảnh báo: Mỗi năm, thế giới ghi nhận khoảng 67.900 ca mắc viêm não Nhật Bản với tỷ lệ tử vong lên tới 30%. Đáng lo ngại hơn, có tới 50% số bệnh nhân may mắn sống sót phải gánh chịu các di chứng thần kinh, tâm thần nặng nề như: Động kinh, rối loạn vận động, suy giảm trí nhớ, giảm khả năng học tập hoặc mất hoàn toàn khả năng lao động.

Một nghiên cứu dịch tễ đa quốc gia thực hiện tại khu vực Đông Nam Á (bao gồm Việt Nam, Lào, Campuchia và Myanmar) trên 617 bệnh nhân nghi ngờ viêm não cho thấy, viêm não Nhật Bản chiếm tới 33% số trường hợp xác định được căn nguyên. Tỷ lệ tử vong được ghi nhận là 16% và có gần 49% bệnh nhân để lại di chứng lâu dài. Đây chính là một trong những bệnh truyền nhiễm gây gánh nặng kinh tế và tâm lý lớn nhất đối với gia đình, xã hội bởi hậu quả dai dẳng sau giai đoạn cấp tính.

Nhìn lại lịch sử dịch tễ tại Việt Nam, trước khi vắc xin được triển khai rộng rãi, mỗi năm toàn quốc ghi nhận từ 2.000 đến 3.000 ca mắc viêm não Nhật Bản, thậm chí đỉnh điểm vào năm 1985 lên tới gần 5.000 ca. Nhờ thành quả của Chương trình tiêm chủng mở rộng quốc gia, số ca mắc hiện đã giảm mạnh xuống còn khoảng 100 - 200 ca mỗi năm. Tuy nhiên, các ca bệnh nặng vẫn xuất hiện rải rác, tập trung vào những người không tiêm chủng hoặc quên lịch tiêm nhắc lại.

Phân tích về nguyên nhân dịch tễ, bác sĩ Nguyễn Tuấn Hải (Hệ thống tiêm chủng Safpo/Potec) cho biết, nhiều phụ huynh thường chỉ nhớ rất rõ lịch tiêm chủng cho con ở giai đoạn dưới 1 tuổi nhưng lại chủ quan, bỏ lơ các cột mốc tiêm phòng khi trẻ lớn lên. Sự chủ quan này vô tình tạo ra "khoảng trống miễn dịch" nguy hiểm, khiến nồng độ kháng thể bảo vệ trong cơ thể trẻ suy giảm dần theo thời gian và không còn đủ sức chống chọi khi bị muỗi mang virus tấn công.

Theo phác đồ hướng dẫn của Bộ Y tế, để đạt hiệu quả phòng bệnh tối ưu, trẻ em cần được tiêm đầy đủ 3 mũi cơ bản. Mũi 1: Khi trẻ vừa đủ 1 tuổi; mũi 2: Sau mũi thứ nhất từ 1 đến 2 tuần; mũi 3: Sau mũi thứ hai một năm.

Sau khi hoàn thành 3 mũi cơ bản này, việc tiêm nhắc lại là bắt buộc: Cứ mỗi 3 - 4 năm cần tiêm nhắc lại một lần cho đến khi trẻ đủ 15 tuổi. Bác sĩ Nguyễn Tuấn Hải cũng nhấn mạnh, tất cả các loại vắc xin viêm não Nhật Bản hiện hành tại Việt Nam đều được kiểm định nghiêm ngặt, chứng minh độ an toàn và hiệu quả cao cho cả trẻ em lẫn người lớn. Do đó, bất kỳ ai chưa có miễn dịch hoặc chưa tiêm đủ liều đều cần chủ động tới các cơ sở y tế để được tư vấn tiêm phòng bổ sung.

Bên cạnh "lá chắn" vắc xin, ngành y tế khuyến cáo người dân cần tích cực triển khai các biện pháp vệ sinh môi trường, dọn dẹp chuồng trại chăn nuôi, khơi thông cống rãnh để loại bỏ nơi sinh sản của muỗi. Đồng thời, duy trì thói quen ngủ màn kể cả ban ngày và chủ động bảo vệ trẻ nhỏ trong suốt mùa cao điểm của dịch bệnh (thường kéo dài từ tháng 5 đến tháng 9 hằng năm).