Bí ẩn đôi ủng xanh và thi thể thành 'cột mốc' trên Everest suốt 30 năm

Suốt gần 30 năm, thi thể một nhà leo núi nằm trong hốc đá vôi dưới đỉnh Everest, đôi ủng xanh lá nổi bật giữa tuyết trắng. Những người chinh phục ngọn núi cao nhất thế giới gọi ông là “Green Boots” (ủng xanh), xem vị trí này như một dấu mốc trên đường lên đỉnh.

Người đàn ông ấy là Dorje Morup, nhà leo núi Ấn Độ từng phục vụ trong Lực lượng Cảnh sát Biên giới Ấn Độ - Tây Tạng (ITBP). Sau khi danh tính được xác nhận bằng xét nghiệm ADN, giới chức Ấn Độ bắt đầu chuẩn bị cho chiến dịch đưa thi thể ông xuống núi, dự kiến vào mùa leo núi tháng 4-5/2027, theo CNN.

Dorje Morup gắn đế đinh chống trượt vào đôi ủng leo núi màu xanh lá cây của mình trước khi leo lên đỉnh Everest, tháng 4/1996. Ảnh: Harbhajan Singh.

Hành trình bí mật lấy mẫu ADN ở độ cao hơn 8.000 m

Việc xác nhận danh tính Dorje Morup không đơn giản chỉ dựa vào hồ sơ của đoàn leo núi năm 1996. Để có bằng chứng khoa học, một nhóm người Sherpa đã thực hiện chuyến đi bí mật lên Everest vào năm ngoái, lấy mẫu ADN từ tóc và móng tay của thi thể.

Dawa Steven Sherpa, nhà leo núi người Nepal, Giám đốc điều hành công ty tổ chức thám hiểm Asian Trekking, cho biết đơn vị của ông từng cung cấp trang thiết bị cho đoàn leo núi Ấn Độ năm 1996. Theo ông, những người trong ngành từ lâu đã biết “Ủng xanh” là Morup, nhưng việc chứng minh danh tính vẫn cần quá trình xác minh cẩn thận.

Nhóm Sherpa được tổ chức với quy mô nhỏ, hạn chế công khai thông tin. Ở độ cao lớn, các thành viên phải sử dụng bình oxy và không thể nán lại quá lâu tại vị trí thi thể. Thời gian làm việc bị giới hạn bởi lượng oxy mang theo, trong khi việc lấy mẫu đòi hỏi sự cẩn trọng để tránh nhiễm bẩn.

“Tôi không muốn mất quá nhiều thời gian cho công việc này, làm cạn oxy hoặc khiến cả đội rơi vào tình thế nguy hiểm vì chậm trễ”, Dawa nói.

Những người leo núi với đoàn thám hiểm Cảnh sát Biên giới Ấn Độ - Tây Tạng bên ngoài trại trên đỉnh Everest vào năm 1996. Ảnh: Harbhajan Singh

Sau khi được đưa xuống núi, các mẫu vật được chuyển đến phòng thí nghiệm ở Ấn Độ. Kết quả xác nhận thi thể thuộc về Dorje Morup.

Morup là thành viên đoàn leo núi Ấn Độ đặt mục tiêu chinh phục Everest theo tuyến phía bắc từ Tây Tạng. Ông cùng hai đồng đội Tsewang Paljor và Tsewang Smanla đều làm việc cho ITBP, lực lượng chuyên trách bảo vệ các đỉnh núi và đèo trên tuyến biên giới Himalaya giữa Ấn Độ và Trung Quốc.

Harbhajan Singh, cựu lãnh đạo đoàn và một trong những người cuối cùng nhìn thấy ba nhà leo núi còn sống, nhớ Morup là người ít nói nhưng có chuyên môn tốt, luôn sẵn sàng nhận nhiệm vụ. Ngày 10/5/1996, Singh khuyên cả ba quay lại khi nhận thấy thời tiết có dấu hiệu chuyển xấu. Tuy nhiên, Morup cùng hai đồng đội vẫn tiếp tục lên đỉnh.

Các thành viên của Cảnh sát Biên giới Ấn Độ vào Tây Tạng Chuyến thám hiểm Everest năm 1996 bên cạnh đài tưởng niệm (ảnh 1) là Dorje Morup, Tsewang Paljor và Tsewang Smanla, những người đã chết trong một cơn bão trên đỉnh Everest. Ảnh: Harbhajan Singh.

Sau khi họ báo tin đã chinh phục thành công Everest, một trận bão dữ dội ập đến. Tại độ cao hơn 8.000 m, gió mạnh, tuyết và tình trạng thiếu oxy khiến việc tìm đường xuống núi trở nên cực kỳ nguy hiểm. Morup không thể trở về trại an toàn và thi thể ông nằm lại trên sườn núi.

Trong nhiều thập kỷ, hình ảnh đôi ủng xanh lộ ra giữa tuyết trở thành một phần ký ức của những người leo Everest. Với một số nhà leo núi, dừng lại trước thi thể là cách tưởng nhớ người đã khuất, đồng thời nhắc họ về những hiểm nguy của hành trình.

Giới hạn của cứu hộ

Theo Dawa Steven Sherpa, về mặt kỹ thuật, việc đưa thi thể Morup xuống núi có thể thực hiện được, nhưng cần một đội chuyên nghiệp và phương án di chuyển phù hợp. Ông ước tính khoảng tám Sherpa có thể tham gia, sử dụng cáng chuyên dụng cùng vật liệu đệm để cố định thi thể trong quá trình vận chuyển.

Khó khăn lớn nằm ở tình trạng của thi thể sau 30 năm đóng băng. Cơ thể đông cứng có thể trở nên rất khó di chuyển, đặc biệt khi phải kéo qua các đoạn đá và băng gồ ghề. Nếu tay chân mắc vào đá hoặc bị xoắn trong lúc kéo, các chi có thể gãy. Đội cứu hộ phải tìm cách giữ thi thể ổn định, đồng thời tránh để cơ thể trượt khỏi cáng trên sườn núi dốc.

Độ cao cũng khiến mọi thao tác trở nên phức tạp hơn. Trên 8.000 m, lượng oxy trong không khí rất thấp, cơ thể con người khó duy trì hoạt động bình thường trong thời gian dài nếu không được hỗ trợ. Các thành viên phải cân đối thời gian làm việc, lượng oxy dự trữ và sức lực cần thiết để đưa thi thể xuống một độ cao an toàn hơn.

Thi thể của Lance Naik Dorje Morup của Cảnh sát Biên giới Ấn Độ-Tây Tạng vẫn nằm trên đỉnh Everest kể từ khi ông qua đời trong một cơn bão ngày 11/5/1996. Ảnh: Maxwelljo40/Creative Commons.

Theo một quan chức ITBP, chiến dịch dự kiến diễn ra vào mùa leo núi tháng 4-5/2027, sau khi hoàn tất các phê duyệt và thủ tục liên quan. Tuy nhiên, việc tổ chức thực hiện vẫn phụ thuộc vào điều kiện thực tế và khả năng tìm được đơn vị đủ năng lực đảm nhận nhiệm vụ.

Kế hoạch cũng làm dấy lên tranh luận về việc có nên đặt sinh mạng vào thế nguy hiểm để đưa một thi thể xuống núi. Trên Everest, hàng trăm nhà leo núi đã thiệt mạng; nhiều thi thể vẫn nằm ở những khu vực cao vì công tác thu hồi quá tốn kém và nguy hiểm. Trực thăng không thể hoạt động an toàn ở độ cao này, còn những nỗ lực tiếp cận bằng đường bộ đòi hỏi người tham gia phải đối mặt với cùng những điều kiện khắc nghiệt đã khiến nạn nhân thiệt mạng.

Jon Gangdal, nhà leo núi người Na Uy từng tham gia một đoàn thám hiểm ở sườn phía bắc Everest năm 1996, cho rằng việc đưa Morup xuống núi đáng lẽ phải được thực hiện từ lâu. Theo ông, trách nhiệm đưa một người đã hy sinh khi làm nhiệm vụ trở về không nên bị bỏ quên chỉ vì thời gian đã trôi qua.

Với gia đình người đã khuất, việc có thể tổ chức tang lễ và an táng người thân một cách trọn vẹn mang ý nghĩa khác hẳn những tranh luận về kỹ thuật hay chi phí. Dawa cho rằng đưa thi thể về không chỉ là một nhiệm vụ leo núi khó khăn, mà còn giúp gia đình khép lại quãng thời gian dài chờ đợi.

“Gia đình chỉ có thể nguôi ngoai khi thi thể người thân được đưa về và an táng tử tế”, ông Dawa nói.