Bị hoãn xuất cảnh vì doanh nghiệp 'ma': Làm gì để bảo vệ quyền lợi?

Chủ động xác minh, có thể yêu cầu bồi thường khi đủ căn cứ

Thời gian gần đây, tình trạng bị hoãn xuất cảnh vì doanh nghiệp ma nợ thuế xuất hiện nhiều. Nhiều người rất bức xúc vì dẫn đến thiệt hại rất lớn trong công việc. Trên mạng xã hội, nhiều hội nhóm "bị hoãn xuất cảnh vì doanh nghiệp ma nợ thuế" được lập ra để chia sẻ cách giải quyết.

Theo luật sư Phạm Hồng Kiên - Giám đốc Công ty Luật Cán cân Việt, việc thông tin cá nhân xuất hiện trong hồ sơ đăng ký doanh nghiệp hoặc dữ liệu quản lý thuế không đồng nghĩa người đó thực tế thành lập, điều hành doanh nghiệp hay phải chịu trách nhiệm về khoản nợ thuế.

Tình trạng người dân "bất ngờ đứng tên" doanh nghiệp và bị hoãn xuất cảnh diễn ra phổ biến. 

Khi có phản ánh về việc bị mạo danh, cơ quan chức năng cần kiểm tra hồ sơ đăng ký, giấy tờ định danh, chữ ký, chữ ký số, người nộp hồ sơ và các giao dịch liên quan để xác định bản chất vụ việc. Người bị mạo danh có quyền tố giác, cung cấp chứng cứ và đề nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý.

Cụ thể, cơ quan công an tiếp nhận, xác minh tố giác khi có dấu hiệu giả mạo hoặc sử dụng trái phép thông tin cá nhân; cơ quan đăng ký kinh doanh kiểm tra hồ sơ và xử lý thông tin đăng ký không chính xác theo thẩm quyền. 

Trong khi đó, cơ quan thuế cần rà soát hồ sơ quản lý thuế, xác định đúng chủ thể có nghĩa vụ và căn cứ áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh. Việc phối hợp, chia sẻ thông tin giữa các cơ quan có ý nghĩa quan trọng trong việc hạn chế tình trạng xử lý kéo dài.

Luật sư Phạm Hồng Kiên.

Trường hợp đã gửi đơn đến nhiều cơ quan nhưng chưa được giải quyết, người bị ảnh hưởng nên lập hồ sơ thống nhất, lưu lại ngày gửi đơn, cơ quan tiếp nhận, số biên nhận, nội dung yêu cầu và văn bản phản hồi.

Nếu vụ việc có dấu hiệu tội phạm, người dân có thể bổ sung chứng cứ cho cơ quan công an đang thụ lý; khi quá thời hạn luật định mà chưa được thông báo kết quả, có thể đề nghị thủ trưởng cơ quan giải quyết hoặc cơ quan có thẩm quyền kiểm sát việc giải quyết nguồn tin về tội phạm kiểm tra tiến độ.

Song song với đó, người dân cần đề nghị cơ quan thuế làm rõ khoản nợ, căn cứ xác định nghĩa vụ thuế, văn bản áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh và việc xem xét chấm dứt biện pháp này. Tại cơ quan đăng ký kinh doanh, có thể đề nghị kiểm tra hồ sơ gốc, phương thức nộp hồ sơ, giấy tờ định danh, chữ ký, chữ ký số và lịch sử thay đổi thông tin doanh nghiệp.

Nếu quyết định hoặc hành vi hành chính trực tiếp ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của mình, người dân có thể xem xét khiếu nại hoặc khởi kiện hành chính khi đáp ứng các điều kiện luật định.

Luật sư Phạm Hồng Kiên lưu ý, việc khởi kiện cần xác định rõ quyết định hoặc hành vi bị cho là trái pháp luật, cơ quan có thẩm quyền giải quyết và yêu cầu cụ thể. Không phải mọi văn bản trao đổi hay việc chậm giải quyết đều là đối tượng khởi kiện độc lập. Vì vậy, người dân cần chú ý điều kiện, thẩm quyền và thời hiệu theo quy định.

Để phục vụ quá trình xác minh, người bị mạo danh cần lưu giữ giấy tờ định danh, thông tin doanh nghiệp và mã số thuế, văn bản liên quan đến khoản nợ thuế, quyết định tạm hoãn xuất cảnh, các đơn đã gửi cùng giấy tiếp nhận và phản hồi của cơ quan chức năng. 

Những tài liệu chứng minh mình không tham gia thành lập, điều hành hoặc hưởng lợi từ doanh nghiệp, cũng như chứng cứ về việc chữ ký, tài khoản hay chữ ký số bị sử dụng trái phép, có ý nghĩa quan trọng.

Đáng lưu ý, việc tố giác hành vi mạo danh không đồng nghĩa biện pháp tạm hoãn xuất cảnh tự động được chấm dứt. Người dân cần đề nghị cơ quan có thẩm quyền rà soát căn cứ áp dụng và thực hiện thủ tục xử lý theo quy định khi căn cứ không còn hoặc quyết định, hành vi được xác định trái pháp luật.

Việc bị tạm hoãn xuất cảnh hoặc chậm giải quyết vụ việc có thể gây tổn thất về thời gian, chi phí và công việc. Tuy nhiên, theo luật sư Phạm Hồng Kiên, không phải mọi trường hợp giải quyết chậm hoặc phát sinh thiệt hại đều đương nhiên được bồi thường.

Để yêu cầu bồi thường theo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2017, người bị thiệt hại cần xác định hành vi công vụ thuộc phạm vi trách nhiệm bồi thường được pháp luật quy định, có căn cứ về quyết định hoặc hành vi trái pháp luật, thiệt hại thực tế và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi gây thiệt hại với tổn thất phát sinh.

Chứng cứ có thể gồm hóa đơn, chứng từ chi phí, vé máy bay bị hủy, khoản phạt phát sinh, hợp đồng bị hủy hoặc tài liệu chứng minh thu nhập bị mất. Đối với thiệt hại kinh doanh và lợi nhuận bị mất, người yêu cầu cần có căn cứ tính toán cụ thể, thay vì chỉ dựa trên dự tính.

Cần phối hợp liên ngành, ngăn ngừa từ sớm

Từ thực tiễn trên, luật gia Dương Đình Khuyến - Trưởng ban Tư vấn pháp luật và Trợ giúp pháp lý (Hội Luật gia Việt Nam), nhấn mạnh sự cần thiết phải tăng cường phối hợp, chia sẻ thông tin giữa cơ quan công an, cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan thuế và cơ quan quản lý xuất nhập cảnh.

Theo ông, cần có đầu mối điều phối, quy trình chuyển hồ sơ rõ ràng, thời hạn xử lý cụ thể và cơ chế thông báo tiến độ để người dân theo dõi. Đồng thời, cần tăng cường xác thực hồ sơ đăng ký doanh nghiệp, thiết lập cơ chế liên thông và công khai hướng dẫn về khiếu nại, khởi kiện, chấm dứt tạm hoãn xuất cảnh và yêu cầu bồi thường.

Luật gia Dương Đình Khuyến.

Đặc biệt, khi người dân cung cấp chứng cứ ban đầu đáng tin cậy về việc bị mạo danh, cơ quan có thẩm quyền cần kịp thời rà soát, nhất là khi biện pháp hành chính đang ảnh hưởng trực tiếp đến quyền đi lại và công việc của họ.

Việc thông tin kịp thời về nghĩa vụ thuế và tình trạng tạm hoãn xuất cảnh cũng cần được chú trọng, giúp người dân có điều kiện kiểm tra trước khi thực hiện các chuyến đi, tránh tình trạng "ra đến sân bay mới phát hiện bị hoãn xuất cảnh".

Về phía người dân, bảo vệ thông tin cá nhân là biện pháp phòng ngừa cần thiết. Thói quen đăng tải hình ảnh đầy đủ hai mặt căn cước, giấy phép lái xe hoặc giấy tờ tùy thân lên mạng xã hội có thể làm lộ họ tên, số định danh, ngày sinh, mã QR và nhiều dữ liệu quan trọng. Những thông tin này có nguy cơ bị thu thập, lợi dụng để giả mạo danh tính, đăng ký tài khoản hoặc thực hiện hành vi lừa đảo.

Do đó, người dân không nên công khai hình ảnh đầy đủ giấy tờ tùy thân; nếu cần chia sẻ, nên che các thông tin nhạy cảm và hạn chế để người lạ tiếp cận dữ liệu cá nhân. Đồng thời, cần cảnh giác với những yêu cầu cung cấp giấy tờ từ tài khoản, tổ chức không rõ nguồn gốc.

Một vấn đề khác cũng cần lưu ý là tình trạng nhờ người thân hoặc thuê người đứng tên giám đốc, người đại diện theo pháp luật cho doanh nghiệp. Thực tế, việc đứng tên không đơn thuần là thủ tục hình thức. 

Tùy chức danh, thẩm quyền, hành vi thực tế và quy định pháp luật liên quan, người đứng tên có thể phát sinh nghĩa vụ, trách nhiệm pháp lý, thậm chí đối mặt với nguy cơ bị xử lý hình sự nếu doanh nghiệp có hành vi vi phạm.

Vì vậy, mỗi cá nhân cần thận trọng trước đề nghị cho mượn hoặc thuê danh tính để thành lập, điều hành doanh nghiệp; không ký hồ sơ khi chưa hiểu rõ nội dung, không giao tài khoản định danh hay chữ ký số cho người khác sử dụng tùy tiện.

Các chuyên gia cho biết thêm, quy định về đăng ký doanh nghiệp hiện nay đã chặt chẽ hơn  với các quy định mới tại Nghị định 168/2025 về đăng ký doanh nghiệp quy định việc xác thực điện tử người nộp hồ sơ và người được ủy quyền trong các trường hợp tương ứng. 

Theo thông báo của Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp, quy trình xác thực điện tử đối với người nộp hồ sơ và người được ủy quyền khi đăng ký thành lập doanh nghiệp được triển khai từ ngày 21/7/2026. Quy định mới cho thấy cơ quan quản lý đã nhận diện rủi ro và tăng cường biện pháp xác thực, khắc phục tình trạng lỏng lẻo trước kia.