Bí thư chi bộ nơi khó nhất - Giữ 'gốc rễ' của Đảng trên dãy núi biên cương (Bài 1)

Bài 1: Chảo A Nảy - Người “neo” bản Dao giữa mây ngàn biên giới

Lá cờ Tổ quốc đỏ thắm bay giữa mây ngàn là dấu hiệu nhận ra Mác Nẻng từ xa của 25 hộ đồng bào Dao Đỏ bền bỉ bám đất biên cương. Góp phần “neo” lá cờ Tổ quốc giữa núi rừng ấy có anh Chảo A Nảy, nguyên Bí thư Chi bộ xóm Mác Nẻng, nay là Trưởng Ban Công tác Mặt trận xóm Lũng Rì. Bằng sự gắn bó với bà con, anh quyết tâm cùng dân bản gỡ "trăm khó", xây dựng đời sống mới, bảo vệ biên cương.

Ba lần dựng nhà, kiên gan bám bản

Chúng tôi gắng sức vượt những cung đường dốc đứng, trơn trượt, lởm chởm đá nhọn, theo chỉ dẫn của Trung tá Ninh Văn Khải, Tổ công tác Khánh Xuân, Đồn Biên phòng Xuân Trường, về phía xa, nơi lá cờ Tổ quốc như chấm son đỏ chói giữa mây trắng: “Mác Nẻng ở đó!”.

Càng lên cao, gió càng thốc mạnh. Giữa khoảng núi đá đầu xóm Mác Nẻng, một thanh niên người Dao nhanh nhẹn chạy ra đón chúng tôi. Đó là Chảo A Nảy. Nụ cười trên gương mặt kiên nghị của anh khiến cái lạnh, sự hoang vắng trên đỉnh núi đá dường như tan biến. Hỏi thăm về đời sống của dân bản nơi đây, A Nảy tâm sự: Mác Nẻng có 24 hộ/140 nhân khẩu sống trên núi đá cao ngay khu vực biên giới. Cây ngô trồng trên hốc đá, người, vật nuôi, cây trồng đều phụ thuộc vào nước trời. Dù đói nghèo, dân bản chưa từng nghĩ đến việc hạ sơn, bỏ đất biên giới. 

Cái khó trên núi đá còn là sự thiệt thòi trong học tập, nhiều thế hệ không có điều kiện đến trường, dẫn đến mù chữ. Đến thế hệ A Nảy (sinh năm 2001), nhờ chủ trương mở lớp học ngay tại bản, trẻ em mới có điều kiện học hết tiểu học. Nhưng để học hết THCS, các em phải đi bộ 20 km từ khu vực biên giới đến trung tâm xã Khánh Xuân; còn muốn học THPT phải đi 40 km đến trung tâm huyện Bảo Lạc (cũ). Năm 2015, Chảo A Nảy học hết lớp 9 phải nghỉ học vì nhà nghèo, bố mất sớm, không đủ điều kiện để học tiếp. Cánh cửa học tập khép lại nhưng không dập tắt ý chí vươn lên của A Nảy. Năm 2018, anh tình nguyện đi nghĩa vụ quân sự, sau đó trở về địa phương tham gia Ban Chỉ huy Quân sự xã Khánh Xuân. Năm 2019, anh được tín nhiệm làm Bí thư Chi đoàn xóm Mác Nẻng. Đến năm 2022, Chảo A Nảy được kết nạp Đảng, Đảng bộ xã giao anh làm Bí thư Chi bộ xóm Mác Nẻng.

Đường lên Mác Nẻng lởm chởm đá, mùa mưa trơn trượt.

Kể về năm đầu làm bí thư chi bộ, A Nảy chỉ tay về phía nền nhà cũ ở đầu xóm, giọng chậm lại: Trước năm 2023, nhà tôi ở đầu xóm, nơi trống trải nhất. Mới làm bí thư chi bộ xóm, chưa kịp giúp gì cho dân xóm thì giông lốc tháng 4, 5 và 9 liên tiếp 3 lần đánh sập nhà. Nhà nghèo, một lần mất nhà đã khổ, gia đình lại phải dựng đến 3 lần. Không có tiền, tôi phải vay mượn, chắt chiu mua từng tấm lợp, cây gỗ, viên ngói, nhờ bà con giúp dựng lại nhà.

Thương em liên tiếp gặp hoạn nạn, anh trai Chảo A Ton, xóm Lũng Tiến, xã Hồng Trị nhiều lần khuyên A Nảy chuyển xuống vùng thấp để làm ăn. Nảy trầm ngâm: Xuống vùng thấp, gia đình có thể đỡ vất vả hơn. Nhưng phía sau nhà mình còn 24 mái nhà người Dao gắn bó như anh em ruột thịt thì sao? 

Giữa lúc con trai đứng trước lựa chọn rời đi hay ở lại, bà Phùng Mùi Sinh, mẹ A Nảy, mở chiếc hòm cũ lấy ra một que nứa mỏng ngả màu, nghẹn ngào nói: Que nứa này, bà con trong xóm đã dùng cắt rốn cho mày khi chào đời. Anh A Ton rời bản đi làm ăn xa rồi, giờ mày lại bỏ dân bản đã cùng chia từng bát cháo ngô, can nước, giúp nhau khi hoạn nạn. Ơn nghĩa ấy làm sao trả hết?

Que nứa nhỏ bé gợi A Nảy nhớ về nơi chôn nhau cắt rốn. Anh nghĩ mình là đảng viên, lại là bí thư chi bộ, nếu gặp khó đã rời đi thì nói bà con bám bản thế nào được.  A Nảy quyết định ở lại, tìm nền nhà mới nơi khuất hướng gió để dựng nhà, tiếp tục gắn bó với dân bản . Anh không muốn bà con cam chịu đói nghèo mà trăn trở, quyết tâm tìm cách mở đường, tìm sinh kế, thay đổi cuộc sống trên núi đá. “Muốn giữ đất biên cương, trước hết phải giúp dân sống được trên mảnh đất của mình” - A Nảy nói, ánh mắt hướng về lá cờ Tổ quốc đang tung bay giữa mây ngàn Mác Nẻng.

Chảo A Nảy (giữa) cùng cán bộ biên phòng hướng dẫn người dân Mác Nẻng quét mã QR, tra cứu thông tin pháp luật trên điện thoại thông minh.

Mở đường qua đá, nối lòng dân với Đảng

Gỡ khó cho dân bản luôn là điều A Nảy trăn trở. Bởi bà con sống giữa núi đá tai mèo sắc nhọn, trên những con dốc đứng. Hằng ngày vác lương thực, can nước, đưa trẻ đi học, chuyển vật liệu hay đưa người ốm xuống núi đều là hành trình nhọc nhằn. Cũng vì thế mà nhiều thế hệ nơi đây nghèo khó, không thể đi học chữ. Đến nay, 80/140 người trong xóm mù chữ, tái mù chữ.

Chi bộ cũng gặp nhiều khó khăn. Để có đủ 3 đảng viên, Chảo A Ton dù sinh sống tại xóm Lũng Tiến, xã Hồng Trị cách hơn 40 km vẫn xin Đảng ủy xã Hồng Trị và Khánh Xuân cho sinh hoạt Chi bộ tại Mác Nẻng. Đảng viên Phùng Chàn Vầy là trưởng xóm, học hết lớp 5, trong diện tái mù chữ. Gian khó là vậy nhưng trong các cuộc họp chi bộ, việc tháo gỡ khó khăn cho xóm luôn được bàn bạc. A Nảy cho rằng, dân bản sống trên những khối đá cứng, sắc chắn lối đi, muốn mở đường lên không thể chỉ dựa vào sức người.

Sau khi chi bộ bàn bạc, thống nhất mời bà con đến họp bàn, A Nảy phân tích để người dân hiểu, muốn bớt khổ trước hết phải có đường đi. Khi bà con thắc mắc về kinh phí để mua vật liệu, phương tiện vận chuyển, A Nảy giải thích: 3 đảng viên chi bộ cũng là hộ nghèo như bà con nhưng sẽ dành dụm, góp lại và vay thêm để mua máy móc nghiền đá thành vật liệu tại chỗ. Nghe bí thư trẻ A Nảy phân tích, Chảo A Kiều, Bí thư Chi đoàn xóm gọi thanh niên trong bản đăng ký ngày công. A Kiều chia sẻ: A Nảy nói và làm vì dân bản nên thanh niên phải chung sức làm đường. Chị Phùng Mùi Niệm, Chi hội trưởng Chi hội Phụ nữ xóm, vận động hội viên góp công, chuyển nước và chuẩn bị bữa ăn cho các tổ làm đường…

Khi xóm chủ động được nhân lực và một phần vật liệu, A Nảy lên gặp UBND xã đề nghị hỗ trợ xi măng. Cách làm “Nhà nước hỗ trợ, nhân dân cùng làm” nhanh chóng tạo nên khí thế mới. Những ngày nắng, cả xóm lại rộn ràng làm đường; người phá đá, người trộn vữa, người đục đá san nền... Có đoạn dốc cao, bà con phải vác từng nửa bao xi măng, từng can nước lên núi. Từ năm 2023 đến nay, dân bản làm hơn 2 km đường bê tông nhỏ cắt ngang dốc đá, nối các chòm xóm; ưu tiên làm đường từ đầu xóm về phía cột mốc biên giới, vừa phục vụ đời sống, sản xuất, vừa hỗ trợ bộ đội Biên phòng tuần tra, quản lý và bảo vệ chủ quyền lãnh thổ.

Thượng tá Tạ Duy Hà, Chính trị viên Đồn Biên phòng Xuân Trường chia sẻ: Trước đây, từ Tổ công tác Khánh Xuân đến Mác Nẻng mất khoảng 3 giờ đi xe máy; từ xóm lên khu vực cột mốc phải tiếp tục leo núi đá gần 2 giờ. Nay con đường do Chảo A Nảy vận động bà con mở đã rút ngắn thời gian lên khu vực biên giới xuống chưa đầy 30 phút, tạo thuận lợi cho bộ đội tuần tra, kiểm tra địa bàn. Khi đường được bê tông hóa, đơn vị tiếp tục hỗ trợ lắp đặt hệ thống đèn chiếu sáng. Ánh điện dọc tuyến đường giúp người dân đi lại an toàn, quan sát địa bàn, kịp thời thông báo những dấu hiệu bất thường.

Từ sự vận động, tuyên truyền của Bí thư Chi bộ Chảo A Nảy, bà con đã góp công, góp sức mở đường vào xóm.

Con đường bê tông nhỏ được mở, cũng là con đường A Nảy bền bỉ khai thông “con đường” đưa chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến từng hộ dân; vận động bà con không nghe theo kẻ xấu, không tham gia hoạt động tôn giáo trái pháp luật, giữ gìn đoàn kết trong xóm.

Trồng dâu xanh đổi đời, dựng “lá chắn số” giữa núi đá

Khi đường bê tông nhỏ mở đến các chòm dân cư, A Nảy lại nghĩ nhiều hơn về sinh kế. Dân xóm chỉ trồng ngô, phụ thuộc vào trời mưa; bỏ nhiều công sức nhưng vẫn mất mùa, đói ăn; người trẻ học hết THCS rời bản đi làm thuê, nguồn phát triển đảng viên ở xóm vì thế càng khó khăn. Muốn bà con yên tâm ở lại xóm, giữ đất biên giới phải có sinh kế mới.

Sau khi đi tìm hiểu nhiều xóm ở các xã: Khánh Xuân, Cô Ba, Bảo Lạc… về nghề trồng dâu, nuôi tằm, A Nảy trăn trở tìm cách đưa cây dâu lên trồng trên núi đá. Anh tìm đến Hứa Văn Dẻn, trưởng xóm Lũng Piao (cũ), là thanh niên làm giàu từ trồng dâu, nuôi tằm. Anh Dẻn chia sẻ kinh nghiệm, hướng dẫn A Nảy thử nghiệm. Cành dâu sau khi được ươm khỏe, vào mùa xuân mưa phùn đất ẩm, A Nảy đem lên núi đá trồng thử trên những vạt nương đá khuất gió để giữ được ẩm lâu. Cây dâu lên xanh tốt trên nương ngô một vụ, người dân bắt đầu đến xem. Khi lứa tằm đầu tiên năm 2023 đem lại thu nhập, sự hoài nghi của bà con dần nhường chỗ cho những câu hỏi về giống, cách trồng, thời gian hái lá và kỹ thuật chăm tằm.

Từ bước đầu thành công, A Nảy phân công nhiệm vụ cho đảng viên chi bộ: Trưởng xóm Phùng Chàn Vầy học tập và triển khai mô hình và vận động bà con cùng làm. A Nảy hướng dẫn kỹ thuật trồng, thu hoạch. Chảo A Ton thường xuyên đi khu vực trung tâm Bảo Lạc và Hồng Trị, nắm tình hình giá kén để thông tin cho bà con. Sự vào cuộc của chi bộ giúp dân bản mạnh dạn chuyển đổi sản xuất. Tùy điều kiện của từng hộ, A Nảy tính toán diện tích phù hợp, từng bước thay thế những diện tích ngô hiệu quả thấp.

Anh Chảo A Nảy (thứ 3 từ phải sang) hướng dẫn bà con kỹ thuật trồng dâu nuôi tằm, mở hướng phát triển sinh kế trên vùng núi đá.

Để từng bước giải “cơn khát” trên núi đá, Chảo A Nảy chủ động đề nghị chủ tịch UBND xã hỗ trợ xi măng. Anh cùng bà con khảo sát, lựa chọn những khe đá có dòng nước tập trung vào mùa mưa để đào, xây bể chứa bằng đá và xi măng. Những “giếng trời” tích nước mưa lần lượt hình thành; A Nảy tiếp tục hướng dẫn các hộ làm theo, tạo nguồn nước dự trữ phục vụ sinh hoạt mùa khô. Từ đó, bài toán thiếu nước lâu năm của người dân Mác Nẻng từng bước được tháo gỡ.

Cùng với phát triển sinh kế, chuyển đổi số đặt ra yêu cầu mới đối với người dân Mác Nẻng. Điện thoại thông minh mở rộng cơ hội tiếp cận thông tin, dịch vụ công, kiến thức sản xuất, nhưng cũng kéo theo tin giả, nội dung xấu độc và nhiều thủ đoạn lừa đảo. Chảo A Nảy tích cực phối hợp với Bộ đội Biên phòng tuyên truyền bằng tiếng Dao, hướng dẫn người dân cảnh giác với cuộc gọi lạ, đường dẫn không rõ nguồn gốc, lời dụ dỗ chuyển tiền hoặc “việc nhẹ, lương cao”.

Theo Thượng tá Tạ Duy Hà, Chủ nhiệm chính trị Đồn Biên phòng Xuân Trường, Chảo A Nảy là cầu nối giúp nội dung tuyên truyền của Bộ đội Biên phòng đến đúng từng xóm bản; phản ánh những vấn đề người dân chưa hiểu để đơn vị điều chỉnh cách tuyên truyền phù hợp.

Từ ngày 1/7/2026, 3 xóm: Mác Nẻng, Lũng Rì, Lũng Khuyết sáp nhập thành xóm Lũng Rì. Địa bàn rộng, dân số đông hơn, nhiều dân tộc cùng sinh sống đặt ra yêu cầu cao hơn trong tập hợp, vận động nhân dân. Với uy tín được gây dựng từ những việc làm cụ thể, Chảo A Nảy tiếp tục được bà con tín nhiệm bầu làm Trưởng Ban Công tác Mặt trận xóm.

Từ người mở đường qua núi đá, tìm nguồn nước, phát triển sinh kế đến cầu nối đưa chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước đến với đồng bào, Chảo A Nảy trở thành "hạt nhân" đoàn kết nơi biên cương, góp phần biến nghị quyết thành những đổi thay hiện hữu, bồi đắp niềm tin của nhân dân với Đảng. Khi lòng dân đồng thuận, bản làng khởi sắc, “phên giậu” nơi biên giới cũng được dựng xây vững chắc từ mỗi mái nhà, mỗi con đường và mỗi việc làm vì cộng đồng.