Biến đổi khí hậu đẩy Thế vận hội Mùa đông vào tương lai bất định

Vòng tròn Olympic tại lễ khai mạc Olympic mùa Đông Milan - Cortina 2026 ở Milan, Italy, ngày 6/2/2026. Ảnh minh họa: THX/TTXVN

Trong bối cảnh lượng tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch tiếp tục gia tăng, những thay đổi đối với mùa đông của thế giới cũng ngày càng rõ rệt: lượng tuyết rơi giảm, lớp tuyết tích tụ ít dần đi và nhiệt độ tăng lên ở nhiều nơi. Nhiều ngọn núi từng được bao phủ bởi lớp tuyết trắng dày giờ trơ trụi kể cả khi mùa đông đã đến.

Jessie Diggins, một vận động viên trượt tuyết băng đồng, chia sẻ rằng môn thể thao này thường khiến cô kiệt quệ về cả thể chất lẫn tinh thần. Tuy nhiên, điều khiến cô sợ hãi hơn cả là các thay đổi chóng mặt của môn trượt tuyết do tác động của biến đổi khí hậu.

Những năm gần đây, Jessie đã tham gia các giải đấu thế giới trong điều kiện mưa như trút nước và hầu như không có đường tuyết để trượt. Cô viết trong một bài đăng trên blog rằng đã không còn khả thi để tổ chức một sự kiện thể thao mùa đông mà không có tuyết nhân tạo. Thế vận hội Mùa đông Milan-Cortina ở dãy núi Alps của Italy - kỳ thế vận hội cuối cùng của Jessie - không phải là ngoại lệ. Các máy tạo tuyết đã hoạt động liên tục trong nhiều tuần trước đó.

Đối với những người có sinh kế phụ thuộc vào tuyết, mỗi mùa trượt tuyết giờ đây là những chuỗi ngày âu lo. Biến đổi khí hậu đang “định hình lại các môn thể thao mùa đông truyền thống”, một phát ngôn viên của Ủy ban Olympic Quốc tế bình luận. Tương lai của các kỳ Thế vận hội mùa đông đang đứng trước một dấu hỏi, khi những tiếng nói ủng hộ việc ngừng tổ chức ngày càng nhiều.

Nguy cơ “tan biến”

Đã có nhiều thay đổi kể từ Thế vận hội Mùa đông đầu tiên tại Pháp năm 1924. Khi đó, hầu hết các sự kiện đều diễn ra ngoài trời, nhưng đến những năm 1980, các môn thể thao trượt băng nghệ thuật, khúc côn cầu và bi đá trên băng đã chuyển sang thi đấu trong nhà, nơi có thể đảm bảo điều kiện băng hoàn hảo.

Tình trạng tuyết rơi và nhiệt độ ngày càng trở nên khó đoán. Theo dữ liệu từ tổ chức nghiên cứu và truyền thông phi lợi nhuận Climate Central (Mỹ), nhiệt độ tháng 2 tại tất cả các thành phố đã đăng cai Thế vận hội Mùa đông kể từ năm 1950 đã tăng trung bình 2,7°C.

Thế vận hội năm nay diễn ra tại các địa điểm trên dãy Alps, với các sự kiện ngoài trời tập trung quanh thị trấn Cortina d’Ampezzo, nơi từng đăng cai năm 1956. Trong 70 năm kể từ đó, nhiệt độ vào tháng 2 tại thị trấn này đã tăng 3,6°C. Nếu không có nhiệt độ lạnh ổn định, tuyết sẽ ẩm ướt và mỏng hơn, trời sẽ nhiều mưa hơn, gây nguy hiểm cho các vận động viên.

Tại Thế vận hội 2014 ở Sochi, Nga, nhiệt độ cao được cho là một phần nguyên nhân dẫn đến tỷ lệ tai nạn và chấn thương cao. Trong cuộc phỏng vấn với CNN, Daniel Scott, Giáo sư địa lý và quản lý môi trường tại Đại học Waterloo (Anh), cho biết cảm giác sẽ như đang trượt tuyết trên bùn nhão. Các vận động viên không thực hiện các cú nhảy với tốc độ như mong đợi và không tiếp đất đúng cách.

Các địa điểm tiềm năng để đăng cai giải đấu này cũng đang giảm đi nhanh chóng. Năm 2024, các nhà khoa học đã phân tích 93 quốc gia đã từng hoặc có tiềm năng đăng cai Olympic và Paralympic mùa đông, tập trung vào việc liệu nhiệt độ ở đó có bằng hoặc dưới mức đóng băng và liệu có thể đảm bảo lượng tuyết dày ổn định. Họ nhận thấy rằng ngay cả khi các quốc gia thực hiện đúng các chính sách và cam kết về khí hậu, chỉ có 52 trong số các địa điểm này sẽ phù hợp để đăng cai Thế vận hội vào những năm 2050.

Tình hình thậm chí còn tệ hơn đối với Thế vận hội dành cho người khuyết tật, thường được tổ chức ở cùng địa điểm nhưng muộn hơn. Nghiên cứu cho thấy chỉ có 22 địa điểm sẽ có điều kiện khí hậu ổn định vào giữa thế kỷ 21. Nếu con người tiếp tục đốt nhiều nhiên liệu hóa thạch và gia tăng ô nhiễm khí hậu, con số đó sẽ giảm xuống chỉ còn 4.

Nếu chúng ta không giải quyết vấn đề biến đổi khí hậu, “khả năng tổ chức Thế vận hội Mùa đông đang dần tan biến”, Kaitlyn Trudeau, cộng tác viên nghiên cứu cấp cao về khoa học khí hậu tại Climate Central, nhấn mạnh. Theo các nhà nghiên cứu, tại các nơi có nhiệt độ trung bình mùa đông tăng lên mức - 8°C, lượng tuyết tan sẽ tăng nhanh ngay cả khi nhiệt độ tăng nhẹ. Nhiều địa điểm có thể bỗng dưng không còn tuyết nữa.

Một phần lễ bế mạc Olympic mùa Đông 2026 ở Verona, Italy ngày 22/2/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Có nên tiếp tục tổ chức Thế vận hội?

Khi thiên nhiên không cung cấp đủ tuyết, công nghệ của con người có thể can thiệp đến một mức độ nhất định. Tuyết nhân tạo lần đầu tiên được sử dụng tại cuộc thi này năm 1980 ở New York (Mỹ). Tại Thế vận hội Mùa đông ở Bắc Kinh (Trung Quốc) 2022, ban tổ chức hầu như chỉ sử dụng tuyết nhân tạo.

Nhưng ngay cả công nghệ này cũng có những hạn chế phụ thuộc vào thời tiết. Máy tạo tuyết cần nhiệt độ thấp và không khí tương đối khô, hai điều kiện đang bị biến đổi khí hậu làm cho hiếm hơn. Tuyết nhân tạo được sản xuất cho Thế vận hội Vancouver 2010 đã tan chảy khi thời tiết ấm kỷ lục, buộc ban tổ chức phải huy động xe tải và trực thăng để vận chuyển thêm tuyết.

Một số bên cũng chỉ ra việc tạo tuyết nhân tạo tiêu tốn nhiều nước và năng lượng, làm trầm trọng thêm vấn đề. Giáo sư thủy văn học Carmen de Jong tại Đại học Strasbourg (Pháp) đặt câu hỏi: “Liệu việc tổ chức Olympic trong bối cảnh biến đổi khí hậu và nguồn nước ngày càng cạn kiệt có là hành động trách nhiệm hay không?”

Công ty chuyên sản xuất tuyết nhân tạo TechnoAlpin, phụ trách Olympic Mùa đông năm nay, cho biết công nghệ đã tiến bộ đáng kể, giúp giảm nhu cầu năng lượng và lượng nước cần thiết. Công ty cho rằng nước được sử dụng để sản xuất tuyết nhân tạo hoàn toàn nằm trong vòng tuần hoàn nước tự nhiên.

Để ứng phó với các thách thức về thời tiết, Ủy ban Olympic Quốc tế cho biết họ đang phát triển một cách tiếp cận “linh hoạt” hơn. Ủy ban cũng thông tin rằng từ năm 2030, các hành động chống biến đổi khí hậu sẽ là một yêu cầu bắt buộc trong hợp đồng đối với các nước chủ nhà tương lai.

Tuy nhiên, những thay đổi liên quan đến tuyết ảnh hưởng đến nhiều đối tượng hơn là các kỳ Thế vấn hội mùa đông.

Justin Mankin, nhà khoa học khí hậu và phó giáo sư địa lý tại Đại học Dartmouth (Mỹ), cho biết tuyết tích trữ nước vào mùa đông và giải phóng nước vào mùa xuân và mùa hè, cung cấp nguồn nước thiết yếu cho sinh hoạt, nông nghiệp và các thủy điện. Đối với hàng tỷ người phụ thuộc vào tuyết để lấy nước, sự mất mát của nó là một cuộc khủng hoảng sống còn.

Đăng Dương