Biến đổi khí hậu tác động đến năng lượng tái tạo thế nào?

Xung đột Trung Đông đang đẩy châu Âu tăng tốc năng lượng tái tạo, nhưng đồng thời phơi bày một nghịch lý lớn, khi chính biến đổi khí hậu lại đang làm suy yếu độ tin cậy của các nguồn năng lượng này.

Giá dầu và khí đốt biến động mạnh sau khi Eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển khoảng 20% nguồn cung năng lượng toàn cầu, rơi vào trạng thái bất ổn. Các nhà phân tích cảnh báo giá nhiên liệu và điện khó có thể hạ nhiệt trong ngắn hạn.

Trước áp lực đó, người dân và doanh nghiệp châu Âu đang chuyển nhanh sang các giải pháp như điện mặt trời và xe điện, góp phần thúc đẩy triển khai năng lượng sạch trên diện rộng.

Tuy nhiên, đà tăng này đang đối mặt với một rào cản ít được chú ý hơn: chính điều kiện khí hậu mà năng lượng tái tạo phụ thuộc lại ngày càng trở nên bất ổn.

Theo Liên hợp quốc, nhiệt độ toàn cầu gia tăng kéo theo các đợt nắng nóng khắc nghiệt, mưa lớn và hiện tượng thời tiết cực đoan, làm gia tăng rủi ro đối với hệ thống năng lượng.

Nhiệt độ toàn cầu gia tăng tác động đến nguồn năng lượng tái tạo. Ảnh: Climate Brink

Trong lĩnh vực điện mặt trời, phân tích của SolarPower Europe cho thấy năng lượng từ ánh sáng mặt trời đã giúp châu Âu tiết kiệm hơn 3 tỷ euro chỉ trong tháng 3 và có thể đạt tới 67,5 tỷ euro trong cả năm nếu giá khí đốt duy trì ở mức cao.

Nhưng lợi ích này không đến một cách tuyến tính. Khi nhiệt độ vượt quá ngưỡng tối ưu, hiệu suất của các tấm pin bắt đầu suy giảm.

Dữ liệu cho thấy mỗi độ C tăng thêm trên 25°C có thể khiến hiệu suất giảm khoảng 0,4–0,5%, và mức suy giảm có thể lên tới gần 20% khi nhiệt độ bề mặt đạt 65°C.

Trong các đợt nắng nóng tại Tây Ban Nha và Hy Lạp năm 2025, sản lượng điện mặt trời đã giảm đúng vào thời điểm nhu cầu làm mát tăng vọt, tạo áp lực kép lên hệ thống điện.

Điện gió cũng đối mặt với một nghịch lý tương tự. Gió mạnh giúp Vương quốc Anh lập kỷ lục sản lượng, với gần 23.900 megawatt vào cuối tháng 3, đủ cung cấp điện cho khoảng 23 triệu hộ gia đình. Nhưng khi sản lượng vượt nhu cầu, lưới điện không thể hấp thụ hết, buộc các nhà vận hành phải cắt giảm công suất.

Điều này khiến các nhà máy điện khí phải quay trở lại để cân bằng hệ thống. Năm 2025, chi phí cho việc cắt giảm điện gió tại Anh ước tính lên tới 1,78 tỷ euro, trong khi Đức cũng ghi nhận mức chi 435 triệu euro cho các biện pháp tương tự.

Thủy điện, vốn được xem là nguồn dự trữ ổn định của châu Âu, cũng đang chịu tác động rõ rệt từ biến đổi khí hậu. Tại Na Uy, lượng tuyết tích trữ – yếu tố then chốt giúp điều tiết nguồn nước – đã giảm xuống mức thấp nhất trong hai thập kỷ sau một mùa đông ấm và ít mưa.

Sự sụt giảm này dẫn đến thiếu hụt khoảng 25 terawatt-giờ điện, tương đương gần một phần năm sản lượng thủy điện của nước này trong năm trước. Các chuyên gia cảnh báo lượng mưa gia tăng không thể bù đắp hoàn toàn, do nước mưa tạo dòng chảy tức thời, trong khi tuyết đóng vai trò tích trữ dài hạn.

Hệ thống pin khai thác năng lượng từ ánh sáng mặt trời. Ảnh: Anadolu

Những thách thức này đang làm lộ rõ điểm nghẽn lớn nhất của quá trình chuyển đổi năng lượng: hạ tầng lưới điện.

Theo Viện nghiên cứu Ember, hơn 120 gigawatt dự án điện gió và điện mặt trời tại châu Âu đang đối mặt rủi ro do thiếu công suất kết nối.

Tại nhiều quốc gia như Hà Lan, Ba Lan hay Romania, các nhà vận hành lưới điện không đủ khả năng tiếp nhận nguồn điện mới, khiến hàng loạt dự án bị trì hoãn. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến các dự án quy mô lớn mà còn làm chậm tiến độ lắp đặt điện mặt trời mái nhà, tác động đến hơn 1,5 triệu hộ gia đình.

Trang trại điện gió ngoài khơi Scotland thuộc Vương quốc Anh. Ảnh: Tân Hoa xã

Liên minh châu Âu ước tính cần đầu tư khoảng 85 tỷ euro mỗi năm vào lưới điện từ năm 2031 đến 2050 để theo kịp tốc độ chuyển đổi. Trước đó, Ủy ban châu Âu đã công bố gói cải tổ hệ thống điện trị giá 1.200 tỷ euro, nhằm nâng cấp mạng lưới truyền tải, trạm biến áp và công nghệ điều phối.

Lượng tuyết tại Na Uy giảm kỷ lục trong mùa đông năm 2025. Ảnh: Tân Hoa xã

Những diễn biến này cho thấy quá trình chuyển đổi năng lượng không chỉ là câu chuyện mở rộng công suất tái tạo.

Khi biến đổi khí hậu làm gia tăng biến động nguồn cung và hạ tầng chưa theo kịp, bài toán thực sự nằm ở việc tái thiết toàn bộ hệ thống năng lượng để đảm bảo tính ổn định, linh hoạt và khả năng chống chịu trong một thế giới ngày càng bất định.

(Theo Euronews)