Biến động giá nhiên liệu, nhà thầu được điều chỉnh đơn giá hợp đồng ra sao?

Nhà thầu thi công thảm nhựa nền đường một dự án đường bộ cao tốc. (Ảnh: Việt Hùng/Vietnam+)

Trước biến động của nhiên liệu và vật liệu xây dựng đã ảnh hưởng rất lớn đến việc nhà thầu triển khai thi công các dự án giao thông, Bộ Xây dựng vừa báo cáo gửi Thủ tướng Chính phủ về thực trạng tác động của việc tăng giá xăng, dầu tới việc triển khai thực hiện các dự án đầu tư xây dựng.

Điều chỉnh giá hợp đồng gặp nhiều khó khăn

Theo quy định pháp luật về hợp đồng xây dựng, hợp đồng trọn gói là loại hợp đồng có giá trị hợp đồng không thay đổi trong suốt quá trình thực hiện; chỉ được điều chỉnh hợp đồng cho những khối lượng công việc bổ sung ngoài phạm vi công việc theo hợp đồng đã ký kết và trường hợp bất khả kháng..

Hợp đồng theo đơn giá cố định được xác định trên cơ sở đơn giá cố định cho các công việc nhân với khối lượng các công việc thuộc phạm vi hợp đồng đã ký kết. Đơn giá cố định là đơn giá không thay đổi trong suốt thời gian thực hiện hợp đồng, trừ trường hợp bất khả kháng. Hợp đồng chỉ được điều chỉnh, bổ sung khối lượng công việc hợp lý chưa có đơn giá trong hợp đồng.

“Việc điều chỉnh chỉ được áp dụng cho những khối lượng công việc bổ sung ngoài phạm vi công việc theo hợp đồng đã ký kết và trường hợp bất khả kháng. Khi giá nhiên liệu, vật liệu tăng cao, việc điều chỉnh giá hợp đồng sẽ không có cơ sở để thực hiện ngay theo mức biến động giá,” lãnh đạo Bộ Xây dựng thừa nhận.

Để được điều chỉnh theo trường hợp bất khả kháng quy định tại Nghị định 37/2015 của Chính phủ (như: thiên tai, sự cố môi trường, địch họa, hỏa hoạn và các yếu tố bất khả kháng khác) hoặc hoàn cảnh thay đổi quy định tại quy định pháp luật về đấu thầu, phía Bộ Xây dựng cho rằng quy định pháp luật về dân sự cần phải có thời gian để các bên phân tích, đánh giá mức độ tác động do biến động giá, nhà thầu kiến nghị nội dung, phạm vi điều chỉnh, chứng minh đủ điều kiện áp dụng theo bất khả kháng và hoàn cảnh thay đổi.

Để có cơ sở áp dụng quy định về bất khả kháng hoặc hoàn cảnh thay đổi cơ bản, Bộ Xây dựng cho rằng việc xem xét, đánh giá tác động dẫn đến điều chỉnh hợp đồng phải thực hiện đối với từng hợp đồng cụ thể, không thể có mức định lượng chung. Điều này dẫn đến các nhà thầu có tâm lý e dè, thi công cầm chừng.

Thời gian qua, việc điều chỉnh giá hợp đồng đã gặp một số khó khăn như: việc công bố còn chậm, chưa kịp thời, chưa phản ánh sát diễn biến, biến động giá thực tế trên thị trường. (Ảnh: Quốc Khánh/Vietnam+)

Đối với hợp đồng theo đơn giá điều chỉnh, Bộ Xây dựng nêu rõ, quy định hiện hành đã nêu rõ các phương pháp điều chỉnh giá hợp đồng để chủ đầu tư, nhà thầu lựa chọn như: điều chỉnh theo chỉ số giá công trình, chỉ số giá theo nhóm vật liệu xây dựng chủ yếu; điều chỉnh theo từng danh mục giá vật liệu xây dựng; giá điều chỉnh theo phương pháp bù trừ trực tiếp...

Hiện nay, hợp đồng thi công xây dựng công trình tại các dự án, công trình giao thông chủ yếu sử dụng loại hợp đồng điều chỉnh giá. Phương pháp điều chỉnh giá là phương pháp sử dụng hệ số điều chỉnh, trong đó các yếu tố điều chỉnh chủ yếu là cát, đá, thép, ximăng, nhựa đường; nhân công; máy thi công. Nguồn cơ sở dữ liệu, thông tin về giá, chỉ số giá xây dựng đầu vào để điều chỉnh giá thường là sử dụng nguồn dữ liệu do cơ quan nhà nước có thẩm quyền tại địa phương nơi có công trình xây dựng hoặc sử dụng chỉ số giá xây dựng công trình/gói thầu.

Việc thực hiện các hợp đồng theo đơn giá điều chỉnh có ưu điểm là giảm rủi ro, ảnh hưởng do biến động giá xăng dầu, giá vật liệu xây dựng, song, Bộ Xây dựng thừa nhận, thực tế thời gian qua, việc điều chỉnh giá hợp đồng đã gặp một số khó khăn như: việc công bố còn chậm, chưa kịp thời, chưa phản ánh sát diễn biến, biến động giá thực tế trên thị trường. Trong từng hợp đồng/gói thầu cụ thể, phạm vi điều chỉnh giá hợp đồng bị giới hạn do các bên chưa lường trước hết rủi ro về mức độ trượt giá, các yếu tố trượt giá, việc điều chỉnh giá không bù đắp tương ứng mức độ biến động.

Rà soát, đánh giá các hình thức hợp đồng

Nhìn nhận xung đột Trung Đông sắp bước sang tuần thứ 5 và có thể còn kéo dài, việc ảnh hưởng tăng giá xăng dầu sẽ còn lâu dài, Bộ Xây dựng đề nghị ủy ban nhân dân cấp tỉnh chủ động, cân đối nguồn lực, ưu tiên hoàn thành các công trình, dự án hạ tầng trọng điểm; chỉ đạo các cơ quan liên quan thực hiện nghiêm quy định về quản lý, công bố, cập nhật giá vật liệu xây dựng phù hợp mặt bằng giá thị trường.

Bộ Xây dựng yêu cầu các chủ đầu tư, ban quản lý dự án được giao trách nhiệm kiểm soát chặt chi phí đầu tư xây dựng, chủ động đánh giá tác động của việc tăng giá xăng dầu, vật liệu xây dựng đến dự án để có phương án sử dụng chi phí dự phòng hiệu quả, hợp lý; quyết định lựa chọn hình thức giá hợp đồng và kế hoạch lựa chọn nhà thầu phù hợp với diễn biến thị trường.

Một hầm đường bộ tại Dự án cao tốc Bắc-Nam đang được thi công, hoàn thiện. (Ảnh: Quốc Khánh/Vietnam+)

Chủ đầu tư, ban quản lý dự án rà soát các hợp đồng đang thực hiện, đặc biệt là hợp đồng trọn gói và đơn giá cố định, đánh giá các yếu tố ảnh hưởng, phối hợp với các nhà thầu xử lý các vướng mắc phát sinh theo đúng quy định; chủ động rà soát dự án, điều chỉnh kế hoạch thực hiện, cân đối chi phí để đảm bảo tiến độ thực hiện; rà soát, đánh giá nhu cầu về nhiên, vật liệu xây dựng để chủ động phương án, bảo đảm thi công liên tục, không gián đoạn…

Bộ Xây dựng cũng chỉ đạo các chủ đầu tư, nhà thầu cần phải có đánh giá, phân tích kỹ lưỡng theo hợp đồng cụ thể để có đề xuất kiến nghị rõ, khả thi; nghiên cứu quy định pháp luật về điều chỉnh hợp đồng, về bất khả kháng,... để đánh giá tác động của việc tăng giá xăng dầu đến việc thực hiện hợp đồng xây dựng; làm cơ sở xem xét, sửa đổi hợp đồng xây dựng theo thẩm quyền, đảm bảo đúng quy định pháp luật và thỏa thuận trong hợp đồng; phối hợp với các cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong quá trình thực hiện, kiến nghị, đề xuất./.