Biến kinh tế bạc thành động lực tăng trưởng

Hội nghị trực tuyến về tình hình phát triển kinh tế bạc trên thế giới và thích ứng chính sách, chiến lược của Việt Nam diễn ra sáng 11/3 do Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính chủ trì.

Thủ tướng Phạm Minh Chính chủ trì Hội nghị về tình hình phát triển kinh tế bạc trên thế giới và thích ứng chính sách, chiến lược của Việt Nam. Ảnh: VGP.

Nhận thức về kinh tế bạc ngày càng được quan tâm và nâng tầm

Theo thông tin tại hội nghị, hiện nay trên thế giới, kinh tế bạc đang trở thành một xu hướng phát triển tất yếu của nhân loại. Việt Nam đã bước vào giai đoạn già hóa dân số từ năm 2011 với tốc độ gia tăng người cao tuổi ngày một nhanh. Tính đến tháng 3/2025, cả nước đã có gần 17 triệu người cao tuổi.

"Kinh tế bạc" hay "kinh tế tóc bạc" là khái niệm chỉ toàn bộ các hoạt động, sản phẩm, dịch vụ được thiết kế, vận hành nhằm đáp ứng nhu cầu của người cao tuổi.

Thực tế này đang mang đến cả thách thức lẫn cơ hội, vừa tạo ra áp lực về an sinh xã hội vừa là động lực để đổi mới mô hình tăng trưởng, phát triển bền vững của đất nước.

Tại Hội nghị, đánh giá những kết quả bước đầu phát triển "kinh tế bạc" tại Việt Nam, Thủ tướng cho rằng, nhận thức về "kinh tế bạc" ngày càng được quan tâm và nâng tầm. Trong đó, chăm sóc sức khỏe người già không chỉ là vấn đề y tế hay an sinh xã hội mà là một ngành kinh tế triển vọng, mở ra dư địa tăng trưởng mới và khẳng định giá trị nhân văn của một xã hội tiến bộ, của chế độ xã hội chủ nghĩa.

“Kinh tế bạc không chỉ là vấn đề của người cao tuổi, còn là vấn đề phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, con người của đất nước”, Thủ tướng chỉ ra.

Thời gian qua, Việt Nam đã và đang hình thành khung chính sách cho thích ứng già hóa. Tuổi nghỉ hưu đã được điều chỉnh theo Bộ luật Lao động và Nghị định 135/2020/NĐ-CP. Một số mô hình như câu lạc bộ liên thế hệ đã hình thành và mở rộng trong chăm sóc cộng đồng, sinh hoạt xã hội và hỗ trợ sinh kế quy mô nhỏ cho người cao tuổi.

Văn kiện Đại hội XIV của Đảng không chỉ xem người cao tuổi là đối tượng thụ hưởng phúc lợi mà còn là một bộ phận của nguồn nhân lực, đồng thời cũng đặt ra mục tiêu chỉ số phát triển con người HDI phấn đấu đạt khoảng 0,8; tuổi thọ trung bình đạt khoảng 75,5 tuổi, trong đó thời gian sống khỏe mạnh tối thiểu là 68 năm. Việt Nam phấn đấu thuộc nhóm 40 quốc gia có chỉ số hạnh phúc cao nhất thế giới.

Trong đó, Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết đã giao Ban Chính sách, chiến lược Trung ương chủ trì xây dựng Đề án phát triển kinh tế bạc tại Việt Nam nhằm nâng cao phúc lợi, chất lượng cuộc sống người cao tuổi và phát huy nguồn lực từ người cao tuổi đóng góp vào phát triển kinh tế - xã hội.

Định hướng phát triển kinh tế bạc thời gian tới, Thủ tướng nêu rõ "5 trọng tâm hành động" và yêu cầu chú trọng "3 trụ cột" trong phát triển "kinh tế bạc", bao gồm: (1) Người cao tuổi là trung tâm, là chủ thể; vừa là nguồn lực cung, vừa là động lực cầu; (2) Doanh nghiệp là trọng tâm sáng tạo, thực thi, với trách nhiệm xã hội và môi trường làm việc thân thiện với người cao tuổi; (3) Nhà nước là "kiến trúc sư thể chế", cơ chế, chính sách, tạo hành lang pháp lý, ưu đãi và an sinh vững chắc.

Nhiệm vụ, giải pháp trong tâm

Người cao tuổi vừa là chủ thể, vừa là khách thể, vừa là trung tâm, là người thụ hưởng thành quả của phát triển "kinh tế bạc".

Về nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm, Thủ tướng đặt vấn đề: Làm thế nào để biến kinh tế bạc thành động lực tăng trưởng, chuyển hóa thách thức già hóa thành cơ hội bứt phá của dân tộc? Đó là câu hỏi lớn, là bài toán chiến lược về tư duy và hành động đặt ra trong kỷ nguyên mới.

Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tập trung chỉ đạo triển khai thực hiện các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước, đặc biệt là Nghị quyết Đại hội XIV; Nghị quyết số 72 của Bộ Chính trị, các chiến lược, chương trình, kế hoạch hành động để ngày càng phát huy hơn nữa vai trò người cao tuổi trong xây dựng, phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc. Trong đó, chú trọng một số nội dung trọng tâm.

Thứ nhất, tập trung xây dựng, hoàn thiện thể chế phát triển kinh tế bạc bao trùm và toàn diện. Thủ tướng giao Bộ Y tế chủ trì hoàn thiện Nghị quyết của Chính phủ phê duyệt Chiến lược quốc gia về thích ứng với già hóa dân số gắn với phát triển kinh tế bạc; khẩn trương xây dựng Luật Người cao tuổi (sửa đổi) với tầm nhìn chiến lược, đồng bộ, trình Quốc hội trong năm 2027; chủ trì xây dựng, trình Chính phủ ban hành Nghị quyết thí điểm về các cơ sở y tế phức hợp, chăm sóc người cao tuổi, "Làng Hạnh phúc" theo chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm.

Bộ Tài chính trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, ban hành Chiến lược kinh tế bạc đến năm 2045 trong quý II/2026, tập trung vào các cơ chế tài chính, hỗ trợ, khuyến khích doanh nghiệp tham gia.

Bộ Ngoại giao xây dựng Đề án "tăng cường hợp tác quốc tế về người cao tuổi" trình Thủ tướng Chính phủ ban hành vào quý III/2026; chủ trì, tổ chức hội nghị bên lề APEC 2027 với chủ đề "Kinh tế bạc trong xu thế toàn cầu hóa".

Thứ hai, Thủ tướng yêu cầu chú trọng xây dựng hạ tầng chiến lược phục vụ phát triển kinh tế bạc. Bộ Công Thương chủ trì, nghiên cứu, xây dựng các mô hình phát triển hệ sinh thái kinh tế bạc, đảm bảo tích hợp các yếu tố công nghệ, dịch vụ, sản xuất phù hợp với nhu cầu người cao tuổi.

Bộ Khoa học và Công nghệ định hướng Quỹ Đổi mới sáng tạo quốc gia tích cực tham gia phát triển kinh tế bạc; tăng cường hợp tác, nghiên cứu khoa học phát huy vai trò người cao tuổi; hỗ trợ người cao tuổi tham gia chuyển đổi số, khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo .

Thứ ba, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực phát triển kinh tế bạc theo tinh thần "Nhà nước kiến tạo - Thị trường dẫn vốn - Doanh nghiệp đầu tư - Xã hội tham gia - Người dân đồng hành".

Thứ tư, xây dựng, hoàn thiện mô hình quản trị kinh tế bạc với cơ chế điều phối đủ mạnh, đủ năng lực thực thi, hệ thống dữ liệu đủ tin cậy, bộ tiêu chí đánh giá đủ minh bạch, cơ chế giám sát đủ chặt chẽ.

Thủ tướng giao Bộ Nội vụ khẩn trương hướng dẫn kiện toàn tổ chức Hội người cao tuổi cấp cơ sở. Bộ Công an xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về người cao tuổi để làm căn cứ tham mưu, đề xuất chính sách.

Thứ năm, chú trọng đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ phát triển kinh tế bạc.

Thứ sáu, đẩy mạnh thông tin, tuyên truyền, tạo đồng thuận xã hội về phát triển kinh tế bạc. Thủ tướng đề nghị Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên tiếp tục tăng cường tuyên truyền bảo vệ, chăm sóc, phát huy vai trò người cao tuổi; tham gia hỗ trợ triển khai nhiệm vụ giao cho Hội người cao tuổi, tạo sự lan tỏa tích cực trong xã hội.

Thứ bảy, đối với các địa phương, Thủ tướng đề nghị tập trung rà soát, có cơ chế, chính sách đặc thù, tháo gỡ khó khăn vướng mắc, thúc đẩy phát triển kinh tế bạc trên địa bàn; chú trọng nhân rộng những mô hình tốt, cách làm hay, hiệu quả, bền vững.

Ưu tiên bố trí nguồn lực từ ngân sách nhà nước và tăng cường huy động các nguồn lực xã hội để phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng, hệ thống dịch vụ kết nối, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư phát triển kinh tế bạc.

Thứ tám, đối với các đề xuất, kiến nghị của Hội Người cao tuổi Việt Nam, Thủ tướng cơ bản đồng ý về nguyên tắc; đề nghị Hội chủ trì tổ chức Diễn đàn kinh tế bạc năm 2026 với chủ đề "Đối thoại chính sách phát triển kinh tế bạc"; chủ động tham mưu Ban Bí thư tổng kết Chỉ thị 59/CT-TW, ngày 27/9/1995 về "Chăm sóc người cao tuổi" và xây dựng chủ trương mới về sự nghiệp người cao tuổi (hoàn thành năm 2026).

Người đứng đầu Chính phủ nhấn mạnh, già hóa dân số là xu thế tất yếu, vấn đề đặt ra không phải là né tránh, mà là chủ động thích ứng bằng tư duy đúng, chính sách trúng và hành động quyết liệt, hiệu quả - để phát triển hệ sinh thái kinh tế bạc bao trùm, bền vững, trở thành động lực mới cho tăng trưởng, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững; đồng thời tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp tục phát huy năng lực, đóng góp cho đất nước và thụ hưởng tốt hơn thành quả phát triển của đất nước.

Đỗ Kiều