Biến tài nguyên văn hóa thành động lực tăng trưởng mới

Ngày 5/6, Báo Văn Hóa phối hợp với Trường Đại học Văn hóa TP. Hồ Chí Minh tổ chức Hội thảo khoa học “Phát triển công nghiệp văn hóa trong kỷ nguyên số”.

Hội thảo thu hút sự tham dự của lãnh đạo các đơn vị thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, lãnh đạo Sở Văn hóa và Thể thao TP. Hồ Chí Minh, Hội Nhà báo Việt Nam cùng đông đảo chuyên gia, nhà khoa học và đại diện các cơ sở đào tạo.

Văn hóa phải trở thành nguồn lực phát triển

Diễn ra trong bối cảnh nhiều chủ trương, chính sách quan trọng về phát triển văn hóa vừa được ban hành, đặc biệt là Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 28/2026/QH16 của Quốc hội, hội thảo được xem là diễn đàn để nhận diện những cơ hội, thách thức cũng như đề xuất các giải pháp nhằm đưa công nghiệp văn hóa trở thành một động lực phát triển mới của đất nước.

Phát biểu đề dẫn, TS. Nguyễn Anh Vũ, Tổng Biên tập Báo Văn Hóa nhấn mạnh, việc triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW đang đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy phát triển công nghiệp văn hóa trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu.

Theo ông, văn hóa ngày nay không chỉ là lĩnh vực bồi đắp đời sống tinh thần mà ngày càng khẳng định vai trò là nguồn lực nội sinh quan trọng, là sức mạnh mềm của quốc gia và là nền tảng để hình thành bản lĩnh, khát vọng sáng tạo của con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Đáng chú ý, các văn kiện quan trọng của Đảng và Nhà nước đã xác lập rõ vị trí của văn hóa trong chiến lược phát triển đất nước. Trong đó, công nghiệp văn hóa được xác định là một hướng đi quan trọng nhằm chuyển hóa tiềm năng và tài nguyên văn hóa thành giá trị kinh tế, góp phần tạo việc làm, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và quảng bá hình ảnh Việt Nam ra thế giới.

Tuy nhiên, theo TS Nguyễn Anh Vũ, thách thức hiện nay không chỉ nằm ở việc quán triệt tinh thần nghị quyết mà còn ở khả năng hiện thực hóa các mục tiêu bằng những giải pháp cụ thể, phù hợp với bối cảnh hội nhập quốc tế và sự phát triển nhanh chóng của công nghệ số.

Một trong những nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là cách tiếp cận mới đối với công nghiệp văn hóa trong thời đại số. Từ góc độ này, nhiều ý kiến tại hội thảo cho rằng cần chuyển mạnh từ tư duy “quản lý văn hóa” sang “kiến tạo phát triển công nghiệp văn hóa”, trong đó Nhà nước đóng vai trò tạo lập môi trường thuận lợi, hoàn thiện thể chế và hỗ trợ các chủ thể sáng tạo phát triển.

Các chuyên gia cũng nhận định Việt Nam đang sở hữu nhiều lợi thế để phát triển công nghiệp văn hóa như nền văn hóa giàu bản sắc, kho tàng di sản phong phú, lực lượng sáng tạo trẻ đông đảo và thị trường nội địa ngày càng mở rộng.

Tuy nhiên, lĩnh vực này vẫn phát triển chưa tương xứng với tiềm năng do những hạn chế về thể chế, hạ tầng số, nguồn lực đầu tư, cơ chế bảo vệ bản quyền và năng lực cạnh tranh. Đây được xem là những “điểm nghẽn” cần sớm tháo gỡ nếu muốn đưa công nghiệp văn hóa trở thành ngành kinh tế quan trọng.

Trong bối cảnh công nghệ số đang thay đổi căn bản phương thức sáng tạo và phân phối sản phẩm văn hóa, các đại biểu đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu xây dựng chủ quyền văn hóa số, phát triển các nền tảng số của Việt Nam, nâng cao năng lực số cho đội ngũ sáng tạo và bảo đảm an ninh văn hóa trên môi trường mạng.

Khơi thông nguồn lực để tạo đột phá

Tại hội thảo, PGS. TS Huỳnh Văn Tới, Thành viên Hội đồng Khoa học và Đào tạo Trường Đại học Văn hóa TP.HCM cho rằng Nghị quyết 80-NQ/TW vừa phù hợp xu thế phát triển công nghiệp văn hóa của thế giới, vừa đáp ứng yêu cầu phát triển của Việt Nam trong giai đoạn mới.

Ông nhấn mạnh công nghiệp văn hóa là động lực phát triển, cần gắn với kinh tế sáng tạo, chuyển đổi số và bảo tồn bản sắc dân tộc, đồng thời lấy con người làm trung tâm.

Theo ông, phát triển công nghiệp văn hóa nhằm xây dựng thương hiệu văn hóa Việt Nam, nâng cao sức mạnh mềm và năng lực cạnh tranh quốc gia, nhưng phải bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, giữa truyền thống và hiện đại, giữa bản sắc dân tộc và hội nhập quốc tế.

Hơn 70 tham luận gửi tới hội thảo cho thấy những cách tiếp cận đa dạng về phát triển công nghiệp văn hóa trong thời đại số, từ điện ảnh, âm nhạc, bảo tàng, di sản đến nội dung số, du lịch văn hóa, đào tạo nhân lực và xây dựng hệ sinh thái sáng tạo.

Nhiều vấn đề được các đại biểu đề cập như tăng cường liên kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp trong phát triển nguồn nhân lực; đẩy mạnh chuyển đổi số trong bảo tàng, thư viện; khai thác tài nguyên văn hóa để tạo ra các sản phẩm sáng tạo có giá trị gia tăng cao; đồng thời nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế trong hoàn thiện thể chế và phát triển thị trường văn hóa.

Trong khuôn khổ chương trình, hai phiên thảo luận “Khơi thông nguồn lực để phát triển công nghiệp văn hóa” và “Bứt phá phát triển công nghiệp văn hóa trong kỷ nguyên số” đã tập trung đề xuất các giải pháp hoàn thiện khung pháp lý, xây dựng hệ sinh thái công nghiệp văn hóa đồng bộ, thúc đẩy hợp tác công - tư và huy động nguồn lực xã hội cho các hoạt động sáng tạo.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh vai trò của nguồn nhân lực chất lượng cao, các quỹ hỗ trợ sáng tạo, trung tâm đổi mới sáng tạo và thương hiệu văn hóa quốc gia. Theo đó, chuyển đổi số đang mở ra cơ hội lớn để sản phẩm văn hóa Việt Nam tiếp cận thị trường toàn cầu, đồng thời giúp khai thác hiệu quả giá trị của di sản phục vụ giáo dục, du lịch và truyền thông.

Các đại biểu thống nhất rằng phát triển công nghiệp văn hóa trong kỷ nguyên số không chỉ là câu chuyện kinh tế mà còn gắn với bản sắc dân tộc, khát vọng phát triển và vị thế quốc gia. Nếu khơi thông được nguồn lực, hoàn thiện thể chế và xây dựng hệ sinh thái sáng tạo hiện đại, công nghiệp văn hóa có thể trở thành một trụ cột của nền kinh tế sáng tạo và nguồn sức mạnh mềm quan trọng của Việt Nam.