Biến thách thức già hóa dân số thành động lực tăng trưởng mới

Sáng 16/11, tại Hà Nội, Ban Chính sách, chiến lược Trung ương; Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; Hội đồng Lý luận Trung ương; Ủy ban Kinh tế và Tài chính; Hội Người cao tuổi Việt Nam phối hợp tổ chức Hội nghị Đối thoại chính sách phát triển hệ sinh thái kinh tế bạc.

Tuổi thọ tăng là thành tựu

Đồng chí Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh phát biểu. Ảnh: An Đăng/TTXVN

Đồng chí Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh phát biểu. Ảnh: An Đăng/TTXVN

Phát biểu đề dẫn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh Đoàn Minh Huấn nhấn mạnh, tuổi thọ tăng lên là thành tựu vượt bậc của tiến bộ xã hội, đồng thời đặt ra trách nhiệm phải tổ chức đời sống kinh tế - xã hội để mỗi người dân sống lâu, sống khỏe, sống có phẩm giá và có cơ hội đóng góp cho cộng đồng.

Theo dự báo của Quỹ Dân số Liên hợp quốc, Việt Nam sẽ bước vào giai đoạn dân số già vào năm 2034. “Nếu chuẩn bị chậm, sức ép sẽ tích dồn lên hệ thống y tế, an sinh và gia đình. Nếu chủ động thích ứng từ hôm nay, chúng ta có thể nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, mở rộng thị trường và tạo thêm động lực tăng trưởng”, ông Đoàn Minh Huấn nhấn mạnh.

Ông Đoàn Minh Huấn cho rằng kinh tế bạc không đơn thuần là kinh tế phục vụ người già, mà là quá trình chuyển hóa tuổi thọ gia tăng thành chất lượng sống, nguồn lực phát triển và động lực tăng trưởng mới. Việc phát triển hệ sinh thái này cần được tiếp cận qua ba tầng chính sách: an sinh, phát triển thị trường và kiến tạo nguồn lực.

Phát biểu chỉ đạo, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị đánh giá, sau một năm, các định hướng lớn từ Hội thảo khoa học “Kinh tế bạc ở Việt Nam trong kỷ nguyên mới” đã từng bước được cụ thể hóa trong chủ trương, chính sách, pháp luật, từ Luật Dân số năm 2025, Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đến Nghị quyết số 19-NQ/TW của Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV. Ban Chính sách, chiến lược Trung ương đang chủ trì xây dựng Đề án phát triển kinh tế bạc tại Việt Nam đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045, dự kiến trình Bộ Chính trị vào quý I/2027.

Dẫn số liệu, ông Nguyễn Thanh Nghị cho biết, Việt Nam hiện có gần 16,5 triệu người từ 60 tuổi trở lên, trong đó hơn 9 triệu người vẫn tham gia lao động, sản xuất, kinh doanh. Tuổi thọ bình quân đã vượt 74 tuổi, nhưng số năm sống khỏe mạnh mới khoảng 65 năm. “Chúng ta chỉ còn khoảng một thập niên để chuẩn bị căn bản cho thời kỳ già hóa dân số”, ông Nguyễn Thanh Nghị nêu rõ.

Chỉ rõ bốn nhóm hạn chế lớn, ông Nguyễn Thanh Nghị cho rằng thể chế, chính sách còn phân tán, chưa đồng bộ; khả năng chi trả của một bộ phận lớn người cao tuổi còn hạn chế, mới gần 42% người sau tuổi nghỉ hưu có lương hưu và trợ cấp hằng tháng; cả nước mới có khoảng 220 cơ sở chăm sóc người cao tuổi, phục vụ khoảng 15.000 người; dữ liệu, công nghệ và năng lực tiếp cận dịch vụ số còn hạn chế. Các điểm nghẽn này không thể giải quyết bằng những chính sách riêng lẻ, thiếu liên kết.

Đồng chí Nguyễn Thanh Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Chính sách chiến lược Trung ương phát biểu. Ảnh: An Đăng/TTXVN

Đồng chí Nguyễn Thanh Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Chính sách chiến lược Trung ương phát biểu. Ảnh: An Đăng/TTXVN

Theo Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, không thể chỉ nhìn kinh tế bạc từ góc độ quy mô thị trường. Điều cốt lõi là phát huy tiềm năng, trí tuệ, kinh nghiệm và đóng góp của người cao tuổi, đồng thời bảo đảm mọi người cao tuổi, nhất là nhóm yếu thế được tiếp cận dịch vụ thiết yếu và thụ hưởng thành quả phát triển.

Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương đề nghị hội nghị tập trung làm rõ bốn định hướng: xác định đúng vị trí, vai trò, cấu phần và phương pháp đo lường kinh tế bạc, tiếp cận theo vòng đời; tháo gỡ điểm nghẽn thể chế; đổi mới cơ chế huy động, chia sẻ nguồn lực, tránh bao cấp dàn trải hoặc thương mại hóa dịch vụ thiết yếu vượt khả năng chi trả của người yếu thế; lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và liên kết các chủ thể làm động lực, tận dụng cơ hội Việt Nam đăng cai Năm APEC 2027.

Tháo gỡ điểm nghẽn đất đai, vốn

Tại hội nghị, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết nhiều chính sách mới với người cao tuổi đã được triển khai như nâng mức hưởng bảo hiểm y tế lên 100% chi phí khám, chữa bệnh trong phạm vi quyền lợi đối với người cao tuổi từ 75 tuổi trở lên hưởng trợ cấp hưu trí xã hội; khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần.

Bộ trưởng chỉ ra hai điểm nghẽn lớn là đất đai và vay vốn. Doanh nghiệp làm cơ sở dưỡng lão vẫn phải giải phóng mặt bằng, làm thủ tục như các dự án khác, vay vốn cũng chưa có ưu đãi riêng. Bộ Y tế sẽ trình Chính phủ, báo cáo Quốc hội dự án Luật Người cao tuổi sửa đổi, để thể chế hóa ngay các nội dung chính sách của Đề án kinh tế bạc.

Từ góc nhìn quốc tế, Điều phối viên thường trú của Liên hợp quốc tại Việt Nam, bà Pauline Tamesis cho rằng, Việt Nam đang già hóa với tốc độ ít quốc gia từng trải qua: nếu Pháp mất 115 năm, Hoa Kỳ mất 69 năm để chuyển từ xã hội già hóa sang xã hội già, Việt Nam chỉ cần 23 năm. Dẫn ước tính của Ngân hàng Phát triển châu Á, bà Pauline Tamesis cho biết việc khai thác “lợi tức bạc” có thể đóng góp thêm tới 1,1% tăng trưởng GDP, tương đương hơn 5,6 tỷ USD, trong khi chậm hành động có thể khiến tăng trưởng hằng năm giảm khoảng 0,9 điểm phần trăm.

Bà Pauline Tamesis đề xuất bốn trụ cột gồm tiếp cận dựa trên quyền; an sinh và hưu trí đa tầng; bao phủ chăm sóc sức khỏe, chăm sóc dài hạn; trao quyền, bình đẳng giới và học tập suốt đời. “Mục tiêu cao nhất của kinh tế bạc là trao quyền cho người cao tuổi, chứ không chỉ coi họ là một phân khúc thị trường”, bà Pauline Tamesis nhấn mạnh.

Hội nghị đối thoại chính sách phát triển hệ sinh thái kinh tế bạc. Ảnh: An Đăng/TTXVN

Hội nghị đối thoại chính sách phát triển hệ sinh thái kinh tế bạc. Ảnh: An Đăng/TTXVN

Phân công rõ nhiệm vụ

Kết luận hội nghị, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà ghi nhận hội nghị đã làm rõ xu thế già hóa dân số, tiềm năng kinh tế bạc, nhận diện những điểm nghẽn về thể chế, nguồn lực, thị trường, đồng thời đề xuất nhiều giải pháp thiết thực.

Phó Thủ tướng khẳng định, già hóa dân số là xu thế tất yếu, đặt ra thách thức nhưng cũng mở ra cơ hội lớn cho phát triển. Người cao tuổi là nguồn lực quý báu của quốc gia, có trí tuệ, có kinh nghiệm, có bề dày vốn sống và có khả năng tiếp tục đóng góp cho gia đình, cộng đồng, xã hội.

Theo Phó Thủ tướng, kinh tế bạc là hệ sinh thái kinh tế - xã hội liên ngành, gắn với đổi mới mô hình phát triển theo tinh thần Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 28/7/2026 Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV. Mục tiêu xuyên suốt là nâng cao sức khỏe, chất lượng sống, khả năng tự chủ và sự đóng góp của người cao tuổi, trong đó Nhà nước định hướng, kiến tạo; doanh nghiệp đầu tư, phát triển thị trường; tổ chức xã hội kết nối, giám sát; gia đình đồng hành; người cao tuổi là trung tâm thụ hưởng và chủ thể chủ động.

Về tổ chức thực hiện, Phó Thủ tướng giao Bộ Y tế đẩy nhanh xây dựng dự án Luật Người cao tuổi sửa đổi toàn diện, phấn đấu ban hành vào quý II/2028, đồng thời xây dựng cơ chế phát triển đội ngũ nhân lực chăm sóc người cao tuổi. Bộ Nội vụ phối hợp Ban Chính sách, chiến lược Trung ương nghiên cứu sửa đổi Luật Bảo hiểm xã hội, Bộ Luật Lao động thích ứng với già hóa dân số.

Các Bộ: Tài chính; Nông nghiệp và Môi trường; Xây dựng; Công Thương; Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Khoa học và Công nghệ; Công an cùng Ngân hàng Nhà nước Việt Nam được giao hoàn thiện chính sách tài chính, đất đai, tín dụng, tiêu chuẩn nhà ở, thị trường, sản phẩm văn hóa - du lịch, công nghệ và dữ liệu về người cao tuổi.

Phó Thủ tướng cho biết Chính phủ sẽ lựa chọn Hà Nội, Thái Nguyên, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh và An Giang làm điểm xây dựng các mô hình tiêu biểu, đánh giá, tổng kết trong hai năm để nhân rộng trên toàn quốc. Các địa phương đưa nhiệm vụ phát triển kinh tế bạc vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027 và những năm tiếp theo.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, thành công của kinh tế bạc là cải thiện thực chất về sức khỏe, chất lượng sống, hạnh phúc và an vui của người cao tuổi, đồng thời là hiệu quả huy động nguồn lực, chất lượng dịch vụ và những giá trị tạo ra cho tăng trưởng kinh tế, bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội.

Việt Đức/TTXVN

Nguồn Tin Tức TTXVN: https://baotintuc.vn/bien-thach-thuc-gia-hoa-dan-so-thanh-dong-luc-tang-truong-moi-post1403201.html