Biết gì về lớp sơn mới trước chợ Bến Thành?

Khu vực quảng trường phía trước chợ Bến Thành nhìn từ trên cao sau khi được chỉnh trang, nổi bật với các mảng màu xanh - vàng uốn lượn trên mặt đường. Ảnh: An Khương.

Những ngày đầu năm 2026, không gian đô thị TP.HCM bất ngờ trở thành chủ đề thu hút nhiều sự quan tâm của người dân và du khách sau loạt hoạt động chỉnh trang trước thềm Tết Nguyên đán Bính Ngọ.

Đáng chú ý nhất là khu vực nút giao trước chợ Bến Thành, nơi mặt đường được vẽ lại với họa tiết sóng nước đan xen, cùng hồ Con Rùa "thay áo mới" bằng những dải màu xanh sáng.

Đằng sau những mảng màu này là nghệ thuật vẽ trên đường (asphalt art) và sơn màu tạo trải nghiệm không gian (creative placemaking) - gắn liền với xu hướng quy hoạch đô thị chiến thuật (tactical urbanism). Đây là cách các thành phố biến tuyến phố hay nút giao thông thành không gian sinh hoạt công cộng một cách nhanh chóng, chi phí thấp nhưng hiệu quả rõ rệt.

Chợ Bến Thành và Hồ Con Rùa là hai dự án chỉnh trang thu hút sự quan tâm của người dân và du khách bởi giai đoạn đầu năm. Ảnh: An Khương, Hoài Bảo.

Theo Bloomberg Associates, "asphalt art" không chỉ mang giá trị thẩm mỹ hay tạo điểm nhấn thị giác để thu hút người dân, du khách đến trải nghiệm. Những can thiệp bằng màu sắc còn giúp giảm tốc độ phương tiện theo phản xạ thị giác, khiến giao thông chậm lại, từ đó cải thiện an toàn cho người đi bộ và xe đạp. Đồng thời, các mảng sơn này góp phần nâng cao bản sắc cộng đồng, biến những "không gian xám" đơn điệu thành khu vực sinh động, có sức sống.

"Asphalt art" bắt đầu được đưa vào chính sách đô thị từ giữa thập niên 2010, trong bối cảnh nhiều thành phố đối mặt với tình trạng giao thông quá tải, thiếu không gian công cộng và điểm tụ họp cho cư dân. Từ đó, loại hình này nhanh chóng được nhân rộng và trở thành một công cụ quy hoạch mềm tại nhiều đô thị lớn.

Tại các thành phố như Berlin (Đức), Lisbon (Bồ Đào Nha), Valparáiso (Chile), Rio de Janeiro (Brazil), Philadelphia (Mỹ) hay Penang (Malaysia), nghệ thuật vẽ trên tường và mặt đường được đưa vào chiến lược phát triển đô thị. Những bức tranh biến không gian công cộng thành "bảo tàng ngoài trời", trở thành điểm chụp ảnh, check-in, phản ánh lịch sử, văn hóa, bối cảnh địa phương, đồng thời thúc đẩy các tour đi bộ, art-walks và góp phần xây dựng thương hiệu điểm đến.

Một số sáng kiến nghệ thuật trên mặt đường tại Mỹ. Ảnh: Bloomberg Philanthropies.

Trên thực tế, "asphalt art" thường tạo ra các can thiệp thị giác tại giao lộ, vạch qua đường, quảng trường, vỉa hè dành cho người đi bộ, hoặc trên các hạ tầng nhỏ như hộp điện, rào chắn giao thông, đường hầm. Các tác phẩm được thực hiện bằng sơn chuyên dụng, khai thác hoa văn truyền thống, màu sắc bản địa, như một cách kể câu chuyện về bản sắc địa phương và lan tỏa thông điệp xã hội.

Những hình thức phổ biến của "asphalt art" gồm: sơn toàn bộ giao lộ, vẽ vạch qua đường sáng tạo, sơn mặt đường trước cổng trường, biến mặt đường thành quảng trường tạm, hay vẽ đường gắn với các sự kiện đô thị. Điểm đặc trưng của loại hình này là tính linh hoạt - có thể chỉnh sửa, xóa bỏ, làm mới theo mùa hoặc theo sự kiện, đóng vai trò như một "bản thử nghiệm" trước khi thành phố đưa ra các quyết định quy hoạch lâu dài.

Người dân và du khách dừng lại trò chuyện, chụp ảnh dưới tại khu vực ngầm của Ink Block ở Boston (Mỹ). Bức tranh tường do Silvia López Chavez thực hiện. Ảnh: @Rediovision.

Theo thống kê của Bloomberg Philanthropies, "asphalt art" giúp giảm tới 50% số vụ tai nạn liên quan đến người đi bộ và xe đạp, tăng mức độ tuân thủ biển báo dừng của tài xế gấp ba lần (Ohio, Mỹ), làm lượng người đi bộ tăng 59% (Júarez, Mexico), và giảm tới 93% số người cảm thấy không an toàn khi băng qua đường (Bắc Carolina, Mỹ).

Tại TP.HCM, "asphalt art" trước chợ Bến Thành đang là được đưa ra tranh luận trên nhiều góc độ như quy hoạch đô thị, thẩm mỹ cũng như thói quen trải nghiệm của người dân.

Hoàng Linh