Blockchain có thật sự cần cho doanh nghiệp nhỏ?

Sự mơ hồ này khiến nhiều người vừa hứng thú, vừa dè chừng, giống như đang đứng trước một cỗ máy rất hiện đại nhưng không biết có nên bấm nút khởi động hay không. Và sự thật là blockchain không phải thứ dành cho tất cả, nhưng lại rất đáng để SME hiểu đúng trước khi quyết định.

Điểm cốt lõi khi đánh giá blockchain không nằm ở công nghệ, mà nằm ở “vấn đề doanh nghiệp đang đối mặt”. Một doanh nghiệp nhỏ không cần blockchain chỉ để chạy theo xu hướng. Nếu quy trình nội bộ còn thiếu minh bạch, dữ liệu còn rời rạc, đội ngũ chưa làm việc có hệ thống thì bất kỳ công nghệ nào từ AI, ERP đến blockchain đều sẽ trở thành gánh nặng. Công nghệ chỉ tỏa sáng khi được đặt vào đúng bối cảnh. Vì vậy, thay vì hỏi “blockchain có nên dùng không?”, SME cần bắt đầu bằng câu hỏi “chúng ta có vấn đề gì cần blockchain giải quyết?”.

Blockchain không phải thứ dành cho tất cả, nhưng lại rất đáng để SME hiểu đúng trước khi quyết định.

Ở những doanh nghiệp cần tính minh bạch cao trong giao dịch, blockchain mang lại giá trị rất rõ rệt. Ví dụ như chuỗi cung ứng, nếu doanh nghiệp cần chứng minh nguồn gốc sản phẩm, blockchain tạo ra một hệ thống lưu trữ dữ liệu không thể chỉnh sửa, giúp khách hàng tin tưởng hơn. Trong lĩnh vực tài chính nội bộ, blockchain giúp doanh nghiệp ghi nhận giao dịch theo thời gian thực, giảm sai lệch, giảm nguy cơ gian lận. Với các đơn vị kinh doanh có hợp đồng nhiều bên hoặc cần xác thực thông tin liên tục, blockchain trở thành nền tảng đáng cân nhắc.

Tuy nhiên, có một sự thật mà nhiều SME chưa hiểu đầy đủ: blockchain không phải giải pháp giúp “vận hành nhẹ nhàng ngay lập tức”. Ngược lại, để áp dụng blockchain hiệu quả, doanh nghiệp phải có quy trình rõ ràng và dữ liệu chuẩn hóa từ trước. Blockchain không sửa được sai sót, nó chỉ khiến sai sót bị ghi nhận vĩnh viễn. Nếu doanh nghiệp đang quen làm việc dựa trên cảm tính, thiếu quy chuẩn, hoặc chưa quen sử dụng phần mềm cơ bản thì blockchain sẽ làm sự rối rắm lộ diện nhiều hơn. Trước khi nghĩ đến blockchain, doanh nghiệp phải đảm bảo nền tảng vận hành đã đủ trưởng thành.

Một khía cạnh quan trọng khác là năng lực đội ngũ. SME thường thua ở chỗ nhân sự không được đào tạo để vận hành công nghệ mới. Blockchain đòi hỏi tư duy về dữ liệu, hiểu cách thức hoạt động của “hợp đồng thông mình”, và khả năng phối hợp trong môi trường số hóa. Nếu đội ngũ chưa sẵn sàng, họ sẽ cảm thấy quá tải. Điều doanh nghiệp cần không phải là triển khai blockchain càng sớm càng tốt, mà là giúp nhân sự có thời gian và kiến thức để thích ứng. Công nghệ chỉ hiệu quả khi đội ngũ sử dụng nó một cách tự nhiên.

Ngay cả khi doanh nghiệp đã sẵn sàng về quy trình và con người, việc triển khai cũng cần đi theo nguyên tắc “bắt đầu nhỏ, kiểm chứng nhanh và mở rộng từng phần”. Blockchain không phải một dự án áp dụng trọn gói. SME nên chọn một quy trình nhỏ, thử nghiệm trong phạm vi kiểm soát, đo hiệu quả, rồi mới nhân rộng. Những bước đi này giúp doanh nghiệp tránh tình trạng đầu tư lớn nhưng không giải được vấn đề nào cụ thể.

Cuối cùng, điều quan trọng nhất là doanh nghiệp cần xem blockchain như một công cụ chiến lược, không phải biểu tượng của sự “hiện đại”. Nếu công nghệ này giúp tăng tính minh bạch, tăng niềm tin của khách hàng, giảm rủi ro và cải thiện khả năng kiểm soát, đó là giá trị thật. Nhưng nếu doanh nghiệp phải gồng mình để chạy theo xu hướng mà không cải thiện được điều gì, đó là lãng phí nguồn lực.

Blockchain có thể là tương lai của nhiều ngành, nhưng không phải doanh nghiệp nào cũng cần nó ngay bây giờ. SME cần một tư duy tỉnh táo hơn: chỉ ứng dụng công nghệ khi nó giải quyết đúng vấn đề và phù hợp với năng lực vận hành hiện tại. Khi doanh nghiệp biết chọn đúng thời điểm, đúng mục tiêu và đúng bối cảnh, blockchain sẽ không còn là nỗi lo “quá hiện đại để dùng”, mà trở thành công cụ giúp tổ chức vận hành minh bạch và bền vững hơn. Nếu chưa sẵn sàng, hãy cải thiện nền tảng trước; khi thời điểm chín muồi, blockchain sẽ là một bước tiến tự nhiên của doanh nghiệp.

ThS. Trần Gia Thông