Bỏ barie thu phí để giảm ùn tắc cho cao tốc

Sự trái ngược này có thể biến lối ra cao tốc thành "nút thắt cổ chai", đặc biệt khi lưu lượng phương tiện tăng cao vào các kỳ nghỉ Lễ, Tết... Bất cập này đặt ra yêu cầu đồng bộ hóa mô hình thu phí từ đầu vào đến điểm kết thúc.

Mỏi mòn xếp hàng rời cao tốc

Sau gần 5 giờ đồng hồ vượt quãng đường hơn 200km từ xã Bắc Bình, tỉnh Lâm Đồng về TPHCM, gia đình anh Nguyễn Việt Cường (37 tuổi, ngụ phường Phước Long, TPHCM) chỉ còn hơn cây số nữa là rời cao tốc để về nhà. Thế nhưng, tại trạm thu phí Long Phước trên tuyến cao tốc TPHCM – Long Thành – Dầu Giây, chiếc xe bất ngờ phải chôn chân trong dòng phương tiện kéo dài. 45 phút cuối của hành trình trôi qua trong cảnh xe nối xe, nhích từng centimet để chờ qua trạm. Người mệt mỏi, sốt ruột; nhiều tài xế liên tục nhìn đồng hồ, ngóng dòng xe phía trước. Không riêng gia đình anh Cường, hàng ngàn phương tiện qua trạm trong chiều tối 01/9 cũng phải trải qua cảnh chờ đợi tương tự. Sau một hành trình dài, chặng đường tưởng như ngắn nhất để về nhà lại trở thành quãng thời gian mỏi mòn nhất. "Sợ kẹt xe trong ngày cuối kỳ nghỉ lễ Quốc khánh nên gia đình tôi chọn về lại TPHCM sớm hơn. Nhưng sau cùng, thời gian di chuyển vẫn không hề được rút ngắn" – anh Cường lắc đầu ngao ngán.

Nhọc nhằn không chỉ xảy ra ở trạm thu phí Long Phước. Khu vực thu phí cuối tuyến Phan Thiết – Dầu Giây, thuộc xã Xuân Quế, tỉnh Đồng Nai, cũng thường xuyên ùn ứ kéo dài vào các dịp Lễ, Tết. Kể lại trải nghiệm trong kỳ nghỉ Lễ Quốc khánh vừa qua, anh Trần Hồng Sang (42 tuổi, ngụ P.Thủ Đức) cho biết: "Cứ vào những ngày cuối kỳ nghỉ Lễ là dòng xe lại nối đuôi kéo dài khoảng 10km, nhích từng chút một để qua trạm thu phí này. Đây thực sự là một trong những điểm nóng giao thông trên các tuyến cao tốc phía Nam, khiến cánh tài xế luôn ám ảnh".

Người dân mong muốn cơ quan quản lý nhà nước sớm bỏ barie ở trạm thu phí để giảm ùn tắc cho cao tốc

Chia sẻ với phóng viên, nhiều tài xế xe khách đường dài cho rằng, nguyên nhân ùn ứ một phần đến từ việc lối ra của trạm chỉ bố trí 2 cửa soát vé. Khi lượng phương tiện tăng cao, dòng xe nhanh chóng bị dồn ứ, nối dài trước khu vực trạm. Đáng lo ngại hơn, đoạn cao tốc Phan Thiết – Dầu Giây, từ xã Cẩm Mỹ đến trạm thu phí, cũng thường xuyên xảy ra va chạm do các phương tiện không giữ khoảng cách an toàn. Khi dòng xe phía trước bất ngờ giảm tốc, những phương tiện đang lưu thông với tốc độ cao phía sau phải phanh gấp, dễ dẫn đến va chạm liên hoàn.

Không chỉ gây ùn ứ, cách tổ chức giao thông tại các khu vực thu phí với làn xe bị bó hẹp, dải phân cách cứng và nhiều điểm kiểm soát cũng đặt ra vấn đề về an toàn. Sáng 05/9, tại trạm thu phí Thân Cửu Nghĩa, thuộc xã Long Hưng, tỉnh Đồng Tháp, một ô tô 7 chỗ chở 6 người đang lưu thông trên đường dẫn vào cao tốc TPHCM – Trung Lương bất ngờ mất kiểm soát. Chiếc xe liên tiếp va vào các dải bê tông phân làn, sau đó lao lên dải phân cách và tông mạnh vào trụ mái che trạm thu phí khiến phần đầu phương tiện hư hỏng nặng, rất may những người trên xe đều an toàn. Vụ việc cho thấy tại những khu vực phương tiện phải giảm tốc, chuyển hướng hoặc đi qua các làn được phân tách cứng, một tình huống bất ngờ có thể nhanh chóng trở thành nguy cơ mất an toàn. Đặc biệt, khi lưu lượng xe tăng cao, những khu vực vốn được thiết kế để kiểm soát phương tiện lại có thể trở thành điểm phát sinh xung đột giao thông.

Bỏ barie tại trạm thu phí đầu ra

Với việc đã triển khai dán thẻ định danh điện tử phương tiện giao thông nên gần như barie tại các trạm thu phí không còn là yếu tố bắt buộc đối với việc thu phí tự động. Từ đầu tháng 03/2026, 5 tuyến cao tốc do Nhà nước đầu tư gồm Mai Sơn – QL45, QL45 – Nghi Sơn, Nghi Sơn – Diễn Châu, Vĩnh Hảo – Phan Thiết và Phan Thiết – Dầu Giây đã áp dụng mô hình thu phí liên tuyến. Theo đó, tại đầu vào, phương tiện được ghi nhận bằng hệ thống ETC đa làn tự do (thu phí tự động, xe chạy liên tục không phải dừng), không còn barie, chỉ có giá long môn gắn camera để nhận diện phương tiện. Thế nhưng, khi kết thúc hành trình, xe vẫn phải qua các làn thu phí đầu ra có barie. Tại đây, phương tiện phải giảm tốc, xếp hàng và chờ hệ thống trừ tiền trong tài khoản; những trường hợp không dán thẻ hoặc tài khoản không đủ điều kiện thanh toán cũng được kiểm soát tại trạm.

bottom:20px;width:100%">

Lực lượng Cảnh sát cơ động hỗ trợ điều tiết giao thông, chống ùn tắc tại trạm thu phí Long Phước

Khoảng trống giữa "đầu vào không dừng" và "đầu ra vẫn phải dừng" đang tạo ra những xung đột giao thông và điểm nghẽn trong tổ chức thu phí trên cao tốc. Đáng chú ý, mô hình này đang được Cục Đường bộ Việt Nam từng bước thay đổi. Cơ quan này đã thí điểm thu phí đầu ra đa làn tự do tại trạm Mai Sơn trên cao tốc Mai Sơn – QL45, theo hướng bỏ barie, chỉ duy trì giá long môn cùng hệ thống thiết bị đọc thẻ và nhận diện phương tiện. Trả lời truyền thông, ông Hồ Trọng Vinh, Phó Giám đốc Trung tâm Kỹ thuật và Công nghệ đường bộ, Cục Đường bộ Việt Nam cho biết, khác với hệ thống ETC hiện nay, mô hình thí điểm không chỉ nhận diện phương tiện qua thẻ Etag mà còn sử dụng camera đọc biển số, đồng thời thực hiện trừ tiền trong tài khoản thanh toán. Với các phương tiện chưa đủ điều kiện thu phí, như không dán thẻ hoặc tài khoản không có đủ tiền, hệ thống có thể ghi nhận để thực hiện truy thu khi chủ phương tiện nạp tiền. "Số lượng xe không thu được phí tại trạm Mai Sơn không nhiều so với tổng số xe qua trạm. Đối với các trường hợp không đủ điều kiện thu phí như xe không dán thẻ, không có tiền sẽ được truy thu khi chủ xe nạp tiền vào tài khoản thanh toán" – ông Vinh cho biết. Nếu mô hình thí điểm cho thấy hiệu quả, việc bỏ barie tại đầu ra sẽ không chỉ giúp phương tiện rời cao tốc nhanh hơn mà còn loại bỏ một điểm phải giảm tốc, dừng chờ và xung đột giao thông trên tuyến.

Thay bằng cơ chế hậu kiểm

Bỏ barie giúp phương tiện lưu thông liên tục, nhưng đồng thời đặt ra bài toán mới về kiểm soát những trường hợp cố tình không trả phí (không dán thẻ, tài khoản không đủ tiền, sử dụng thẻ không hợp lệ, biển số giả hoặc can thiệp hệ thống để né phí) có thể trở thành "điểm hở" nếu thiếu cơ chế hậu kiểm và chế tài không đủ mạnh. Vì vậy, mô hình thu phí đa làn tự do cần dựa trên nhận diện tự động và quản lý bằng dữ liệu. Camera ghi nhận biển số, thiết bị ETC xác định phương tiện, hệ thống đối soát giao dịch để phát hiện khoản phí chưa thanh toán. Những khoản này được ghi nhận để truy thu; trường hợp cố tình vi phạm nhiều lần cần được phân loại và xử lý theo mức độ.

Cả nước có khoảng 4,6 triệu ôtô đã dán thẻ ETC, chiếm hơn 90%, nhưng việc duy trì trạm và barie khiến phương tiện ùn ứ

Theo đại diện Trung tâm Kỹ thuật và Công nghệ đường bộ, Cục Đường bộ Việt Nam thì đơn vị quản lý cần xây dựng cơ chế thu hồi các khoản phí chưa thanh toán, đồng thời có chế tài đối với những trường hợp cố tình không thực hiện nghĩa vụ. Ở góc độ pháp lý, ông Trần Văn Đông, Đoàn Luật sư TPHCM cho rằng, đơn vị quản lý có thể đánh dấu phương tiện chưa thanh toán để truy thu ở những lượt sau hoặc liên thông với các trạm, tuyến khác để thu hộ. Nếu chủ phương tiện cố tình né tránh, có thể xem xét xử phạt vi phạm hành chính và áp dụng các biện pháp cưỡng chế theo quy định để thu hồi khoản phí phải nộp.

Theo ông Đông, cơ quan quản lý cũng cần sớm hoàn thiện cơ chế bảo đảm quyền lợi của các dự án BOT. Với trường hợp cố tình không thực hiện nghĩa vụ, các cơ quan liên quan có thể nghiên cứu những biện pháp xử lý mạnh hơn, trong đó có đề xuất áp dụng biện pháp hạn chế xuất cảnh đối với người vi phạm nghiêm trọng, tương tự cơ chế đang được áp dụng trong một số nghĩa vụ tài chính khác. Trong khi đó, phương án cảnh báo trên hệ thống đăng kiểm hiện còn nhiều vướng mắc do đơn vị đăng kiểm chủ yếu thực hiện chức năng kiểm định và thu hộ, trong khi chu kỳ đăng kiểm không ngắn. Vì vậy, thay vì phụ thuộc vào một "điểm chặn" duy nhất, chúng ta cần xây dựng mạng lưới kiểm soát liên thông giữa dữ liệu thu phí, phương tiện và chủ xe. Đó cũng là điều kiện quan trọng để thu phí không dừng thực sự trở thành một mô hình "không dừng" đối với phương tiện, nhưng không có "khoảng trống" đối với nghĩa vụ thanh toán.