Bộ Công Thương định hướng tách truyền tải điện khỏi EVN

Thông tin này được ông Bùi Quốc Hùng, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương), chia sẻ tại họp báo thường kỳ Bộ Công Thương chiều 7/10, khi trao đổi về tiến độ xây dựng đề án tái cơ cấu ngành điện.

Theo ông Hùng, hiện Bộ Công Thương và các cơ quan liên quan đang triển khai song song hai đề án. Một đề án tập trung vào tái cơ cấu toàn ngành điện, gắn với quá trình hình thành và phát triển thị trường điện cạnh tranh. Đề án còn lại liên quan trực tiếp đến việc sắp xếp, cơ cấu lại Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), do Bộ Tài chính được Chính phủ giao chủ trì xây dựng.

Phân định rõ khâu độc quyền và khâu cạnh tranh

Theo định hướng được Bộ Công Thương đưa ra, việc tái cơ cấu ngành điện trước hết nhằm xác lập rõ vai trò của từng khâu trong chuỗi cung ứng điện, từ phát điện đến truyền tải, phân phối và bán lẻ.

Cơ sở của phương án này là đặc điểm khác nhau giữa các lĩnh vực. Theo ông Bùi Quốc Hùng, truyền tải và phân phối điện có tính chất độc quyền tự nhiên do yêu cầu đầu tư lớn vào hạ tầng, mặt bằng và mạng lưới. Trong khi đó, phát điện, bán buôn và bán lẻ điện có thể vận hành theo cơ chế cạnh tranh.

Thực tế, thị trường điện Việt Nam đã hình thành thị trường phát điện cạnh tranh và đang từng bước chuyển sang các cấp độ cao hơn, gồm thị trường bán buôn và bán lẻ điện cạnh tranh.

Ông Bùi Quốc Hùng, Phó Cục trưởng Cục Điện lực.

Trong cơ cấu hiện nay, EVN không phải doanh nghiệp duy nhất tham gia lĩnh vực điện. Đặc biệt ở khâu phát điện, nhiều doanh nghiệp ngoài EVN đã tham gia đầu tư. Phần công suất nguồn điện do EVN sở hữu hiện chiếm hơn 40%.

Trên nền tảng đó, đề án tái cơ cấu ngành điện sẽ tiếp tục rà soát cơ cấu sở hữu, tổ chức và phương thức vận hành ở từng khâu, hướng tới đáp ứng yêu cầu của thị trường điện cạnh tranh.

Đối với lĩnh vực phát điện, định hướng đặt ra là tiếp tục phân hóa và thực hiện lộ trình thoái vốn Nhà nước tại các tổng công ty phát điện thuộc EVN.

Ông Hùng cho biết, phương án tái cơ cấu phục vụ thị trường bán buôn điện đã được phê duyệt tại Quyết định 168. Một trong những nội dung được tính đến là việc hình thành Tổng công ty Phát điện chiến lược quốc gia. Giai đoạn đầu, đơn vị này vẫn nằm trong EVN; về lâu dài có thể được tách ra, với phạm vi gồm các nhà máy thủy điện chiến lược đa mục tiêu và các dự án điện hạt nhân trong tương lai.

Đáng chú ý, ở khâu truyền tải, Bộ Công Thương định hướng sớm tách EVNNPT khỏi EVN và chuyển về bộ, ngành quản lý. Mục tiêu là tạo sự độc lập tương đối giữa nguồn điện và hệ thống lưới truyền tải, phù hợp với yêu cầu phát triển thị trường điện cạnh tranh.

Cùng với truyền tải, khâu phân phối và bán lẻ cũng sẽ được tổ chức lại theo hướng tách bạch hơn. Hiện 5 tổng công ty điện lực thuộc EVN gồm Tổng công ty Điện lực Hà Nội, Tổng công ty Điện lực miền Bắc, Tổng công ty Điện lực miền Trung, Tổng công ty Điện lực miền Nam và Tổng công ty Điện lực TP HCM đang đảm nhiệm cả hai chức năng này.

Theo định hướng dài hạn, chi phí phân phối sẽ được hạch toán riêng với chi phí bán lẻ, sau đó tiến tới phân định về tổ chức và sở hữu. Khi mô hình được hoàn thiện, các tổng công ty phân phối sẽ thực hiện vai trò mua điện trên thị trường bán buôn và bán điện cho khách hàng.

Tuy nhiên, lãnh đạo Cục Điện lực nhấn mạnh quá trình tái cơ cấu cần được thực hiện theo từng bước, bảo đảm khả năng tài chính của các đơn vị và tạo điều kiện để doanh nghiệp phát điện chủ động trong ký kết hợp đồng, quản trị rủi ro.

Gỡ điểm nghẽn nguồn và lưới điện

Bên cạnh tái cơ cấu thị trường điện, vấn đề bảo đảm cung ứng điện cho giai đoạn 2026-2030 cũng được Bộ Công Thương đặc biệt lưu ý.

Theo ông Bùi Quốc Hùng, các phương án phát triển nguồn và lưới điện được xác định trong Quy hoạch Điện VIII, Quy hoạch Điện VIII điều chỉnh và kế hoạch thực hiện quy hoạch về cơ bản có khả năng đáp ứng nhu cầu phụ tải. Tuy nhiên, tiến độ triển khai một số dự án vẫn chậm so với yêu cầu.

Bộ Công Thương đề xuất tái cơ cấu ngành điện theo hướng tách bạch các khâu phát điện, truyền tải, phân phối và bán lẻ.

Các vướng mắc chủ yếu liên quan đến thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư, giao đất, giải phóng mặt bằng, phân cấp cho chính quyền địa phương cũng như quá trình đàm phán hợp đồng mua bán điện và các vấn đề về cơ chế giá.

Để xử lý các điểm nghẽn này, Bộ Công Thương đang triển khai ba hướng giải pháp lớn.

Trước hết là hoàn thiện hành lang pháp lý. Bộ đang khẩn trương rà soát, sửa đổi Luật Điện lực, dự kiến trình Quốc hội tại kỳ họp tháng 10. Việc sửa đổi nhằm cụ thể hóa các yêu cầu đặt ra tại Nghị quyết 70, đồng thời tháo gỡ các vướng mắc trong đầu tư, phát triển nguồn và lưới điện, bảo đảm an ninh năng lượng đến năm 2030, tầm nhìn 2045.

Tiếp đó là tăng trách nhiệm của địa phương trong triển khai quy hoạch điện. Theo Bộ Công Thương, nhiều dự án chậm tiến độ có nguyên nhân từ các thủ tục thuộc thẩm quyền địa phương, nhất là đầu tư, đất đai, bồi thường và giải phóng mặt bằng.

Do đó, Bộ kiến nghị tăng cường kiểm tra, giám sát và đôn đốc tiến độ các dự án nguồn, lưới điện đã được đưa vào quy hoạch và kế hoạch thực hiện quy hoạch.

Cuối cùng là mở rộng nguồn lực đầu tư. Các dự án điện đòi hỏi lượng vốn rất lớn, trong khi một số cơ chế về giá điện chưa tạo đủ sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư. Cùng với đó, những khó khăn liên quan đến đất đai và giải phóng mặt bằng tiếp tục là yếu tố ảnh hưởng đến tiến độ.

Bộ Công Thương đã báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về tổng thể các giải pháp bảo đảm cung ứng điện giai đoạn 2026-2030. Báo cáo đang được các bộ, ngành tham gia góp ý, trong đó tập trung vào bảo đảm vận hành an toàn hệ thống, cung cấp điện ổn định và tiếp tục điều chỉnh Quy hoạch Điện VIII nhằm bảo đảm cơ cấu nguồn, lưới điện phù hợp với nhu cầu phát triển.