Bộ Công Thương siết quản lý xuất xứ hàng hóa trong bối cảnh hội nhập

Xuất nhập khẩu tăng trưởng cao, yêu cầu quản lý xuất xứ ngày càng khắt khe

Năm 2025 ghi dấu mốc đặc biệt của hoạt động xuất nhập khẩu Việt Nam khi tổng kim ngạch đạt khoảng 930 tỷ USD, tăng 18,2% so với năm 2024, tương đương mức tăng tuyệt đối 143 tỷ USD. Đáng chú ý, xuất khẩu duy trì đà tăng trưởng 17%, cao hơn nhiều nền kinh tế trong khu vực, vượt xa kế hoạch được giao và chỉ đứng sau mức tăng kỷ lục năm 2021 trong giai đoạn 2021-2025.

Việc tận dụng tốt ưu đãi từ xuất xứ hàng hóa là một trong những yếu tố giúp kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước chạm mốc kỷ lục 930 tỷ USD

Tại hội nghị tổng kết hoạt động chuyên môn năm 2025 và triển khai nhiệm vụ năm 2025 do Cục Xuất nhập khẩu tổ chức mới đây, ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu – Bộ Công Thương cho biết, động lực tăng trưởng của hoạt động xuất khẩu năm 2025 chủ yếu đến từ nhóm hàng công nghiệp chế biến, chế tạo, góp phần quan trọng thúc đẩy phục hồi và tăng trưởng sản xuất công nghiệp trong nước. Song song với đó, việc triển khai các hiệp định thương mại tự do (FTA), đặc biệt là các FTA thế hệ mới, tiếp tục phát huy hiệu quả rõ nét. Xuất khẩu sang các thị trường đã ký FTA đều tăng trưởng tích cực, nhất là những thị trường có yêu cầu cao về tiêu chuẩn và chất lượng như EU, Canada, Nhật Bản.

Chính trong bối cảnh đó, vấn đề xuất xứ hàng hóa trở thành “điểm tựa” then chốt. Một mặt, đây là điều kiện để doanh nghiệp tận dụng ưu đãi thuế quan; mặt khác, là “hàng rào” bảo vệ uy tín hàng hóa Việt Nam trước nguy cơ gian lận xuất xứ, chuyển tải bất hợp pháp. Đây là vấn đề đang bị các thị trường nhập khẩu giám sát ngày càng chặt chẽ.

Nhận thức rõ thách thức này, Bộ Công Thương đã xác định tăng cường quản lý nhà nước đối với lĩnh vực xuất xứ hàng hóa là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt trong điều hành xuất nhập khẩu giai đoạn hiện nay.

Theo ông Trần Thanh Hải, năm 2025, một trong những bước đi có tính nền tảng là việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, trong đó trọng tâm là xuất xứ hàng hóa. Cục Xuất nhập khẩu đã phối hợp với các đơn vị liên quan, tham mưu ban hành Nghị định số 146/2025/NĐ-CP, cùng hai Thông tư số 38/2025/TT-BCT và 40/2025/TT-BCT trong tháng 6/2025, tạo khung pháp lý để các địa phương chủ động triển khai.

Kể từ khi các văn bản này có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, đã có 22/34 Sở Công Thương tỉnh, thành phố thực hiện phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực xuất xứ hàng hóa. Phần lớn các địa phương đã thực hiện đầy đủ 36 thủ tục hành chính liên quan đến các loại C/O và văn bản chấp thuận, qua đó rút ngắn thời gian, giảm chi phí cho doanh nghiệp.

Đáng chú ý, 12 Sở Công Thương đã chính thức chuyển thẩm quyền từ các Phòng Quản lý Xuất nhập khẩu khu vực về Sở, tạo sự liền mạch trong quản lý nhà nước tại địa phương.

Song song với phân quyền cho địa phương, Bộ Công Thương cũng tái cấu trúc hệ thống cấp C/O, thu hồi quyền cấp một số loại chứng nhận từ Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam và giao lại cho các Phòng Quản lý Xuất nhập khẩu khu vực. Việc này nhằm thống nhất đầu mối quản lý, tăng tính kiểm soát và trách nhiệm trong cấp chứng nhận xuất xứ.

Siết chặt kiểm tra, phòng chống gian lận xuất xứ từ chính sách đến thực thi

Trên bình diện rộng hơn, công tác quản lý xuất xứ hàng hóa được Bộ Công Thương triển khai đồng bộ từ đàm phán quốc tế, hoàn thiện thể chế đến tổ chức thực thi.

Ông Trần Thanh Hải thông tin, Cục Xuất nhập khẩu đã chủ động tham gia đàm phán và rà soát thực thi nhiều FTA quan trọng như CEPA Việt Nam - UAE, FTA ASEAN - Canada, cũng như các hiệp định hiện hành như ATIGA, ACFTA, AIFTA. Trọng tâm của các cuộc đàm phán và nâng cấp hiệp định là quy tắc xuất xứ, nhằm vừa tạo thuận lợi thương mại, vừa ngăn chặn gian lận.

Ở trong nước, hàng loạt văn bản quản lý đã được ban hành trong năm 2025. Chỉ thị số 09/CT-BCT ngày 15/4/2025 về tăng cường kiểm tra, giám sát xuất xứ hàng hóa trong tình hình mới là bước đi thể hiện rõ quyết tâm siết chặt kỷ cương. Từ tháng 5/2025, Bộ Công Thương chính thức trực tiếp tổ chức cấp nhiều loại C/O không ưu đãi, CNM và tiếp nhận đăng ký mã số REX tại các Phòng Quản lý Xuất nhập khẩu khu vực.

Đặc biệt, Bộ Công Thương đã chủ động phối hợp liên ngành, đề nghị Bộ Tài chính, Bộ Khoa học và Công nghệ cùng tham gia quản lý nguyên liệu nhập khẩu phục vụ sản xuất hàng xuất khẩu; đồng thời yêu cầu hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp tăng cường tự kiểm soát chuỗi cung ứng nguyên liệu.

Công tác cảnh báo rủi ro cũng được triển khai thường xuyên, tập trung vào các mặt hàng có nguy cơ cao về gian lận xuất xứ và phòng vệ thương mại như gỗ dán, đồ nội thất, thép, đá nhân tạo. Cùng với đó là chuỗi hội nghị, hội thảo, tập huấn về quy tắc xuất xứ trong các FTA, giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng tuân thủ và tỷ lệ tận dụng ưu đãi thuế quan.

Ở tầm thể chế, Bộ Công Thương đang hoàn thiện Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Quản lý ngoại thương về xuất xứ hàng hóa. Thực hiện chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ, dự thảo Nghị định đang được rà soát, hoàn thiện với sự phối hợp chặt chẽ của các bộ, ngành, trong đó có Bộ Công an, nhằm đảm bảo tính chặt chẽ, khả thi và phù hợp thực tiễn.

Có thể thấy trong bối cảnh xuất nhập khẩu tăng trưởng nhanh và hội nhập ngày càng sâu, quản lý xuất xứ hàng hóa không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà đã trở thành trụ cột bảo vệ lợi ích quốc gia, uy tín hàng Việt và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Những bước đi quyết liệt của Bộ Công Thương trong năm 2025 cho thấy rõ quyết tâm xây dựng một hệ thống quản lý xuất xứ chủ động - minh bạch - hiệu quả, đồng hành cùng doanh nghiệp trên con đường hội nhập bền vững.

Lan Phương