Bồ Đào Nha thúc đẩy khuôn khổ pháp lý mới nhằm hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp
Chính phủ Bồ Đào Nha đang thúc đẩy chương trình nghị sự quốc gia về khởi nghiệp, dự kiến xây dựng luật mới về startup (khởi nghiệp) và thiết lập cơ chế đầu tư riêng cho lĩnh vực công nghệ chuyên sâu (deep tech). Các đề xuất nhằm tháo gỡ khó khăn về vốn, hoàn thiện môi trường pháp lý và hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ mở rộng hoạt động ra thị trường quốc tế, qua đó hạn chế tình trạng startup tiềm năng phải ra nước ngoài tìm nguồn vốn.

Một góc Lisbon, Bồ Đào Nha. Nguồn: pexels.com/Matẹ Simko
Ba định hướng chính sách về khởi nghiệp
Ngày 12/11/2026, tại phiên bế mạc Hội nghị Web Summit ở Lisbon, ông João Rui Ferreira, Quốc vụ khanh phụ trách kinh tế Bồ Đào Nha, công bố 3 định hướng thúc đẩy hệ sinh thái khởi nghiệp: xây dựng chương trình nghị sự quốc gia, soạn thảo luật mới về startup và thiết lập cơ chế đầu tư chuyên biệt cho doanh nghiệp deep tech. Chương trình nghị sự quốc gia sẽ tăng cường phối hợp giữa cơ quan nhà nước, startup, nhà đầu tư và các chủ thể đổi mới sáng tạo. Khuôn khổ pháp lý mới được định hướng thích ứng với thị trường châu Âu ngày càng liên kết, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho startup hoạt động và mở rộng kinh doanh xuyên biên giới. Trong khi đó, cơ chế đầu tư cho deep tech nhằm hỗ trợ thương mại hóa các kết quả nghiên cứu khoa học, công nghệ và kỹ thuật. Đây là lĩnh vực thường cần thời gian nghiên cứu, thử nghiệm dài hơn và nguồn vốn lớn hơn so với các mô hình phần mềm thông thường.
Tuy nhiên, tại thời điểm công bố, các nội dung trên mới dừng ở định hướng chính sách. Chưa có thông tin cụ thể về dự thảo luật, phạm vi điều chỉnh, tiêu chí thụ hưởng, quy mô nguồn vốn hoặc thời điểm triển khai.
Bồ Đào Nha hiện đã có quy định riêng về startup và scaleup, tức doanh nghiệp đã vượt qua giai đoạn khởi nghiệp ban đầu và bước vào giai đoạn tăng trưởng, mở rộng quy mô. Luật số 21/2023 ngày 25/5/2023 thiết lập khuôn khổ pháp lý cho các loại hình này, đồng thời sửa đổi một số quy định về thuế thu nhập cá nhân, ưu đãi thuế và thuế đầu tư.
Theo Điều 2, một pháp nhân được xác định là startup khi đáp ứng đồng thời các điều kiện về thời gian hoạt động, quy mô lao động, doanh thu và tính độc lập. Doanh nghiệp phải hoạt động dưới 10 năm, có dưới 250 lao động và doanh thu hằng năm không quá 50 triệu euro. Doanh nghiệp cũng không được hình thành từ việc chuyển đổi hoặc chia tách một doanh nghiệp lớn, đồng thời không có doanh nghiệp lớn nắm quyền sở hữu đa số trực tiếp hoặc gián tiếp.
Ngoài ra, doanh nghiệp phải có trụ sở chính hoặc cơ sở thường trú tại Bồ Đào Nha, hoặc có ít nhất 25 lao động tại nước này. Doanh nghiệp cũng phải đáp ứng ít nhất một tiêu chí liên quan đến tính đổi mới, tiềm năng tăng trưởng hoặc hoạt động nghiên cứu và phát triển.
Luật số 21/2023 còn quy định về scaleup, cơ chế công nhận tư cách pháp lý và trách nhiệm thông báo khi doanh nghiệp không còn đáp ứng điều kiện. Theo Điều 5, việc công nhận tư cách startup hoặc scaleup được thực hiện thông qua thủ tục thông báo trước gửi tới Startup Portugal trên nền tảng dịch vụ công trực tuyến. Luật cũng sửa đổi chính sách thuế, trong đó có chế độ đối với chương trình quyền chọn cổ phần cho người lao động và các ưu đãi liên quan đến đầu tư.
Vì vậy, đề xuất xây dựng luật startup mới tại Web Summit cần được đặt trong bối cảnh Bồ Đào Nha đã có nền tảng pháp lý từ năm 2023. Chưa rõ nước này sẽ thay thế, sửa đổi luật hiện hành hay bổ sung các cơ chế mới để đáp ứng nhu cầu phát triển của hệ sinh thái khởi nghiệp.
Theo Báo cáo Hệ sinh thái Startup và khởi nghiệp Bồ Đào Nha năm 2026 do Startup Portugal phối hợp với Informa D&B công bố ngày 10/11/2026, nước này có 5.495 startup đang hoạt động, tăng 8% so với năm trước. Các doanh nghiệp tạo ra doanh thu gần 2,995 tỷ euro, sử dụng khoảng 30.000 lao động và đạt kim ngạch xuất khẩu khoảng 1,681 tỷ euro, tương đương 56% tổng doanh thu. Hệ sinh thái có sự phân hóa rõ rệt: chỉ khoảng 2% startup có từ 50 lao động trở lên, nhưng nhóm này đóng góp 40% tổng doanh thu và hơn một nửa kim ngạch xuất khẩu.
Những số liệu này cho thấy thách thức của Bồ Đào Nha không chỉ là gia tăng số lượng startup, mà còn giúp doanh nghiệp phát triển thành các công ty lớn hơn, duy trì nghiên cứu, tạo việc làm chất lượng cao và mở rộng xuất khẩu. Đây là lý do chính sách huy động vốn và hỗ trợ doanh nghiệp trong giai đoạn tăng trưởng được đặt ở vị trí quan trọng.
Thúc đẩy đầu tư công nghệ chuyên sâu
Định hướng xây dựng cơ chế đầu tư riêng cho deep tech có cơ sở từ các chương trình đã triển khai tại Bồ Đào Nha. Theo Cơ quan Đổi mới quốc gia Bồ Đào Nha (ANI), chương trình IFIC Deeptech & Tech Foundry từng dành 15 triệu euro từ Kế hoạch phục hồi và tăng cường khả năng chống chịu (PRR) để hỗ trợ startup khoa học và công nghệ. Chương trình sử dụng công cụ đầu tư vốn hoặc gần vốn theo cơ chế đồng đầu tư với khu vực tư nhân. Mức hỗ trợ tối đa là 750.000 euro cho mỗi startup đủ điều kiện, với kế hoạch lựa chọn tối đa 20 doanh nghiệp trong đợt công bố năm 2025.
Bên cạnh hỗ trợ tài chính, chương trình hướng tới phát triển, kiểm chứng và công nghiệp hóa các đổi mới deep tech, qua đó rút ngắn khoảng cách giữa kết quả nghiên cứu và sản phẩm thương mại. Đây là hướng hỗ trợ quan trọng với các doanh nghiệp có chi phí nghiên cứu và phát triển cao, thời gian hoàn vốn dài và cần nhà đầu tư chuyên biệt.
Trong năm 2026, Chính phủ Bồ Đào Nha cũng công bố chương trình Tech Foundry Portugal, phối hợp với Startup Portugal và Hello Tomorrow. Theo cổng thông tin Chính phủ, chương trình lựa chọn 31 dự án khoa học và công nghệ trong các lĩnh vực như y tế, công nghệ sinh học, trí tuệ nhân tạo, khí hậu và năng lượng, vật liệu tiên tiến, robot và hàng không vũ trụ.
Các hoạt động hỗ trợ gồm kiểm chứng công nghệ, phát triển mô hình kinh doanh, chuẩn bị gọi vốn và kết nối với nhà đầu tư, đối tác công nghiệp. Điều này cho thấy Bồ Đào Nha đã có công cụ hỗ trợ cụ thể cho doanh nghiệp deep tech. Tuy nhiên, cơ chế đầu tư mới được đề cập tại Web Summit cần được phân biệt với các chương trình hiện có, bởi chưa có thông tin chính thức về quy mô vốn, điều kiện tiếp cận hoặc mối quan hệ giữa cơ chế mới và các công cụ đang vận hành.
Bồ Đào Nha đã chứng minh khả năng thu hút doanh nhân và sự chú ý của quốc tế. Thách thức tiếp theo là hỗ trợ nhiều công ty hơn vượt qua giai đoạn mở rộng, tạo việc làm bền vững, xuất khẩu sản phẩm có hàm lượng kỹ thuật cao và duy trì hoạt động kinh tế trong nước. Nếu thành công, hệ sinh thái khởi nghiệp sẽ trở thành bộ phận ngày càng quan trọng trong chiến lược công nghiệp và xuất khẩu của Bồ Đào Nha.

