Bộ đội Biên phòng - lực lượng nòng cốt, chuyên trách trong quản lý, bảo vệ biên giới quốc gia

Cán bộ Bộ đội Biên phòng tỉnh Tuyên Quang tuần tra, bảo vệ biên giới. Ảnh: Đơn vị cung cấp

Khẳng định vị trí nòng cốt, chuyên trách bằng chức năng và nhiệm vụ đặc thù

Vị trí, vai trò của Bộ đội Biên phòng được xác lập từ yêu cầu khách quan của sự nghiệp bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia và được thể chế hóa trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Luật Biên phòng Việt Nam năm 2020 quy định Bộ đội Biên phòng là lực lượng vũ trang nhân dân, thành phần của Quân đội nhân dân Việt Nam, là lực lượng nòng cốt, chuyên trách quản lý, bảo vệ biên giới quốc gia, khu vực biên giới. Đây không chỉ là sự xác định vị trí pháp lý, mà còn khẳng định trách nhiệm chính trị và chức năng đặc thù của lực lượng trên tuyến đầu Tổ quốc.

Tính nòng cốt thể hiện ở vai trò tham mưu, chủ trì, phối hợp với các lực lượng, cấp ủy, chính quyền địa phương và nhân dân trong quản lý, bảo vệ biên giới. Bộ đội Biên phòng trực tiếp triển khai các biện pháp nghiệp vụ, tuần tra, kiểm soát, quản lý địa bàn, đấu tranh phòng, chống các hành vi vi phạm pháp luật; kịp thời tham mưu xử lý những vấn đề phát sinh, giữ vững an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội ở khu vực biên giới.

Tính chuyên trách thể hiện ở tổ chức lực lượng, hệ thống đồn, trạm, phương tiện, trang bị và trình độ chuyên môn, nghiệp vụ. Đó là khả năng bám địa bàn, nắm tình hình, phát hiện sớm nguy cơ, xử lý kịp thời các tình huống. Trong điều kiện địa hình hiểm trở, khí hậu khắc nghiệt, nhiệm vụ quản lý, bảo vệ biên giới đòi hỏi mỗi cán bộ, chiến sĩ phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, tinh thông nghiệp vụ và tinh thần trách nhiệm cao.

Chủ động quản lý, bảo vệ biên giới từ sớm, từ xa

Trong tình hình mới, quản lý biên giới không thể chỉ dựa vào tuần tra, kiểm soát tại cửa khẩu hay xử lý các vụ việc đã xảy ra. Yêu cầu cấp thiết là chủ động phòng ngừa, dự báo chính xác, phát hiện sớm những nhân tố gây mất ổn định, xử lý hiệu quả các nguy cơ ngay từ cơ sở; chuyển mạnh từ bị động ứng phó sang chủ động phòng ngừa, kết hợp chặt chẽ giữa nghiệp vụ, pháp luật và công nghệ.

Trước hết, Bộ đội Biên phòng phải nâng cao chất lượng nghiên cứu, dự báo, nắm chắc tình hình địa bàn, đối tượng, tuyến và lĩnh vực trọng điểm; kịp thời tham mưu cho cấp ủy, chính quyền địa phương và cấp có thẩm quyền đề ra chủ trương, biện pháp xử lý phù hợp. Chủ động phát hiện, ngăn chặn các hành vi vi phạm chủ quyền, xuất nhập cảnh trái phép, buôn lậu, vận chuyển ma túy, mua bán người và các loại tội phạm hoạt động trên tuyến biên giới.

Cùng với đó, nâng cao hiệu quả tuần tra song phương, phối hợp quản lý biên giới, trao đổi thông tin và giải quyết các vấn đề phát sinh trên cơ sở pháp luật Việt Nam, điều ước quốc tế và các thỏa thuận có liên quan. Kiên quyết, kiên trì bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền, lợi ích quốc gia; duy trì quan hệ hữu nghị, hợp tác với lực lượng bảo vệ biên giới các nước láng giềng. Kiên định về nguyên tắc, linh hoạt trong sách lược, xử lý đúng pháp luật, đúng thẩm quyền là yêu cầu quan trọng để giữ vững môi trường hòa bình, ổn định ở khu vực biên giới.

Quản lý, bảo vệ biên giới từ sớm, từ xa còn đòi hỏi kết hợp chặt chẽ giữa quốc phòng, an ninh, đối ngoại và phát triển kinh tế - xã hội. Biên giới hòa bình, hữu nghị, ổn định phải được xây dựng trên nền tảng quan hệ láng giềng tốt đẹp, hoạt động giao thương hợp pháp và đời sống ngày càng được nâng cao của nhân dân hai bên biên giới.

Lấy nhân dân làm nền tảng, xây dựng thế trận biên phòng toàn dân vững chắc

Thực tiễn lịch sử khẳng định, sức mạnh bảo vệ biên giới không chỉ nằm ở tổ chức, trang bị và trình độ của lực lượng chuyên trách mà còn bắt nguồn từ lòng dân, sự đồng thuận và tinh thần trách nhiệm của nhân dân. Ở những địa bàn biên giới xa xôi, đồng bào các dân tộc là lực lượng quan trọng, trực tiếp tham gia phát hiện, cung cấp thông tin, giữ gìn an ninh, trật tự và bảo vệ đường biên, cột mốc.

Bởi vậy, xây dựng thế trận biên phòng toàn dân phải gắn với thế trận quốc phòng toàn dân, thế trận an ninh nhân dân và củng cố “thế trận lòng dân” vững chắc. Bộ đội Biên phòng cần tiếp tục phát huy phương châm bám dân, gần dân, hiểu dân, trọng dân, dựa vào dân; phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương xây dựng cơ sở chính trị vững mạnh, tuyên truyền, phổ biến pháp luật, vận động nhân dân tham gia các mô hình tự quản đường biên, cột mốc, giữ gìn an ninh, trật tự ở thôn, bản.

Công tác vận động quần chúng phải đi vào thực chất, xuất phát từ nhu cầu chính đáng của người dân. Quan tâm chăm lo giáo dục, y tế, sinh kế, giảm nghèo bền vững; phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín và các tổ chức đoàn thể để củng cố niềm tin, tăng cường đoàn kết quân dân. Khi nhân dân tin tưởng, tự giác tham gia bảo vệ biên giới, mỗi thôn, bản trở thành điểm tựa vững chắc, mỗi người dân là một nhân tố tích cực trong thế trận biên phòng toàn dân.

Xây dựng Bộ đội Biên phòng vững mạnh, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới

Để hoàn thành vai trò nòng cốt, chuyên trách, yếu tố quyết định là xây dựng Bộ đội Biên phòng vững mạnh về chính trị, tư tưởng, tổ chức, đạo đức và cán bộ; có bản lĩnh kiên định, kỷ luật nghiêm, trình độ nghiệp vụ giỏi, làm chủ vũ khí, trang bị và phương tiện kỹ thuật hiện đại. Mỗi cán bộ, chiến sĩ phải thấm nhuần trách nhiệm bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia; tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, với Đảng, Nhà nước và nhân dân; sẵn sàng nhận và hoàn thành nhiệm vụ trong mọi điều kiện.

Trước yêu cầu hiện đại hóa Quân đội, cần tiếp tục đổi mới nội dung, chương trình đào tạo, bồi dưỡng cán bộ theo hướng thiết thực, chuyên sâu, sát địa bàn và chức trách. Chú trọng nâng cao năng lực phân tích, dự báo; kiến thức pháp luật, ngoại ngữ, kỹ năng đối ngoại biên phòng, xử lý tình huống, ứng dụng công nghệ số và phối hợp liên ngành. Quan tâm đầu tư trang bị, phương tiện phù hợp với từng tuyến, địa bàn; cải thiện điều kiện công tác, sinh hoạt, chăm sóc sức khỏe và thực hiện tốt chính sách hậu phương Quân đội.

Công tác xây dựng Đảng phải gắn với xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện “Mẫu mực, tiêu biểu”; đề cao trách nhiệm nêu gương của cán bộ chủ trì; tăng cường kiểm tra, giám sát, giữ nghiêm kỷ luật, kỷ cương; phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực. Mọi hoạt động quản lý, kiểm soát biên giới phải bảo đảm đúng pháp luật, tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, xây dựng hình ảnh người chiến sĩ Biên phòng tận tụy, bản lĩnh, trách nhiệm, vì nhân dân phục vụ.

Mặt khác, cần hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa Bộ đội Biên phòng với các lực lượng chức năng và chính quyền địa phương; phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm, quy trình chia sẻ thông tin, xử lý tình huống. Hiệu quả phối hợp phải được thể hiện bằng chất lượng quản lý địa bàn, khả năng phát hiện, ngăn chặn vi phạm và kết quả giữ vững an ninh, trật tự trên tuyến biên giới.

Trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, biên giới quốc gia vừa là tuyến đầu bảo vệ chủ quyền, vừa là không gian phát triển, giao lưu và hội nhập quốc tế. Vì vậy, quản lý, bảo vệ biên giới phải đặt trong tổng thể chiến lược quốc phòng, an ninh, đối ngoại và phát triển đất nước; kết hợp giữa sức mạnh của lực lượng chuyên trách với sức mạnh toàn dân, giữa phương thức quản lý truyền thống với thành tựu khoa học, công nghệ hiện đại.

Khẳng định Bộ đội Biên phòng là lực lượng nòng cốt, chuyên trách trong quản lý, bảo vệ biên giới quốc gia cũng chính là khẳng định trách nhiệm chính trị và yêu cầu không ngừng nâng cao chất lượng thực hiện nhiệm vụ. Với bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ ngày càng cao và mối quan hệ gắn bó máu thịt với nhân dân, Bộ đội Biên phòng tiếp tục phát huy vai trò tiên phong trên tuyến đầu, bảo vệ vững chắc chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia, xây dựng biên giới hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển; thực hiện thắng lợi nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.

Thiếu tướng, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Sáu, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam