Bộ GD-ĐT: Câu hỏi về 'Steve Jobs Việt Nam?' là nội dung phân hóa thí sinh

Kết thúc thời gian làm bài môn Ngữ văn, kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026, trên các diễn đàn xuất hiện nhiều ý kiến liên quan câu nghị luận xã hội (2 điểm):

“Nước Mỹ có Steve Jobs, Mark Zuckerberg, Elon Musk,... với những phát minh công nghệ góp phần làm thay đổi thế giới. Từ gợi dẫn trên, với tư cách người trẻ, anh/chị hãy viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) trả lời câu hỏi: Làm thế nào để có những "Steve Jobs Việt Nam?”.

GS.TS Nguyễn Ngọc Hà, Phó Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng (Bộ GD-ĐT) trả lời tại họp báo kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026, tổ chức chiều 12/6. Ảnh: Xuân Quý

Câu hỏi có tính phân hóa năng lực học sinh

Tại họp báo kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026, tổ chức chiều 12/6, trả lời về vấn đề trên, GS.TS Nguyễn Ngọc Hà cho biết, đối với môn Ngữ văn năm nay, Bộ GD-ĐT đã nhận được một số ý kiến liên quan đến câu nghị luận xã hội. Thực tế, những nội dung này đã được đưa ra trao đổi, thảo luận rất kỹ trong quá trình xây dựng đề thi.

Theo GS.TS Nguyễn Ngọc Hà, trước hết đây là một trong những nội dung nhằm phân hóa thí sinh. Nếu như năm 2025, phần nghị luận xã hội chiếm 4 điểm thì năm nay chỉ còn 2 điểm. Đây là phần câu hỏi có tính phân hóa, đồng thời có những tính mới trong cách tiếp cận.

Thứ trưởng Thường trực Bộ GD-ĐT Phạm Ngọc Thưởng chủ trì họp báo. Ảnh: Xuân Quý

Thứ hai, nghị luận xã hội là phần đánh giá khả năng hiểu biết, tư duy và lập luận của học sinh. Mặc dù vậy, lệnh hỏi được đặt ra rất rõ ràng, đầy đủ, kết hợp giữa hiểu biết của thí sinh với những thông tin đã được cung cấp trong ngữ liệu ở phần đọc hiểu.

“Đọc kỹ đề thi, chúng ta sẽ thấy câu hỏi không yêu cầu học sinh phải nhớ các thông tin chi tiết, tiểu sử hay những phát minh cụ thể của các nhân vật được nêu. Đề không kiểm tra những nội dung mang tính ghi nhớ máy móc như vậy”, ông Hà nói.

Phó Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng cho biết, cụm từ "Steve Jobs Việt Nam" được đặt trong ngoặc kép, đây là một cách diễn đạt mang tính ẩn dụ và cũng là nội dung được đưa vào để đánh giá năng lực phân tích của học sinh. Khi đọc đầy đủ câu hỏi, có thể thấy đề bài nhắc đến 3 nhân vật rất nổi tiếng, đều là những biểu tượng về công nghệ.

Thí sinh dự thi tốt nghiệp THPT 2026. Ảnh: Xuân Quý

Trong quá trình xây dựng đề, từng câu chữ đều được cân nhắc rất kỹ. Nhóm tác giả đã có nhiều phương án diễn đạt khác nhau trước khi lựa chọn cách thể hiện cuối cùng. Mỗi từ ngữ đều được chắt lọc cẩn thận, tham khảo ý kiến chuyên môn, cũng như đối chiếu với từ điển. Steve Jobs không chỉ là một biểu tượng công nghệ mà còn là nhà lãnh đạo của một tập đoàn lớn, có những đóng góp tạo ra sự thay đổi sâu rộng đối với đời sống con người. Vì vậy, cách lựa chọn ngôn từ trong đề thi đã được tính toán kỹ lưỡng.

GS.TS Nguyễn Ngọc Hà khẳng định, các yếu tố liên quan đến vùng miền đã được tính đến trong quá trình xây dựng đề thi. Đồng thời, đây là câu hỏi mang tính phân hóa năng lực thí sinh. Ông cũng lưu ý rằng môn Ngữ văn có những đặc trưng riêng, vừa mang tính khoa học, vừa mang tính nghệ thuật. Do đó, việc đánh giá năng lực học sinh không hoàn toàn giống với các môn học khác.

Ở nhiều môn học, nội dung kiểm tra chủ yếu xoay quanh những kiến thức đã được quy định rất rõ trong chương trình. Trong khi đó, với môn Ngữ văn, ngoài kiến thức, học sinh còn cần vận dụng khả năng cảm thụ, phân tích và lập luận.

GS.TS Nguyễn Ngọc Hà, Phó Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng (Bộ GD-ĐT) nhấn mạnh, công tác ra đề thi luôn là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, được lãnh đạo Bộ và Ban Chỉ đạo kỳ thi chỉ đạo hết sức sát sao, cụ thể.

Một trong những yêu cầu quan trọng là bảo đảm "5 đúng", trong đó có yêu cầu đúng về tính chất vùng miền. Ngay từ những vấn đề liên quan đến cách diễn đạt, cách phát âm, vấn đề về sự chênh lệch để tạo tính công bằng cao nhất giữa các vùng miền đều được tính toán kỹ lưỡng nhằm bảo đảm tính công bằng cao nhất cho thí sinh trên cả nước. Yêu cầu này không chỉ đặt ra đối với một môn học mà được thực hiện trong tất cả các môn.

Các thí sinh dự thi tốt nghiệp THPT 2026. Ảnh: Mạnh Hưng - Xuân Quý

Nhiều ngữ liệu được lựa chọn theo hướng mở

Liên quan đến những băn khoăn về tính mở của đề thi và cách thức chấm điểm, GS.TS Nguyễn Ngọc Hà cho rằng cần đặt trong bối cảnh đổi mới của Chương trình giáo dục phổ thông 2018.

Ông phân tích, với chương trình năm 2006, hoạt động kiểm tra, đánh giá và thi cử chủ yếu xoay quanh hơn chục tác phẩm quy định trong chương trình. Chính vì phạm vi tác phẩm tương đối hẹp nên việc học sinh học theo các bài văn mẫu trở nên phổ biến. Nhiều bài viết của học sinh có thể rất hay, nhưng thực ra ở đâu đó đã có những bài văn mẫu tương tự , từ đó hạn chế khả năng sáng tạo cũng như năng lực cảm thụ văn học.

Trong khi đó, chương trình mới có sự thay đổi rất lớn. Bên cạnh một số tác phẩm được quy định, nhiều ngữ liệu được lựa chọn theo hướng mở. Đơn cử như đề thi Ngữ văn năm nay sử dụng tác phẩm của Nguyễn Đình Thi; hay nội dung nghị luận xã hội đưa ra một phần ngữ liệu có liên quan, đồng thời cũng có tính thông điệp trong vấn đề đổi mới, đột phá về khoa học công nghệ đối với đất nước ta hiện nay.