Bộ GD-ĐT 'siết' liêm chính khoa học trong cuộc thi nghiên cứu dành cho học sinh

Thứ trưởng Thường trực Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Ngọc Thưởng trao giải Nhất cho các học sinh đạt giải tại cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật. (Ảnh: Thanh Tùng/TTXVN)

Tăng cường liêm chính khoa học là một trong những điểm đáng chú ý trong Thông tư số 84/2026/TT-BGDĐT về Quy chế Cuộc thi Nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông vừa được Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành.

Thông tư dành riêng một chương quy định về công khai, minh bạch và liêm chính khoa học. Theo đó, danh sách dự án dự thi cấp quốc gia, báo cáo tóm tắt và poster dự án phải được công khai chậm nhất 15 ngày trước ngày khai mạc cuộc thi. Đơn vị dự thi phải công khai danh sách dự án được chọn cử trong thời hạn 5 ngày làm việc kể từ ngày ban hành quyết định.

Học sinh có trách nhiệm lập, lưu giữ nhật ký nghiên cứu bằng hình thức điện tử hoặc văn bản, ghi nhận đầy đủ, liên tục quá trình nghiên cứu và có xác nhận của người hướng dẫn ít nhất một lần mỗi tháng, cùng với dữ liệu gốc của dự án. Người hướng dẫn không được trực tiếp thực hiện thay học sinh các nội dung nghiên cứu cốt lõi.

Nhật ký nghiên cứu và dữ liệu gốc được xác định là căn cứ để giám khảo đối chiếu tính trung thực, tính liên tục của quá trình thực hiện cũng như mức độ tham gia độc lập, thực chất của học sinh. Đây là cơ sở quan trọng để phân biệt kết quả nghiên cứu do học sinh thực hiện với phần hỗ trợ, hướng dẫn của giáo viên hoặc nhà khoa học.

Quy chế cũng quy định rõ trách nhiệm và chế tài đối với hành vi vi phạm. Học sinh làm giả hồ sơ, nhật ký nghiên cứu hoặc dữ liệu gốc có thể bị hủy kết quả và cấm tham dự cuộc thi từ 1 đến 2 năm. Người hướng dẫn để xảy ra vi phạm liêm chính khoa học có thể không được chấp nhận hướng dẫn nghiên cứu trong 1 đến 2 lần tổ chức cuộc thi tiếp theo. Kết quả và giải thưởng của dự án vi phạm sẽ bị thu hồi, thông báo công khai.

Thông tư chuẩn hóa danh mục lĩnh vực dự thi còn 16 lĩnh vực. Đối với dự án liên ngành, lĩnh vực dự thi được xác định theo lĩnh vực chiếm tỷ trọng lớn nhất trong nội dung nghiên cứu cốt lõi.

Thông tư cũng thiết kế lại tiêu chí và thang điểm đánh giá, cụ thể hóa thành 20 tiêu chí, mỗi tiêu chí tối đa 5 điểm, được chia thành 5 nhóm với tổng điểm tối đa là 100 điểm. Cách cấu trúc các nhóm tiêu chí được xây dựng tương ứng với cấu trúc đánh giá của Hội thi khoa học và kỹ thuật quốc tế Regeneron ISEF.

Cơ chế chấm thi cũng được quy định chặt chẽ hơn: mỗi dự án có ít nhất 3 giám khảo chấm độc lập; việc phân công giám khảo được thực hiện bằng hình thức bốc thăm trong tiểu ban của lĩnh vực. Nếu điểm của một giám khảo chênh lệch từ 20% trở lên so với điểm trung bình cộng của các giám khảo còn lại, giám khảo đó phải rà soát, giải trình bằng văn bản. Trường hợp giải trình không phù hợp, trưởng tiểu ban phân công thêm một giám khảo chấm độc lập.

Đặc biệt, thông tư mới mở ra cơ hội giao lưu, hội nhập quốc tế rộng hơn khi cho phép Bộ Giáo dục và Đào tạo xem xét, quyết định mời đoàn học sinh, dự án nghiên cứu khoa học, kỹ thuật của học sinh các quốc gia, vùng lãnh thổ khác tham gia giao lưu, trưng bày tại cuộc thi (không thuộc cơ cấu giải, không tính vào số lượng dự án dự thi trong nước)./.