'Bố già' và 'Peaky Blinders' tẩy trắng cho giới mafia?

Một cảnh trong Peaky Blinders. Ảnh: Screent Rant.

“Mafia” là một thuật ngữ dường như đã tồn tại ở Italy từ thời hậu Phục hưng. Mặc dù giáo sư kiêm nhà sử học người Mỹ Ryan Gingeras có nêu một cách lý giải khác rằng “mafia” có thể bắt nguồn từ một từ gốc tiếng Ả Rập có nghĩa là “kẻ khoe khoang”. Từ này đã lưu truyền tới Italy sau nhiều thế kỷ khi người Hồi giáo Bắc Phi đến Sicily.

Dù có nguồn gốc từ đâu, ngữ nghĩa của thuật ngữ không quá quan trọng với Gingeras. Ông nhìn nhận đây là tên gọi chung của mọi hình thức tội phạm có tổ chức, có thực thi các hành vi bạo lực và khát máu.

Mafia ra đời từ thời cổ đại?

Rất lâu trước khi được gọi là mafia, hình thức tội phạm này đã được biết đến với tên gọi là giặc cướp. Vào thời cổ đại, cho tới tận thời trung cổ, bọn cướp đã hoành hành khắp vùng nông thôn. Trớ trêu thay, nền văn minh, theo nghĩa là xây dựng lên những thành phố và đô thị lớn, lại là nguyên nhân khiến các băng đảng mafia nổi lên thay thế nạn cướp bóc. Như Gingeras đã nói: “Công nghiệp hóa và đô thị hóa khiến giặc cướp không còn môi trường để tồn tại và hoạt động”.

Lịch sử thế giới gắn liền với sự tan rã và thành lập của các quốc gia. Và chính quá trình này là môi trường thuận lợi để các băng đảng ra đời và thâu tóm quyền lực tại những nơi ảnh hưởng của thể chế nhà nước chưa vươn tới.

Gingeras đã đề cập đến thế lực lớn mạnh của các băng đảng xã hội đen Trung Quốc khi nước này rơi vào hỗn loạn khi chính quyền phong kiến sụp đổ vào đầu thế kỷ 20. Hay các nhóm băng đảng Camorra ở Naples và Mafia ở Sicily phát triển ở những nơi chính quyền mới của Italy chưa thể kiểm soát.

Cuốn sách ra mắt ngày 12/2. Ảnh: Amazon.

Tại Nhật Bản, các thế lực yakuza từ lâu đã hoạt động một cách kín đáo “và lớn mạnh song song quá trình tái cấu trúc quốc gia của Nhật Bản”. Các yakuza thường tuyển mộ thành viên từ "tầng lớp thấp trong xã hội" và cho họ công việc cũng như mục đích sống.

Dẫn dắt người đọc tìm hiểu về mafia từ La Mã cổ đại đến Las Vegas hiện đại, tác giả Gingeras cho rằng các băng đảng mafia đã “phản ánh” và “góp phần định hình nên thế giới hiện đại”.

Xuyên suốt thời gian và không gian, chúng vẫn giữ những điểm tương đồng nổi bật, chẳng hạn như tính bè phái, việc thực thi luật lệ tàn nhẫn và nghiêm khắc tuân thủ các nghi lễ gia nhập bí truyền.

Điện ảnh đưa giới mafia tới với công chúng

Trong khi dành phần lớn cuốn sách để nói về tội ác và thế lực của giới mafia toàn cầu, tác giả Gingeras cũng đề cập tới sự thay đổi hình ảnh của các tổ chức tội phạm với công chúng. Tại Mỹ, quyền lực của mafia đã suy yếu vào cuối thế kỷ 20. Đạo luật về các tổ chức tội phạm lớn năm 1970 đã cho phép công tố viên buộc tội các ông trùm về hành vi sai trái của cấp dưới.

Trong khi đó, cũng có sự chia rẽ về con đường làm ăn và sự xuất hiện của giới ông trùm trước công chúng. Một “lão tướng” trong giới mafia Mỹ từng phàn nàn với John Gotti, ông trùm hào nhoáng của gia tộc tội phạm Gambino: “Phải mất cả trăm năm để xây dựng nên điều này, (hình ảnh quyền lực và bí ẩn của giới mafia), nhưng ông đang phá hỏng nó chỉ trong sáu tháng”.

Ở Thổ Nhĩ Kỳ, người ta bắt đầu gọi các tay “anh chị sừng sỏ” là "baba" (bố già) sau khi xem phim Bố già của Francis Ford Coppola.

Trong khi đó, những địa điểm diễn ra các cuộc đối đầu bạo lực đã trở thành điểm du lịch. Du khách đổ xô đến bảo tàng Mafia ở Las Vegas, nơi có những bức tường chi chít vết đạn, nơi bảy đối thủ của tên trùm Capone bị bắn chết bằng súng máy vào năm 1929. Địa điểm này thậm chí còn táo bạo giảm giá vé vào cửa cho lực lượng thực thi pháp luật.

Trong thế giới điện ảnh hiện đại, nhân vật Tommy Shelby, một tay anh chị sừng sỏ trong Peaky Blinders, đã mê hoặc khán giả toàn cầu với diễn xuất xuất sắc của Cillian Murphy.

Những bộ phim này không chỉ khiến công chúng phần nào thần tượng mafia mà còn khiến chính các ông trùm thay đổi hành động. Gingeras lưu ý rằng một băng đảng ma túy Mexico khi tuyển người còn yêu cầu xem phim Bố già "như một bài học cần thiết về ý nghĩa của lòng trung thành và giá trị gia đình".