Bộ Giáo dục và Đào tạo lần đầu công nhận học tập trước, liên thông và chuyển đổi

Sau gần 10 năm triển khai, hai Quyết định số 1981 và 1982 ban hành năm 2016 đã góp phần chuẩn hóa hệ thống giáo dục, thúc đẩy liên thông, bảo đảm chất lượng đào tạo và tăng cường hội nhập quốc tế.

Học sinh sau trung học cơ sở có thể chọn học trung học phổ thông hoặc trung học nghề, phù hợp năng lực và nguyện vọng.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy các khung này còn bộc lộ hạn chế như thiên về mô tả hành chính, phân luồng và liên thông chưa rõ, mô tả trình độ còn dàn trải, thiếu tính đo lường, chưa phản ánh đầy đủ yêu cầu của thị trường lao động trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập sâu rộng.

Việc ban hành các quyết định mới nhằm cập nhật, hoàn thiện hệ thống theo hướng tiếp cận năng lực, tăng tính minh bạch, khả năng đối sánh quốc tế và phù hợp với pháp luật giáo dục hiện hành.

Làm rõ phân luồng, bổ sung trung học nghề

Dự thảo Quyết định phê duyệt Khung cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân chuyển từ mô tả hành chính sang khung phân loại cấu trúc. Theo đó, khung cơ cấu được xác định là hệ thống phân loại và sắp xếp các cấp học, trình độ đào tạo, luồng giáo dục và mối quan hệ giữa các yếu tố này, thay vì chỉ liệt kê các bậc học như trước.

Hệ thống giáo dục được tổ chức từ cấp 0 đến cấp 8, bảo đảm thống nhất với Khung trình độ quốc gia và có khả năng tham chiếu với Khung phân loại giáo dục quốc tế (ISCED).

Các cấp độ của hệ thống giáo dục quốc dân được quy định như sau:

Một điểm mới đáng chú ý là dự thảo bổ sung quy định về "trung học nghề". Giáo dục phổ thông được tổ chức thành hai giai đoạn, trong đó giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp gồm trung học phổ thông và trung học nghề. Sau trung học cơ sở, học sinh có thể lựa chọn học tiếp trung học phổ thông hoặc trung học nghề, phù hợp với nguyện vọng, năng lực và điều kiện thực tế.

Khung cơ cấu mới cũng làm rõ cơ chế phân luồng, liên thông sau trung học cơ sở và trung học phổ thông, nhấn mạnh các lộ trình học tập mở, tạo điều kiện liên thông giữa luồng học thuật và luồng nghề nghiệp. Giáo dục thường xuyên được xác định vai trò hỗ trợ học tập suốt đời, đồng thời cho phép chuyển đổi sang các hình thức giáo dục khác khi đáp ứng điều kiện chương trình.

Bổ sung cơ chế công nhận học tập trước

Dự thảo Quyết định phê duyệt Khung trình độ quốc gia Việt Nam làm rõ khung này là hệ thống phân loại, mô tả và chuẩn hóa trình độ dựa trên chuẩn đầu ra, gồm kiến thức, kỹ năng và mức độ tự chủ, trách nhiệm, với 8 bậc trình độ áp dụng cho giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học.

Đồng thời, nhấn mạnh vai trò của Khung trình độ quốc gia trong bảo đảm và kiểm định chất lượng, công nhận văn bằng, thúc đẩy liên thông, chuyển đổi và tham chiếu quốc tế. Phạm vi áp dụng, trách nhiệm của cơ quan quản lý, cơ sở đào tạo, người học và tổ chức sử dụng lao động cũng được quy định rõ hơn.

Cấu trúc mô tả các bậc trình độ được chuẩn hóa theo ba thành phần cốt lõi: kiến thức, kỹ năng và tự chủ trách nhiệm, với nội dung mang tính khái quát và định hướng chung. Đáng chú ý, dự thảo lần đầu bổ sung nguyên tắc công nhận học tập trước, liên thông và chuyển đổi, cho phép đánh giá, đối sánh kết quả học tập không chính quy, phi chính quy và kinh nghiệm làm việc với các bậc trình độ trong Khung, phù hợp với thông lệ quốc tế.

Lưu ý với lĩnh vực đặc thù, dự thảo cũng có quy định riêng đối với lĩnh vực sức khỏe, Khung trình độ quốc gia được sử dụng để tham chiếu trình độ nhưng không thay thế các quy định chuyên môn, đồng thời yêu cầu tuân thủ nghiêm pháp luật và quy định ngành nhằm bảo đảm an toàn nghề nghiệp.

Đối với lĩnh vực văn hóa – nghệ thuật và thể dục – thể thao, dự thảo ghi nhận đặc thù đào tạo sớm, kéo dài và tích lũy theo lộ trình; việc công nhận trình độ căn cứ vào kết quả học tập đạt được và đối chiếu với bậc trình độ tương ứng.

Bên cạnh đó, dự thảo thiết lập cơ chế điều phối, rà soát và cập nhật Khung trình độ quốc gia thông qua Hội đồng tư vấn và việc rà soát định kỳ, đáp ứng yêu cầu phát triển và hội nhập. Việc tổ chức thực hiện được tinh gọn, xác định Bộ GD&ĐT là cơ quan chủ trì quản lý thống nhất hệ thống giáo dục, bao gồm cả giáo dục nghề nghiệp, đồng thời lược bỏ quy định phân công chi tiết theo từng bộ, ngành để bảo đảm tính ổn định và linh hoạt khi chức năng, nhiệm vụ có sự thay đổi.

Phượng Nguyễn