Cẩn trọng chọn bộ sách giáo khoa dùng chung để tránh lãng phí

Từ năm học 2026-2027, học sinh từ lớp 1 đến lớp 12 trên toàn quốc sẽ học một bộ SGK thống nhất - Ảnh: NXB

Khẩn trương triển khai hay quyết định vội vàng?

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng cho rằng Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đã khẩn trương triển khai chỉ đạo của lãnh đạo Đảng, Nhà nước và Nghị quyết của Quốc hội về việc thực hiện một bộ SGK thống nhất trên toàn quốc từ năm học 2026 - 2027. Thời gian không còn nhiều, nên việc Bộ GD&ĐT triển khai quyết liệt là cần thiết và thể hiện tinh thần trách nhiệm cao.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nhấn mạnh: Thứ nhất, việc lựa chọn một bộ SGK thống nhất là bước chuyển tất yếu từ dạy học nhiều bộ sách sang một bộ sách chung trên toàn quốc. Quá trình này đòi hỏi các cơ sở giáo dục, giáo viên và học sinh có thời gian cũng như tâm thế chuẩn bị, vì vậy sự chủ động của Bộ GD&ĐT thể hiện tinh thần trách nhiệm cao.

Thứ hai, trong bối cảnh áp lực thời gian rất lớn, việc lựa chọn một bộ SGK trong số ba bộ sách đang được giảng dạy là phương án đơn giản, dễ triển khai và khả thi nhất. So với việc biên soạn một bộ SGK mới hoặc tổng hợp nội dung từ các bộ sách hiện hành, cách làm này giúp giảm đáng kể thời gian và công sức thực hiện.

Thứ ba, NXBGDVN là đơn vị có uy tín lâu năm trong lĩnh vực biên soạn và xuất bản SGK. Bộ sách của nhà xuất bản này đang được nhiều cơ sở giáo dục lựa chọn, qua đó tạo được niềm tin nhất định đối với giáo viên, học sinh và xã hội về chất lượng..

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng)

Trong khi đó, GS.TS Đỗ Thanh Bình, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội cho rằng: Bộ sách "Kết nối tri thức với cuộc sống" được lựa chọn làm SGK thống nhất toàn quốc từ năm học 2026-2027, Bộ GD&ĐT cần có trách nhiệm giải thích rõ ràng, thuyết phục về lý do của quyết định này. Tuy nhiên, lý do mà Bộ GD&ĐT đưa ra là bộ sách này đang chiếm khoảng 60% thị phần SGK là hoàn toàn không chính xác. Bởi lẽ, hằng năm sau khi phát hành sách, vào cuối năm đều có tổng kết thị phần của từng bộ SGK với số liệu cụ thể theo từng môn học, không thể gộp chung một con số tổng thể như vậy.

Liên quan đến lập luận của Bộ GD&ĐT cho rằng đây là bộ SGK duy nhất hiện nay được biên soạn đầy đủ, thống nhất cho tất cả các môn học và hoạt động giáo dục ở cả 3 cấp học, từ lớp 1 đến lớp 12, bao gồm cả sách chuyên đề học tập bắt buộc và lựa chọn, sách ngoại ngữ ngoài tiếng Anh, sách tiếng dân tộc và tài liệu giáo dục địa phương, GS Đỗ Thanh Bình khẳng định lý do này hoàn toàn không thuyết phục.

Theo ông, 2 bộ SGK còn lại cũng đáp ứng đầy đủ những tiêu chí nêu trên. GS Bình ví von: "Chúng ta không thể chọn một "combo" quần áo Tết cho con chỉ vì nó có đủ áo trong, áo ngoài, mũ, tất, khẩu trang… mà không cần quan tâm xem những thứ đó có vừa với con mình hay không, màu sắc có phù hợp hay không, chất lượng có tốt hay không".

Bộ sách “Kết nối tri thức với cuộc sống” sẽ được sử dụng làm SGK thống nhất trên toàn quốc - Ảnh: NXB

Cẩn trọng để tránh lãng phí

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng, lẽ ra trước khi đưa ra quyết định lựa chọn bộ sách trên, Bộ nên xin ý kiến rộng rãi của đội ngũ giáo viên đang trực tiếp giảng dạy Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. "Đây là những người đã trực tiếp giảng dạy suốt 5 năm qua, có đủ điều kiện để đánh giá một cách chính xác, khách quan về từng bộ SGK.

Qua đó, sẽ thuyết phục hơn rất nhiều so với việc đưa ra một quyết định mang tính mệnh lệnh hành chính, dù Bộ đang chịu áp lực lớn về thời gian". Mặc dù bộ sách của NXBGDVN được đánh giá cao, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc không còn bất kỳ băn khoăn nào. "Khi chỉ định một cách trực tiếp, rất dễ dẫn đến những câu hỏi trong dư luận như: Tại sao lại là NXBGDVN? Tại sao không phải là một bộ sách khác? Có hay không sự ưu ái ở đây?", bà Nga đặt vấn đề. Nếu quy trình được thực hiện bài bản hơn thì sẽ giảm bớt được những thắc mắc này.

Bộ sách “Kết nối tri thức với cuộc sống” có sạn. Nếu lựa chọn bộ sách này làm SGK thống nhất thì bắt buộc phải chỉnh sửa, bởi trong sách hiện vẫn tồn tại nhiều lỗi sai, thiếu tính khoa học, thiếu tính giáo dục và cả tính thẩm mỹ.
Trong SGK Ngữ văn lớp 6 có nhiều lỗi đáng chú ý. Đơn cử như bài thơ “Bắt nạt” với lời thơ ngô nghê, nội dung không xứng để đưa vào SGK, từng gây bùng nổ tranh cãi trong dư luận. Với môn Khoa học tự nhiên lớp 6, được đánh giá là có nội dung phân mảnh, thiếu tính hệ thống; một số kiến thức khoa học sai về bản chất, dù triết lý biên soạn được cho là có điểm tích cực. Đáng chú ý, ngay trong cùng một bộ sách này, do cùng một nhóm tác giả biên soạn, vẫn tồn tại tình trạng thiếu sự thống nhất về nội dung kiến thức. Cụ thể, cùng một vấn đề nhưng cách trình bày và thông tin trong môn Lịch sử và Địa lý giữa bài 8 lớp 6 và bài 5 lớp 7 lại không thống nhất với nhau.

GS.TS Đỗ Thanh Bình

Theo đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, cách xử lý đối với các bộ SGK không được lựa chọn, các nhà xuất bản, tổ chức và cá nhân khác đã đầu tư rất bài bản; các bộ sách này đều đã được Bộ GD&ĐT thẩm định, phê duyệt nội dung và từng được đưa vào sử dụng trong nhà trường.

Do đó, nếu không tiếp tục sử dụng, cần có phương án xử lý phù hợp. Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 mới triển khai được vài năm, các tổ chức, cá nhân đã bỏ ra rất nhiều công sức cho việc biên soạn SGK. Vì vậy, Bộ GD&ĐT với vai trò là cơ quan tham mưu cho Chính phủ cần đề xuất những giải pháp hợp lý nhất, vừa tránh lãng phí, vừa không tạo ra bức xúc không cần thiết trong xã hội.

Đồng quan điểm, GS Đỗ Thanh Bình cũng khẳng định, khi thống nhất sử dụng một bộ SGK trên toàn quốc thì chắc chắn sẽ không còn ai mua hai bộ sách còn lại, dẫn đến sự lãng phí rất lớn. Các nhà xuất bản của hai bộ sách có thể rơi vào tình trạng thua lỗ nặng nề, không dám in thêm sách vì nguy cơ ôm thêm nợ; doanh nghiệp đứng trước nguy cơ phá sản, công nhân và người lao động có nguy cơ mất việc làm, kéo theo nhiều gia đình rơi vào hoàn cảnh khó khăn, cần có chính sách hỗ trợ, cứu giúp.

GS.TS Đỗ Thanh Bình khuyến nghị cần có sự phân bổ hài hòa trong việc sử dụng SGK. Mỗi cấp học có thể sử dụng bộ sách khác nhau. Yếu tố quan trọng nhất vẫn là mức độ phù hợp với người dạy. Khi giáo viên được quyền lựa chọn, họ sẽ chọn bộ sách mà họ thấy hiệu quả nhất đối với học sinh của mình.

Hà Phương