Bộ Khoa học và Công nghệ thông tin gỡ vướng quy định chuyển giao công nghệ sản xuất ô tô, xe máy

Bộ Khoa học và Công nghệ mới đây đã có báo cáo về việc xử lý kiến nghị của Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA), Hiệp hội các nhà sản xuất xe máy Việt Nam (VAMM) và một số tổ chức, doanh nghiệp liên quan đến việc áp dụng Nghị định số 101 thi hành Luật Chuyển giao công nghệ...

Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng trong trường hợp xem xét để áp dụng ngoại lệ đối với công nghệ cấm chuyển giao để sản xuất phục vụ xuất khẩu, cần thống nhất việc cho áp dụng ngoại lệ không phải là việc loại bỏ công nghệ đó ra khỏi Danh mục công nghệ cấm chuyển giao - Ảnh minh họa.

Bộ Khoa học và Công nghệ mới đây đã có báo cáo về việc xử lý kiến nghị của Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA), Hiệp hội các nhà sản xuất xe máy Việt Nam (VAMM) và một số tổ chức, doanh nghiệp liên quan đến việc áp dụng Nghị định số 101 thi hành Luật Chuyển giao công nghệ.

Báo cáo của Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết thực hiện ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng tại Văn bản số 4899/VPCP-KGVX ngày 28/5/2026 về việc khẩn trương rà soát, có giải pháp tháo gỡ vướng mắc theo kiến nghị của Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Việt

Nam (VAMA) và đề nghị của Văn phòng Chính phủ tại Phiếu chuyển số 1759/PCVPCP ngày 26/5/2026 về việc phối hợp xem xét, xử lý kiến nghị của Hiệp hội các nhà sản xuất xe máy Việt Nam (VAMM).

Cụ thể, báo cáo cho biết, Luật số 115/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ (CGCN) và Nghị định số 101/2026/NĐ-CP ngày 31/3/2026 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp để hướng dẫn thi hành Luật CGCN có hiệu lực thi hành, theo đó, Nghị định số 101 đã điều chỉnh, bổ sung:

"Công nghệ sản xuất, lắp ráp xe ô tô, động cơ xe ô tô tiêu chuẩn khí thải mức 5 (tương đương Euro 5)" và "Công nghệ sản xuất, lắp ráp xe mô tô, xe gắn máy, động cơ xe mô tô, xe gắn máy tiêu chuẩn khí thải mức 4 (tương đương Euro 4)" là công nghệ thuộc Danh mục công nghệ hạn chế chuyển giao; "Công nghệ sản xuất, lắp ráp xe ô tô, động cơ xe ô tô tiêu chuẩn khí thải từ mức 4 (tương đương Euro 4) trở xuống; công nghệ sản xuất, lắp ráp xe mô tô, xe gắn máy, động cơ xe mô tô, xe gắn máy tiêu chuẩn khí thải từ mức 3 (tương đương Euro 3) trở xuống" là công nghệ thuộc Danh mục công nghệ cấm chuyển giao.

NĂM NHÓM KIẾN NGHỊ TỪ CÁC HIỆP HỘI VÀ DOANH NGHIỆP

Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết sau khi quy định nêu trên có hiệu lực thi hành, đến nay bộ đã tiếp nhận 7 văn bản kiến nghị từ VAMA, VAMM, Công ty Honda Việt Nam, Công ty Cổ phần Tập đoàn Thành Công (TC Group), Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham), Hiệp hội Doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam (JCCI) và Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam. Các kiến nghị tập trung vào 5 nhóm vấn đề:

(1) Đề nghị loại bỏ công nghệ sản xuất, lắp ráp xe ô tô, động cơ xe ô tô tiêu chuẩn khí thải mức 5 (tương đương Euro 5) và công nghệ sản xuất, lắp ráp xe mô tô, xe gắn máy, động cơ xe mô tô, xe gắn máy tiêu chuẩn khí thải mức 4 (tương đương Euro 4) khỏi Danh mục công nghệ hạn chế chuyển giao;

Đề nghị loại bỏ công nghệ sản xuất, lắp ráp xe ô tô, động cơ xe ô tô tiêu chuẩn khí thải mức 4 (tương đương Euro 4) trở xuống, công nghệ sản xuất, lắp ráp xe mô tô, xe gắn máy, động cơ xe mô tô, xe gắn máy tiêu chuẩn khí thải từ mức 3 (tương đương Euro 3) trở xuống khỏi Danh mục công nghệ cấm chuyển giao.

(2) Đề nghị làm rõ phạm vi áp dụng hạn chế hoặc cấm chuyển giao đối với linh kiện, phụ tùng; làm rõ định nghĩa, nội hàm của "động cơ";

(3) Sự chưa đồng bộ về thời điểm áp dụng các công nghệ nêu trên thuộc Danh mục công nghệ hạn chế/cấm chuyển giao so với lộ trình tiêu chuẩn khí thải đối với xe cơ giới nhập khẩu và sản xuất, lắp ráp theo Quyết định số 19/2024/QĐ-TTg ngày 15/11/2024 của Thủ tướng Chính phủ;

(4) Đề nghị không áp dụng Danh mục công nghệ hạn chế/cấm chuyển giao đối với hàng sản xuất để xuất khẩu;

(5) Đề nghị đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Trước đó, trong văn bản kiến nghị Chính phủ, Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA), cho rằng quy định “hạn chế chuyển giao công nghệ sản xuất, lắp ráp xe ô tô, động cơ xe ô tô tiêu chuẩn khí thải mức 5” được nêu trong Nghị định 101 là "chưa hài hòa với lộ trình tiêu chuẩn khí thải hiện hành". Bởi, theo quy chuẩn đang áp dụng tại Việt Nam, Euro 5 là tiêu chuẩn khí thải cao nhất.

Theo VAMA, việc hạn chế ngay lập tức khiến doanh nghiệp không rõ định hướng của Chính phủ, tác động tiêu cực lên kế hoạch sản xuất kinh doanh, quyết định đầu tư của ngành, nhất là trong bối cảnh ngành sản xuất ô tô tại Việt Nam đang trong giai đoạn phát triển và là ngành có sức thu hút đầu tư. Bên cạnh đó, việc đưa công nghệ ô tô chuẩn Euro 5 vào Danh mục công nghệ hạn chế chuyển giao có thể sẽ làm gia tăng gánh nặng chi phí tuân thủ, buộc doanh nghiệp phải thực hiện thủ tục xin cấp Giấy phép chuyển giao công nghệ.

Hiệp hội này cũng cảnh báo nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng sản xuất và về lâu dài, bất lợi này có thể thúc đẩy xu hướng dịch chuyển từ sản xuất, lắp ráp trong nước sang nhập khẩu nguyên chiếc.

Ngoài ra, các doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu ô tô trong nước cũng kiến nghị không cấm chuyển giao công nghệ sản xuất, lắp ráp xe ô tô, động cơ xe ô tô tiêu chuẩn khí thải Euro 4 trở xuống với mục đích sản xuất sản phẩm để xuất khẩu. Lý do quy định này có thể sẽ làm hạn chế xuất khẩu tới nước đang phát triển vẫn đang chấp nhận các sản phẩm tiêu chuẩn Euro 3,4, thậm chí là Euro 2 như châu Phi, Trung Đông.

Báo cáo của Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết ngay sau khi nhận được kiến nghị của các hiệp hội, doanh nghiệp và ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng, Bộ Khoa học và Công nghệ đã khẩn trương triển khai rà soát, xử lý, trong đó đã chủ trì cuộc họp với sự tham gia của đại diện Bộ Xây dựng, Bộ Công Thương, Bộ Tài chính, VAMA, VAMM và các doanh nghiệp liên quan để trao đổi, làm rõ các nội dung kiến nghị.

Trong văn bản góp ý gửi Bộ Khoa học và Công nghệ sau đó, các bộ đều thống nhất quan điểm việc quản lý công nghệ cấm chuyển giao, công nghệ hạn chế chuyển giao là cần thiết nhằm ngăn ngừa việc đưa vào Việt Nam các công nghệ lạc hậu, tiêu hao năng lượng, gây ô nhiễm môi trường hoặc không còn phù hợp với định hướng phát triển bền vững.

Theo các bộ, việc kiến nghị loại bỏ quy định hạn chế chuyển giao các công nghệ như trên (mục (1)) là không phù hợp với quy định của Luật Chuyển giao công nghệ và không có cơ sở để thực hiện.

CẦN TIẾP CẬN LINH HOẠT VỚI SẢN PHẨM ĐỂ XUẤT KHẨU

Một trong những nội dung quan trọng là không áp dụng Danh mục công nghệ cấm chuyển giao trong trường hợp sản xuất để phục vụ xuất khẩu, trong ý kiến đóng góp gửi Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Xây dựng cho biết Quyết định 19 năm 2024 của Thủ tướng Chính phủ quy định lộ trình áp dụng mức tiêu chuẩn khí thải đối với xe cơ giới cũng đã nói rõ không áp dụng lộ trình tiêu chuẩn khí thải đối với xe cơ giới sản xuất, lắp ráp để xuất khẩu.

Vì vậy, Bộ Xây dựng đề nghị Bộ Khoa học và Công nghệ ghi nhận và nghiên cứu cơ chế thông thoáng riêng đối với công nghệ phục vụ sản xuất hàng xuất khẩu, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Bộ Công Thương, trong ý kiến gửi Bộ Khoa học và Công nghệ, cũng cho rằng việc áp dụng Danh mục công nghệ cấm chuyển giao cần bảo đảm mục tiêu ngăn chặn công nghệ lạc hậu, gây tác động bất lợi đến môi trường, an toàn, sức khỏe cộng đồng và lợi ích quốc gia. Tuy nhiên, đối với trường hợp doanh nghiệp tiếp nhận, sử dụng công nghệ để sản xuất, lắp ráp sản phẩm phục vụ xuất khẩu, sản phẩm không lưu thông, tiêu thụ tại thị trường Việt Nam và đáp ứng tiêu chuẩn, quy chuẩn, yêu cầu kỹ thuật của thị trường nhập khẩu thì cần có cách tiếp cận linh hoạt hơn, đặc biệt đối với các công nghệ bị đưa vào Danh mục công nghệ cấm chuyển giao do gắn với tiêu chuẩn của sản phẩm khi lưu hành, sử dụng, thay vì nguy cơ trực tiếp phát sinh từ quá trình sản xuất tại Việt Nam.

Trong bối cảnh xuất khẩu tiếp tục là động lực quan trọng của tăng trưởng, việc duy trì ổn định đơn hàng, chuỗi cung ứng, kế hoạch sản xuất, việc làm và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp tại Việt Nam, đồng thời tránh phát sinh vướng mắc đối với các hợp đồng, chương trình sản xuất đã được doanh nghiệp xây dựng trên cơ sở yêu cầu của thị trường xuất khẩu là hết sức cần thiết.

Bộ Công Thương đề nghị Bộ Khoa học và Công nghệ cân nhắc đề xuất của VAMM về việc quy định cơ chế ngoại lệ theo hướng không áp dụng Danh mục công nghệ cấm chuyển giao đối với trường hợp chuyển giao công nghệ để sản xuất, lắp ráp sản phẩm phục vụ xuất khẩu. Trường hợp Bộ Khoa học và Công nghệ thống nhất với đề xuất của VAMM, để bảo đảm chặt chẽ trong quản lý, cơ chế ngoại lệ cần đi kèm các điều kiện kiểm soát như: doanh nghiệp cam kết không đưa sản phẩm thuộc diện ngoại lệ vào lưu thông tại thị trường Việt Nam; thực hiện quản lý, truy xuất được mục đích sản xuất để xuất khẩu; lưu giữ hồ sơ chứng minh việc xuất khẩu; chịu trách nhiệm trước pháp luật nếu sử dụng sai mục đích; cơ quan quản lý nhà nước thực hiện hậu kiểm khi cần thiết.

Bên cạnh đó, Bộ Khoa học và Công nghệ cần rà soát, phân nhóm các công nghệ trong Danh mục chuyển giao để xác định cụ thể nhóm công nghệ có thể áp dụng ngoại lệ đối với sản xuất phục vụ xuất khẩu. Không áp dụng cơ chế ngoại lệ đối với các công nghệ có nguy cơ trực tiếp gây ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn xã hội, sức khỏe con người, môi trường, tài nguyên hoặc các trường hợp bị điều ước quốc tế, pháp luật chuyên ngành cấm tuyệt đối.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, trong trường hợp xem xét để áp dụng ngoại lệ đối với công nghệ cấm chuyển giao để sản xuất phục vụ xuất khẩu, cần thống nhất việc cho áp dụng ngoại lệ không phải là việc loại bỏ công nghệ đó ra khỏi Danh mục công nghệ cấm chuyển giao.

Bộ Khoa học và công nghệ cho rằng đây là nội dung liên quan trực tiếp đến chính sách phát triển ngành công nghiệp ô tô, xe máy, hoạt động xuất khẩu, thu hút đầu tư và chuỗi cung ứng toàn cầu. Do đó, bộ đề nghị giao các Bộ: Xây dựng, Công Thương, Tài chính, Khoa học và Công nghệ theo chức năng, nhiệm vụ khẩn trương rà soát, thống nhất phương án xử lý đối với trường hợp chuyển giao công nghệ cấm chuyển giao chỉ để phục vụ sản xuất sản phẩm xuất khẩu, không tiêu thụ tại thị trường trong nước; bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu kiểm soát công nghệ, bảo vệ môi trường, phát triển xuất khẩu, thu hút đầu tư và nâng cao năng lực công nghệ, sản xuất của doanh nghiệp trong nước.