Bộ Nông nghiệp và Môi trường cảnh báo sớm về El Nino năm 2026

Cảnh báo El Nino và khả năng thiếu hụt nguồn nước

Ngày 17/4, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành công văn gửi Trưởng ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia về việc thông tin hiện tượng El Nino và nhận định sớm về khả năng thiếu hụt nguồn nước.

Theo dữ liệu quan trắc và các mô hình dự báo khí hậu cho thấy hệ thống ENSO đang chuyển pha từ trạng thái La Nina sang trung tính và có khả năng cao chuyển sang El Nino trong khoảng thời gian từ tháng 6/2026 - 8/2026 với xác suất từ 80 - 90%, sau đó tiếp tục phát triển và có khả năng đạt cường độ từ trung bình đến mạnh vào cuối năm 2026; trong đó, không loại trừ khả năng xuất hiện El Nino rất mạnh (xác suất khoảng 20 - 25%) trong giai đoạn từ tháng 10/2026 - 12/2026 và có thể kéo dài sang năm 2027.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cảnh báo sớm về El Nino năm 2026 có khả năng gây thiếu hụt mạnh nguồn nước.

Mặc dù các mô hình dự báo dài hạn vẫn còn tồn tại những bất định nhất định, song để phục vụ kịp thời công tác chỉ đạo, điều hành phòng, chống thiên tai và phát triển kinh tế - xã hội, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, tại Việt Nam, các điều kiện khô nóng đã xuất hiện sớm từ đầu năm 2026; nắng nóng gia tăng sớm hơn trung bình nhiều năm. Lượng mưa từ đầu năm đến giữa tháng 4 thiếu hụt phổ biến từ 10 - 40% so với trung bình nhiều năm (TBNN) trên phạm vi cả nước; dòng chảy và mực nước tại nhiều lưu vực sông xuống mức thấp nhất trong chuỗi quan trắc cùng kỳ.

Đây là dấu hiệu cảnh báo sớm về nguy cơ thiếu hụt nguồn nước ngay từ đầu mùa. Trong thời gian tới, nếu El Nino hình thành theo kịch bản dự báo, nhiệt độ trung bình trên cả nước có xu hướng cao hơn bình thường, số ngày nắng nóng gia tăng, cường độ gay gắt hơn năm 2025. Lượng mưa có khả năng thiếu hụt ngay trong các tháng mùa khô năm 2026, đặc biệt giai đoạn từ cuối năm 2026 đến đầu năm 2027, với mức giảm phổ biến 25 - 50%. Đồng thời, mùa mưa có khả năng kết thúc sớm.

Nguồn nước trên các lưu vực sông có khả năng tiếp tục suy giảm; các hồ chứa lớn, đặc biệt trên hệ thống sông Đà tổng lượng dòng chảy từ tháng 5/2026 đến tháng 7/2026 có khả năng thiếu hụt từ 10-25% so với TBNN, nguy cơ cao xảy ra thiếu hụt nguồn nước do lượng dòng chảy từ ngoài lãnh thổ giảm kết hợp với thiếu hụt mưa trong nước, tiềm ẩn rủi ro ảnh hưởng đến cấp nước hạ du và an ninh năng lượng.

Nguy cơ cao xảy ra hạn hán và xâm nhập mặn, đặc biệt ở khu vực Nam Trung Bộ, cao nguyên Trung Bộ và đồng bằng sông Cửu Long trong mùa khô 2026 - 2027, đồng thời tình trạng thiếu nước có thể xảy ra trên phạm vi rộng trong những tháng đầu năm 2027.

Đáng lưu ý, trong các kỳ El Nino, mặc dù tổng lượng mưa giảm, vẫn có thể xuất hiện các đợt mưa lớn cục bộ, mưa cực đoan trong thời gian ngắn gây lũ quét, sạt lở đất, ngập úng đô thị. Hoạt động bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông có xu hướng ít hơn trung bình nhiều năm, song cần đề phòng các cơn bão mạnh, quỹ đạo phức tạp, khó dự báo và gây tác động lớn trong thời gian ngắn.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục chỉ đạo các đơn vị dự báo theo dõi chặt chẽ diễn biến khí tượng thủy văn, đặc biệt là tình hình ENSO, nguồn nước và các hiện tượng thời tiết nguy hiểm; kịp thời cập nhật, ban hành các bản tin dự báo, cảnh báo phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành của Chính phủ, các Bộ, ngành và địa phương.

El Nino tác động đến thời tiết Việt Nam thế nào?

TS Trương Bá Kiên, Phó Giám đốc Điều hành Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng Khí hậu, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển cho biết, nếu đặt ra kịch bản El Nino mạnh hoặc rất mạnh kéo dài, các ngành nhạy cảm cần chuyển từ tư thế theo dõi sang chủ động quản trị rủi ro theo kịch bản.

Đối với nông nghiệp, cần rà soát lại lịch thời vụ, cơ cấu cây trồng và nhu cầu nước theo từng vùng sinh thái. Những khu vực có nguy cơ thiếu nước cần tính sớm phương án điều chỉnh mùa vụ, tăng sử dụng giống chịu hạn, chịu nhiệt, áp dụng các giải pháp tưới tiết kiệm và bảo vệ độ ẩm đất. Về bản chất, điều cần thiết là giảm tính dễ bị tổn thương của sản xuất nông nghiệp trước các dao động khí hậu bất lợi.

Đối với tài nguyên nước, cần tăng cường giám sát cân bằng nước trên các lưu vực sông, hồ chứa và hệ thống cấp nước, đồng thời cập nhật sớm các kịch bản điều tiết theo từng mức độ thiếu hụt mưa và dòng chảy. Ở những khu vực có nguy cơ thiếu nước sinh hoạt hoặc sản xuất, cần chuẩn bị sớm phương án cấp nước dự phòng, tích nước hợp lý trong thời kỳ còn thuận lợi và nâng cao hiệu quả sử dụng nước trong mùa khô, mùa nóng.

Đối với năng lượng, đặc biệt là hệ thống điện, cần đặc biệt lưu ý rủi ro kép. Một mặt, nắng nóng kéo dài sẽ làm phụ tải điện tăng mạnh, đặc biệt là nhu cầu làm mát. Mặt khác, nếu mưa thiếu hụt và dòng chảy suy giảm, nguồn thủy điện có thể chịu ảnh hưởng bất lợi. Vì vậy, cần tăng cường sử dụng thông tin dự báo khí tượng - thủy văn ở các hạn khác nhau, từ ngắn hạn đến mùa, để xây dựng các phương án điều độ linh hoạt hơn, đồng thời nâng cao năng lực dự báo phụ tải gắn với thời tiết và tối ưu hóa phối hợp giữa các nguồn điện.

"Nhìn rộng hơn, điều quan trọng là các ngành không nên chỉ chuẩn bị cho một kịch bản "nắng nóng - khô hạn", mà phải chuẩn bị theo hướng đa rủi ro, bởi ngay trong các năm El Nino vẫn có thể xảy ra mưa lớn cục bộ, dông mạnh, lũ quét hoặc các cực đoan khác tùy theo từng vùng và từng thời đoạn", TS Trương Bá Kiên nhận định.

Đối với người dân, điều quan trọng nhất là không chủ quan trước các đợt nắng nóng kéo dài và nền nhiệt cao bất thường. Cần theo dõi sát các bản tin dự báo, hạn chế hoạt động ngoài trời trong thời gian nắng gắt, bổ sung nước hợp lý, đồng thời chú ý hơn tới các nhóm dễ bị tổn thương như người cao tuổi, trẻ nhỏ, người lao động ngoài trời và người có bệnh nền. Bên cạnh đó, việc sử dụng điện và nước tiết kiệm, hợp lý cũng rất quan trọng, bởi trong các đợt nóng kéo dài, nguy cơ quá tải điện và thiếu nước cục bộ có thể gia tăng đồng thời.

Đối với chính quyền địa phương, cần chủ động xây dựng và cập nhật các phương án ứng phó với nắng nóng, thiếu nước, nguy cơ cháy rừng và các tác động liên quan đến sức khỏe cộng đồng. Cần rà soát sớm nguồn nước sinh hoạt, nguồn nước sản xuất, khả năng cấp điện cho các phụ tải thiết yếu, đồng thời tăng cường truyền thông cảnh báo sớm để người dân chuẩn bị từ trước, thay vì chỉ phản ứng khi rủi ro đã xảy ra rõ rệt.