Bố trí vốn đầu tư công có trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên hạ tầng chiến lược

Theo báo cáo, tổng mức vốn đầu tư công trung hạn giai đoạn 2021-2025 đạt 2,87 triệu tỷ đồng (gồm 1,5 triệu tỷ đồng ngân sách Trung ương và 1,37 triệu tỷ đồng ngân sách địa phương).

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày báo cáo.

Vốn ngân sách trung ương được giao cho 4.652 dự án, giảm một nửa so với giai đoạn trước, góp phần khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải.

Ước giải ngân đến hết năm 2025 đạt khoảng 3,02 triệu tỷ đồng, cao hơn kế hoạch nhờ nguồn vốn địa phương tăng thêm từ tăng thu ngân sách và tiền sử dụng đất.

Giai đoạn này ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực như hoàn thiện hệ thống pháp luật về đầu tư công, đẩy mạnh phân cấp, chuyển từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm", tăng cường giám sát và ứng dụng công nghệ trong quản lý.

Nguồn lực được tập trung cho các dự án quy mô lớn, tạo liên kết vùng; đã hoàn thành hơn 3.000km đường bộ cao tốc và khoảng 1.700km đường ven biển.

Tuy nhiên, vẫn còn một số hạn chế như chất lượng chuẩn bị dự án chưa đồng đều, khó khăn trong giải phóng mặt bằng, thiếu vật liệu xây dựng, giải ngân vốn ODA chậm và hiệu quả huy động vốn ngoài Nhà nước chưa đạt kỳ vọng.

Kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 được xây dựng trên cơ sở cụ thể hóa Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, hướng tới nền tài chính hiện đại, minh bạch và nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực.

Quan điểm xuyên suốt là bố trí vốn có trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên hạ tầng chiến lược, mở rộng không gian phát triển quốc gia và bảo đảm phát triển hài hòa giữa các vùng, miền; Nhà nước giữ vai trò dẫn dắt để huy động nguồn lực xã hội.

Một mục tiêu quan trọng là giảm tối thiểu 30% số lượng dự án so với giai đoạn 2021-2025 nhằm tăng quy mô và hiệu quả đầu tư, đồng thời nâng cao kỷ luật, kỷ cương trong quản lý đầu tư công.

Các chỉ tiêu chủ yếu gồm: đầu tư công chiếm khoảng 20'22% tổng vốn đầu tư phát triển toàn xã hội; chi đầu tư phát triển đạt khoảng 40% tổng chi ngân sách Nhà nước; tỷ lệ giải ngân phấn đấu trên 95% kế hoạch vốn được giao.

Tổng nguồn vốn đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 dự kiến đạt 8,22 triệu tỷ đồng, gồm 3,8 triệu tỷ đồng vốn ngân sách Trung ương và 4,42 triệu tỷ đồng vốn ngân sách địa phương.

Trong cơ cấu vốn ngân sách Trung ương, khoảng 75% nguồn lực ưu tiên cho các chương trình mục tiêu quốc gia, dự án quan trọng quốc gia, nhiệm vụ quốc phòng - an ninh và các dự án liên vùng mang tính đột phá; khoảng 10% dành cho dự án chuyển tiếp, xử lý nợ đọng xây dựng cơ bản và nhiệm vụ cấp bách; phần còn lại bố trí cho các nhiệm vụ chính trị và chương trình ODA.

Ngân sách địa phương được chủ động quyết định đầu tư theo quy hoạch và khả năng cân đối nguồn lực, bảo đảm nguyên tắc "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm", đồng thời tránh đầu tư dàn trải.

Để bảo đảm hiệu quả thực hiện, Chính phủ đề ra các giải pháp như nâng cao chất lượng lựa chọn dự án trên cơ sở đánh giá đầy đủ hiệu quả kinh tế - xã hội; hoàn thiện thể chế quản lý đầu tư công; tăng cường phân cấp gắn với kiểm tra, giám sát; nâng cao trách nhiệm tổ chức thực hiện và thúc đẩy phối hợp giữa đầu tư công với đầu tư xã hội nhằm huy động tối đa nguồn lực cho phát triển.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi trình bày báo cáo thẩm tra. Ảnh: Media Quốc hội.

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho biết sau 5 năm triển khai, Chính phủ cùng các bộ, ngành, địa phương đã nghiêm túc thực hiện Nghị quyết số 29/2021/QH15, hoàn thành và vượt kế hoạch 5/5 chỉ tiêu đề ra.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản tán thành với báo cáo của Chính phủ, đồng thời nêu rõ, việc bố trí vốn ngày càng tập trung; tỷ lệ dự án hoàn thành đưa vào sử dụng dự kiến đạt 85%, vượt mục tiêu 80%, góp phần cải thiện kết cấu hạ tầng và tạo hiệu ứng lan tỏa phát triển kinh tế - xã hội.

Tuy nhiên, tiến độ giải ngân chưa đáp ứng yêu cầu, đặc biệt đối với vốn vay nước ngoài khi tỷ lệ giải ngân bình quân chỉ đạt khoảng 52,7%, thấp hơn mục tiêu trên 90%...

Đối với kế hoạch giai đoạn 2026-2030, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản thống nhất với quan điểm, mục tiêu Chính phủ đề xuất; đồng thời nhấn mạnh yêu cầu phát huy vai trò đầu tư công là nguồn lực quan trọng cho tăng trưởng và bảo đảm an sinh xã hội.

Kế hoạch giai đoạn tới cần khắc phục triệt để tình trạng đầu tư dàn trải, ưu tiên dự án chuyển tiếp, dự án quan trọng quốc gia, chương trình mục tiêu quốc gia và các dự án liên vùng có tính lan tỏa cao, bảo đảm sử dụng nguồn lực tiết kiệm, hiệu quả và bền vững.