'Mở khóa' nguồn lực phát triển Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia tại Dung Quất

Kỳ vọng hút dòng vốn "khủng"

Khu kinh tế Dung Quất, tỉnh Quảng Ngãi, với vị trí địa lý chiến lược, hạ tầng cảng nước sâu, hệ thống công nghiệp hiện hữu và đặc biệt là Nhà máy lọc dầu Dung Quất - nhà máy lọc dầu đầu tiên của Việt Nam, có đầy đủ điều kiện để phát triển thành Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia.

Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia tại Khu kinh tế Dung Quất được thành lập sẽ là đòn bẩy kinh tế cho Quảng Ngãi và các vùng lân cận.

Ông Nguyễn Hải Trường - Phó trưởng Ban Quản lý Khu kinh tế Dung Quất và các Khu công nghiệp tỉnh Quảng Ngãi cho hay, Đề án với mục tiêu hình thành một trung tâm công nghiệp lọc hóa dầu và năng lượng tích hợp, bao gồm các lĩnh vực lọc hóa dầu, khí tự nhiên, LNG, điện và năng lượng tái tạo, gắn với phát triển kinh tế tuần hoàn và kinh tế carbon thấp.

“Việc hình thành Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia tại KKT Dung Quất là một chủ trương lớn, có ý nghĩa chiến lược đối với phát triển ngành năng lượng và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia” - ông Trường nói.

Trung tâm được định hướng phát triển tại KKT Dung Quất trên cơ sở phát huy nền tảng sẵn có của Nhà máy Lọc dầu Dung Quất và các dự án công nghiệp, năng lượng hiện hữu; sẽ phát triển theo hướng hình thành chuỗi giá trị hoàn chỉnh từ lọc hóa dầu - hóa chất – năng lượng – logistics.

Ông Trường cho rằng, một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay là các dự án lọc hóa dầu và năng lượng có quy mô vốn lớn, yêu cầu hạ tầng đồng bộ nhưng chưa có cơ chế đủ mạnh để thu hút và triển khai hiệu quả.

Theo ông Trường, trên cơ sở chỉ đạo của Thường trực Chính phủ, Ban quản lý đã dự thảo một số cơ chế, chính sách đặc thù để phát triển Trung tâm. Trong đó, hằng năm, ngân sách trung ương bổ sung có mục tiêu cho ngân sách tỉnh Quảng Ngãi 30% số thu từ hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu phát sinh trên địa bàn Khu kinh tế Dung Quất để phát triển Trung tâm bởi việc đầu tư hệ thống hạ tầng cần nguồn lực rất lớn, trong khi đó ngân sách địa phương còn hạn chế.

Đối với các dự án trong Trung tâm, UBND tỉnh Quảng Ngãi được giao đất, cho thuê đất không thông qua đấu giá, đấu thầu…

“Các chính sách không chỉ giải quyết từng khó khăn riêng lẻ mà còn có sự liên kết, bổ trợ lẫn nhau, qua đó tạo điều kiện thuận lợi để thu hút nhà đầu tư chiến lược, đặc biệt là dòng vốn FDI, tạo nền tảng hình thành Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia có năng lực cạnh tranh trong khu vực và thế giới” - ông Trường nói.

Song, ông Trường cũng nhấn mạnh, việc thu hút đầu tư cần có sự chọn lọc, ưu tiên các dự án quy mô lớn, công nghệ hiện đại, có khả năng dẫn dắt và lan tỏa, đồng thời thu hút đầu tư gắn với phát triển chuỗi giá trị từ lọc hóa dầu - hóa chất - năng lượng – logistics. Đặc biệt phải bảo đảm phát triển bền vững, không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế.

Theo đó, Ban quản lý định hướng thu hút các dự án lọc hóa dầu quy mô lớn; tập trung thu hút các dự án LNG, điện khí, điện mặt trời, điện gió, năng lượng mới bền vững gắn với xu hướng chuyển dịch năng lượng và giảm phát thải. Đồng thời, thu hút các dự án sử dụng sản phẩm đầu ra của ngành lọc hóa dầu để sản xuất các sản phẩm có giá trị gia tăng cao, qua đó hoàn thiện chuỗi giá trị.

Ông Nguyễn Văn Tư - Phó Viện trưởng Viện Dầu khí Việt Nam cho hay, đề án tận dụng và phát huy các lợi thế tự nhiên, kinh tế - xã hội của khu vực miền Trung nói chung và tỉnh Quảng Ngãi nói riêng; trong đó có lợi thế về tài nguyên năng lượng tái tạo, tài nguyên thiên nhiên để phát triển các sản phẩm và dịch vụ mới, phục vụ quá trình chuyển dịch năng lượng, hướng tới tăng trưởng xanh và kinh tế tuần hoàn.

Theo ông Tư, giai đoạn 1 đến năm 2030 sẽ tập trung triển khai các dự án trọng điểm như nâng cấp, mở rộng Nhà máy lọc dầu Dung Quất, xây dựng kho dự trữ quốc gia dầu thô, kho nổi LNG, phát triển dịch vụ cảng biển, logistics và nâng cao công suất các nhà máy hiện hữu. Dự kiến có khoảng 11 dự án, tổng mức đầu tư khoảng 6 tỷ USD, doanh thu hàng năm khoảng 6 tỷ USD.

Giai đoạn 2031 - 2035, tiếp tục mở rộng các dự án hóa dầu, cụm hóa dầu… với tổng vốn đầu tư dự kiến khoảng 6 - 8 tỷ USD, doanh thu tăng thêm khoảng 3 tỷ USD/năm. Giai đoạn sau 2035 sẽ phát triển đầy đủ các hợp phần với tổng mức đầu tư dự kiến trên 24 tỷ USD, doanh thu khoảng 8 - 9 tỷ USD/năm.

Đòn bẩy kinh tế từ năng lượng

Ông Đặng Hải Anh - Phó Vụ trưởng Vụ Dầu khí và Than (Bộ Công thương) cho biết, việc hình thành Trung tâm cần được đặt trong tổng thể bài toán an ninh năng lượng quốc gia. Việt Nam là một nền kinh tế phát triển nhanh, việc tiêu thụ điện, tiêu thụ năng lượng và nhu cầu xăng dầu đều gia tăng mạnh.

Ông Đặng Hải Anh cũng cho rằng, bức tranh năng lượng của Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức như mất cân đối cung - cầu, cơ cấu năng lượng chưa hợp lý và phụ thuộc nhập khẩu ở mức cao. Trong khi đó, Việt Nam vẫn còn tiềm năng về tài nguyên dầu khí, than và các nguồn năng lượng tái tạo chưa được khai thác hiệu quả.

Ông Đặng Hải Anh khẳng định, Trung tâm có vai trong rất quan trọng trong việc bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia thông qua nâng cao năng lực sản xuất trong nước và giảm phụ thuộc nhập khẩu xăng dầu và các sản phẩm hóa dầu. Bên cạnh đó, Trung tâm đóng vai trò tiên phong trong chuyển dịch năng lượng, hiện thực hóa cam kết Net Zero vào năm 2050, phát triển các nguồn năng lượng mới như hydro xanh, amoniac xanh. Đồng thời, tối ưu hóa hạ tầng chiến lược, tận dụng cơ sở hạ tầng hiện có, phát triển cảng nước sâu, hệ thống logistics, kết nối khu vực và hạ tầng dùng chung.

Việc hình thành Trung tâm này sẽ là đòn bẩy kinh tế cho Quảng Ngãi và các vùng kinh tế trọng điểm lân cận tại khu vực miền Trung. Qua đó, sẽ hình thành các mô hình đa ngành, đa lĩnh vực, tức là tích hợp lọc - hóa dầu với các ngành công nghiệp nặng như luyện thép, đóng tàu, cơ khí và các dịch vụ cao cấp như tài chính, ngân hàng, dịch vụ.