Bộ trưởng Bộ Tài chính trả lời chất vấn về mua bán hóa đơn, hoàn thuế và làm sạch mã số thuế

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trả lời chất vấn. Ảnh: Doãn Tấn - TTXVN

Sáng 12/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội tiến hành phiên chất vấn và trả lời chất vấn của đại biểu Quốc hội.

Theo đó, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trả lời chất vấn của các đại biểu Quốc hội về tình trạng mua bán trái phép hóa đơn điện tử, quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh trên nền tảng số, chậm hoàn thuế giá trị gia tăng và xử lý các mã số thuế tồn đọng.

Thu thuế thương mại điện tử đạt 241.000 tỷ đồng sau 10 tháng

Trả lời chất vấn về tình trạng mua bán trái phép hóa đơn, Bộ trưởng Bộ Tài chính thừa nhận dù hóa đơn điện tử đã được triển khai trên phạm vi toàn quốc, tình trạng thành lập doanh nghiệp ma, mua bán hóa đơn vẫn diễn ra, gây thất thoát ngân sách và ảnh hưởng đến môi trường cạnh tranh kinh doanh.

Theo Bộ trưởng, trong 10 tháng năm 2026, cơ quan thuế đã phát hành hơn 10 tỷ hóa đơn đưa vào lưu thông, gồm 5,2 tỷ hóa đơn điện tử và 5,5 tỷ hóa đơn giấy. Từ năm 2022 đến nay, cơ quan thuế đã chuyển gần 600 hồ sơ doanh nghiệp có dấu hiệu trốn thuế, mua bán hóa đơn sang cơ quan điều tra.

Thời gian tới, Bộ Tài chính sẽ tăng cường ứng dụng công nghệ số, phối hợp với các cơ quan chức năng, trong đó có Cục An ninh mạng (A05, Bộ Công an), để định danh người đăng ký, đứng tên chủ doanh nghiệp. Cơ quan thuế đồng thời tăng cường kiểm tra hoạt động thực tế của doanh nghiệp, tập trung vào những lĩnh vực, đối tượng có rủi ro cao.

Liên quan đến quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh trên nền tảng số, Bộ trưởng cho biết doanh số thương mại điện tử tại Việt Nam tăng trưởng bình quân khoảng 20%/năm từ năm 2022 đến nay. Năm 2025, doanh số thương mại điện tử đạt khoảng 37 tỷ USD. Riêng 10 tháng năm 2026, số thu thuế từ hoạt động này đạt 241.000 tỷ đồng, tăng khoảng 42% so với cùng kỳ.

Hiện cơ quan thuế đang quản lý hơn 140.000 doanh nghiệp và hơn 1 triệu hộ, cá nhân kinh doanh trên môi trường mạng. Để kiểm soát hoạt động này, Bộ Tài chính tập trung định danh các chủ thể tham gia, thu thập dữ liệu giao dịch và tăng cường kết nối thông tin giữa cơ quan thuế với các đơn vị quản lý thương mại điện tử, cơ quan an ninh mạng và tổ chức thanh toán.

Theo Bộ trưởng, các chủ thể như người bán hàng, KOL, KOC, sàn thương mại điện tử, đơn vị cung cấp dịch vụ thanh toán, vận chuyển và logistics đều cần được quản lý. Trong đó, các sàn và nhà cung cấp dịch vụ có trách nhiệm khấu trừ, thu hộ và nộp thuế thay theo quy định.

Hiện cơ quan thuế đã kết nối dữ liệu với khoảng 96 ngân hàng cung cấp dịch vụ thanh toán điện tử và 105 đơn vị vận chuyển, logistics. Việc kết nối dữ liệu giúp người kinh doanh chỉ phải khai báo một lần, hạn chế tình trạng phải kê khai lại với nhiều cơ quan quản lý. Trường hợp sàn thương mại điện tử đã khấu trừ và nộp thuế thay thì người kinh doanh không phải thực hiện nghĩa vụ nộp thuế lần nữa.

Hoàn thuế giá trị gia tăng: 88% hồ sơ luồng xanh được giải quyết trong 7 ngày

Trả lời chất vấn của đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn Lâm Đồng) về tình trạng chậm hoàn thuế giá trị gia tăng, Bộ trưởng Bộ Tài chính thừa nhận công tác hoàn thuế vẫn còn chậm so với yêu cầu, ảnh hưởng đến dòng vốn của doanh nghiệp, nhất là trong bối cảnh doanh nghiệp gặp khó khăn khi tiếp cận nguồn vốn.

Bộ trưởng cho biết Bộ Tài chính đã triển khai phân luồng hồ sơ hoàn thuế theo mức độ tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp. Hiện khoảng 80% hồ sơ thuộc luồng xanh, được thực hiện theo cơ chế hoàn trước, kiểm tra sau; 20% còn lại thuộc diện kiểm tra trước khi hoàn.

Nhờ phân luồng, tiến độ hoàn thuế năm 2026 được cải thiện. Đến thời điểm chất vấn, số tiền hoàn thuế đạt khoảng 79.000 tỷ đồng, tương đương gần 99% dự toán bố trí cho công tác hoàn thuế năm 2026, tăng hơn 40% so với cùng kỳ năm trước.

Đáng chú ý, 88% hồ sơ thuộc luồng xanh được hoàn thuế trong vòng 7 ngày. Đối với doanh nghiệp thuộc diện kiểm tra trước, hoàn thuế sau, thời gian xử lý bình quân đã giảm từ khoảng 50 ngày xuống còn 40 ngày. Hiện 100% hồ sơ hoàn thuế được thực hiện trên môi trường điện tử.

Tuy nhiên, do vẫn tiềm ẩn rủi ro gian lận, trong 10 tháng năm 2026, cơ quan thuế đã từ chối hoàn thuế hơn 10.000 hồ sơ. Bộ trưởng cho biết sẽ tiếp tục hoàn thiện việc phân loại, ứng dụng công nghệ thông tin và cải cách thủ tục hành chính, bảo đảm vừa ngăn ngừa thất thoát ngân sách, vừa tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp.

Liên quan đến trách nhiệm khi cơ quan thuế chậm giải quyết hồ sơ hoàn thuế, Bộ trưởng nhấn mạnh nguyên tắc bình đẳng trong thực thi nghĩa vụ giữa Nhà nước và người dân. Nếu người dân, doanh nghiệp đã nộp đầy đủ hồ sơ nhưng cán bộ thuế không xử lý đúng quy định thì phải xem xét trách nhiệm và xử lý nghiêm. Theo Bộ trưởng, nguyên tắc là ai có lỗi, người đó phải chịu trách nhiệm; nếu lỗi thuộc về cán bộ thuế thì cán bộ thuế phải chịu trách nhiệm.

Còn 2,5 triệu mã số thuế cần rà soát, làm sạch

Trả lời chất vấn của đại biểu Hoàng Ngọc Định (Tuyên Quang) về tình trạng tồn đọng hơn 2,5 triệu mã số thuế cần rà soát, chuẩn hóa dữ liệu, Bộ trưởng Bộ Tài chính cho biết đây là nhiệm vụ bắt buộc, có ý nghĩa quan trọng đối với việc cải thiện môi trường kinh doanh và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về minh bạch thuế.

Theo Bộ trưởng, từ đầu năm 2026 đến nay, cơ quan thuế đã làm sạch được 777.000 mã số thuế. Tuy nhiên, hiện vẫn còn khoảng 2,5 triệu mã số thuế thuộc trạng thái 03 và 06. Trong đó, trạng thái 03 là đã dừng hoạt động kinh doanh, còn trạng thái 06 là không hoạt động tại địa chỉ đăng ký kinh doanh.

Bộ trưởng lưu ý, khối lượng mã số thuế tồn đọng này cần được xử lý trước đợt đánh giá của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) vào quý II/2028. Kết quả đánh giá sẽ ảnh hưởng đến việc Việt Nam có được đưa ra khỏi diện theo dõi hay tiếp tục bị đưa vào danh sách không hợp tác về thuế.

Để giải quyết tình trạng trên, Bộ Tài chính đã báo cáo Chính phủ và trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, đưa vào chương trình làm việc của Quốc hội tại kỳ họp này các quy trình, thủ tục xử lý mã số thuế tồn đọng.

Một trong những nội dung được đề xuất là xử lý nghĩa vụ tài chính đối với doanh nghiệp, hộ kinh doanh đã ngừng hoạt động từ 5 năm trở lên, trong đó có các khoản lệ phí môn bài còn tồn đọng từ những năm trước. Bên cạnh đó là phương án xử lý tiền phạt, tiền chậm nộp để sau khi hoàn thành nghĩa vụ tài chính, cơ quan thuế có thể đóng mã số thuế theo quy định.

Theo Bộ trưởng, việc làm sạch mã số thuế không chỉ giúp hạn chế tình trạng lợi dụng mã số thuế của doanh nghiệp đã ngừng hoạt động để trốn thuế, kinh doanh bất hợp pháp mà còn góp phần bảo đảm an toàn cho môi trường kinh doanh.

Về tình trạng người dân bị lợi dụng hồ sơ cá nhân để thành lập doanh nghiệp giả, Bộ trưởng cho biết qua rà soát, hiện còn khoảng 8.000 trường hợp. Các doanh nghiệp này đều được thành lập từ khoảng 20 năm trước, thời điểm công nghệ thông tin chưa phát triển, việc kết nối dữ liệu giữa các cơ quan chức năng, trong đó có cơ quan thuế và cơ quan công an, chưa được triển khai.

Bộ trưởng khẳng định: “Hiện nay, khi chúng ta đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, bảo đảm dữ liệu quốc gia đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất và dùng chung, tình trạng lợi dụng hồ sơ đăng ký, thông tin VNeID của người dân để thành lập doanh nghiệp giả có thể khẳng định là không còn”.

Thời gian tới, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với cơ quan công an để làm rõ, rà soát và thanh lọc các doanh nghiệp này. Đồng thời, Bộ trưởng đề nghị đẩy mạnh tuyên truyền để người dân nâng cao ý thức bảo vệ thông tin cá nhân, tránh bị các đối tượng xấu lợi dụng, dẫn đến vi phạm pháp luật.