Bộ trưởng Đào Hồng Lan tiếp thu ý kiến về độ tuổi đăng ký hiến tạng

Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan tại nghị trường Quốc hội sáng 2/11. Ảnh: Quốc hội.

Ngày 2/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa XVI, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).

Sau khi lắng nghe 10 ý kiến đóng góp tâm huyết từ các đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan đã đại diện cơ quan soạn thảo giải trình, tiếp thu và làm rõ nhiều nội dung then chốt, đặc biệt là những quy định liên quan trực tiếp đến độ tuổi hiến tạng và cơ chế bảo vệ an toàn cho người hiến.

Tăng cường bảo vệ thanh thiếu niên trước rủi ro bị trục lợi

Phát biểu tại phiên họp, Bộ trưởng Đào Hồng Lan nhấn mạnh đây là dự án luật có tính chất đặc thù vì liên quan trực tiếp đến sức khỏe, sự sống và cái chết của con người. Đây cũng là lĩnh vực rất nhạy cảm, đan xét phức tạp giữa y học, pháp lý, đạo đức, xã hội và các yếu tố văn hóa truyền thống.

Đặc biệt, quá trình hoàn thiện hành lang pháp lý đòi hỏi phải tính toán kỹ lưỡng đến yêu cầu phòng ngừa các hành vi phạm tội, ngăn chặn những đối tượng lợi dụng hoạt động hiến, lấy, ghép mô và bộ phận cơ thể người để trục lợi bất chính.

Với tinh thần cầu thị và trách nhiệm cao, Bộ Y tế đã nghiêm túc tiếp thu tối đa ý kiến đóng góp của các đại biểu Quốc hội, cơ quan thẩm tra cũng như nguyện vọng của đông đảo nhân dân.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan tiếp thu ý kiến của các đại biểu. Ảnh: Quốc hội.

Dự thảo luật sửa đổi lần này cơ bản đã đáp ứng yêu cầu mở rộng cơ hội sống cho người bệnh, đồng thời siết chặt các quy định nhằm bảo đảm mọi hoạt động hiến, lấy, ghép được thực hiện công khai, minh bạch và tuân thủ nghiêm ngặt quy định của pháp luật.

Một trong những nội dung thu hút sự quan tâm đặc biệt của các đại biểu Quốc hội là quy định về giới hạn độ tuổi đăng ký hiến và độ tuổi hiến mô, tạng khi còn sống. Tiếp thu ý kiến đóng góp từ thực tiễn, Bộ Y tế đề xuất quy định chỉ cho phép người từ đủ 18 tuổi trở lên mới được đăng ký hiến tạng.

Quy định này nhằm đảm bảo công dân khi đưa ra quyết định có ý nghĩa quan trọng đối với bản thân phải đạt độ tuổi trưởng thành đầy đủ về nhận thức và chịu trách nhiệm trước pháp luật.

Đáng chú ý, dự thảo luật mới đã có bước thay đổi mang tính đột phá khi đề xuất nâng độ tuổi người hiến mô, bộ phận cơ thể khi còn sống từ 18 tuổi lên 25 tuổi. Giải trình rõ hơn về đề xuất này, người đứng đầu Bộ Y tế cho biết việc nâng giới hạn độ tuổi hiến sống lên 25 tuổi xuất phát từ mục tiêu tăng cường bảo vệ lực lượng thanh thiếu niên.

Đây là thế hệ trẻ, lực lượng nòng cốt tương lai của đất nước nhưng lại là nhóm đối tượng dễ bị tác động tâm lý, nguy cơ cao bị lôi kéo, ép buộc hoặc lợi dụng trong các giao dịch mua bán tạng núp bóng hiến tặng tự nguyện.

Bên cạnh việc nâng độ tuổi hiến sống, dự thảo luật cũng bổ sung hàng loạt quy định chặt chẽ về thủ tục xác minh nhân thân, làm rõ mối quan hệ giữa người hiến và người nhận ghép.

Quá trình đánh giá điều kiện sức khỏe, tư vấn tâm lý cũng như kỹ thuật lấy, ghép bắt buộc phải bảo đảm tính độc lập khách quan nhằm tránh mọi sự can thiệp hay xung đột lợi ích.

Cấm tuyệt đối việc lấy bộ phận cơ thể từ trẻ em và bào thai

Làm rõ những băn khoăn và định kiến trong dư luận xã hội, Bộ trưởng Đào Hồng Lan khẳng định dự thảo luật mới thiết lập hàng rào pháp lý nghiêm ngặt đối với trường hợp người dưới 18 tuổi.

Cụ thể, dự thảo cấm hành vi lấy mô không tái sinh và bộ phận cơ thể từ người sống dưới 18 tuổi. Việc làm rõ nội dung này là rất quan trọng để tránh những cách hiểu sai lệch hay tin đồn ác ý cho rằng pháp luật tạo điều kiện cho việc lấy bộ phận cơ thể trẻ em để kinh doanh.

Đối với người dưới 18 tuổi, dự thảo chỉ cho phép hiến các loại mô có khả năng tái sinh nằm trong danh mục chi tiết do Bộ Y tế ban hành, đơn cử như tế bào gốc tạo máu hoặc tế bào lưu trữ từ máu ngoại vi.

Tuy nhiên, việc lấy mô tái sinh ở lứa tuổi này cũng phải trải qua những điều kiện kiểm định y khoa rất khắt khe và bảo đảm tính tự nguyện tối đa.

Hàng chục nhân viên y tế tri ân người hiến tạng. Ảnh: Phan Pháp.

Bộ Y tế cho biết sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy định về quy trình tư vấn và lấy ý kiến đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ theo hướng tôn trọng quyền tự chủ của trẻ em.

Trong mọi trường hợp, nguyện vọng và lợi ích tốt nhất của trẻ phải được đặt lên hàng đầu, đúng với tinh thần các Công ước quốc tế về bảo vệ trẻ em mà Việt Nam đã tham gia ký kết từ năm 1992.

Đặc biệt, để ngăn ngừa triệt để nguy cơ thương mại hóa, dự thảo luật đã tăng gấp đôi số nhóm hành vi bị nghiêm cấm từ 10 nhóm lên 21 nhóm so với Luật hiện hành. Đây sẽ là căn cứ pháp lý vững chắc cho các cơ quan chức năng điều tra, xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm.

Trong đó, dự thảo cấm tuyệt đối việc lấy mô, bộ phận cơ thể từ bào thai; cấm tổ chức hoặc tạo điều kiện cho người Việt Nam ra nước ngoài hoặc người nước ngoài vào Việt Nam để thực hiện hành vi hiến, ghép tạng trái phép.

Một điểm mới quan trọng khác là nguyên tắc tôn trọng quyền từ chối của người hiến sống. Nếu tại bất kỳ thời điểm nào trước khi phẫu thuật, người hiến thể hiện mong muốn dừng lại và từ chối hiến tạng, y bác sĩ bắt buộc phải lập tức dừng quy trình mà không được phép ép buộc hay can thiệp dưới bất kỳ hình thức nào.

Dự thảo cũng quy định người làm công tác tư vấn hiến tạng phải hoàn toàn độc lập. Người tư vấn không được là người đã trực tiếp khám, chẩn đoán hay chỉ định ca ghép, đồng thời không được tham gia vào kíp phẫu thuật ghép tạng cho bệnh nhân đó.

Minh bạch hóa quy trình điều phối và xác định chết não

Liên quan đến việc lấy mô, tạng từ người chết não hoặc chết tuần hoàn, Bộ Y tế khẳng định sẽ nghiên cứu điều chỉnh quy định về sự đồng ý của gia đình theo hướng mềm mại, giàu tính nhân văn hơn.

Trong trường hợp người quá cố chưa kịp đăng ký hiến tạng lúc còn sống nhưng gia đình có nguyện vọng hiến tạng để cứu người, pháp luật sẽ tạo điều kiện thuận lợi nhất để tôn trọng nghĩa cử cao đẹp đó, đồng thời vẫn bảo đảm tính pháp lý và quan niệm "nghĩa tử là nghĩa tận" của người Việt.

Về quy trình kỹ thuật, Bộ trưởng cho biết từ năm 2007, Việt Nam đã xây dựng được quy trình xác định chết não chặt chẽ với 8 tiêu chuẩn lâm sàng và 5 tiêu chuẩn cận lâm sàng, được kiểm tra độc lập 3 lần trong khoảng thời gian tối thiểu 12 giờ.

Việt Nam hiện được đánh giá là một trong những quốc gia thực hiện quy trình chẩn đoán chết não nghiêm ngặt nhất trên thế giới. Dự thảo lần này sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế cho Hội đồng xác định chết não và chết tuần hoàn,tách biệt hoàn toàn giữa đội ngũ điều trị cứu chữa bệnh nhân với đội ngũ vận động hiến tạng.

Đối với công tác điều phối mô, bộ phận cơ thể người, dự thảo luật quy định toàn bộ hoạt động phân bổ tạng phải được thực hiện minh bạch qua Hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia, có khả năng truy xuất nguồn gốc trong toàn bộ quá trình.

Tiêu chí lựa chọn người nhận tạng phải dựa trên các chỉ số y học phù hợp, bảo đảm tuyệt đối sự công bằng, không phân biệt tuổi tác, giới tính, vùng miền hay địa vị xã hội. Dự thảo nghiêm cấm các hành vi gian lận thông tin, nhập sai dữ liệu bệnh nhân hoặc can thiệp trái phép vào hệ thống nhằm mục đích trục lợi.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh kết luận phiên thảo luận. Ảnh: Quốc hội.

Phát biểu kết luận phiên thảo luận, Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đánh giá cao các ý kiến đóng góp của đại biểu và sự giải trình tiếp thu kịp thời của Bộ Y tế.

Phó chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan thẩm tra phối hợp chặt chẽ với cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát 5 nhóm vấn đề lớn và hoàn thiện dự thảo luật trình Quốc hội xem xét, thông qua.

Điều này nhằm tạo hành lang pháp lý vững chắc bảo vệ quyền lợi của người hiến, gia đình người hiến và đội ngũ y bác sĩ thực hiện nhiệm vụ cao cả này.