Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn: Hãy học để có năng lực làm chủ, bản lĩnh khởi nghiệp

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn phát biểu tại sự kiện. (Ảnh: Thanh Tùng/TTXVN)

“Đã đến lúc chúng ta phải thay đổi thước đo thành công. Thành công của một trường đại học, trường cao đẳng không chỉ là tỷ lệ sinh viên có việc làm đúng chuyên môn, mà là bao nhiêu sinh viên có khả năng trở thành những người “tạo việc làm” – những cá nhân có thể tự tạo ra giá trị mới và cơ hội cho người khác.” “Đừng chỉ học để cầm tấm bằng đi tìm việc. Hãy học để có năng lực làm chủ, năng lực nhận diện cơ hội và bản lĩnh để khởi nghiệp."

Đây là thông điệp của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn trong bài phát biểu tại Lễ khai mạc “Ngày hội Khởi nghiệp quốc gia của học sinh, sinh viên lần thứ VIII - năm 2026” diễn ra sáng nay (18/4), tại Hà Nội.

Giáo dục phải tạo giá trị gia tăng trực tiếp cho nền kinh tế

Theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng tăng trưởng, năng suất lao động, năng lực cạnh tranh quốc gia và khả năng thích ứng trước những biến động nhanh chóng của thế giới.

Ngày nay, sự khác biệt giữa các quốc gia không còn nằm ở tài nguyên thiên nhiên hay chi phí lao động, mà ở năng lực tạo ra tri thức mới và chuyển hóa tri thức đó thành giá trị kinh tế.

Điều này đòi hỏi một sự thay đổi mang tính chiến lược trong hệ thống giáo dục và đào tạo. Giáo dục và đào tạo không còn đơn thuần là một lĩnh vực phúc lợi xã hội - nơi Nhà nước đầu tư để nâng cao dân trí và đào tạo nhân lực, mà phải một hệ thống tạo giá trị gia tăng trực tiếp cho nền kinh tế.

Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với giáo dục và đào tạo phải đổi mới mạnh mẽ hơn nữa, không chỉ trong nội dung và phương pháp, mà sâu xa hơn là trong tư duy phát triển con người - từ tiếp cận tri thức sang kiến tạo tri thức, từ tiếp nhận sang sáng tạo, từ thích ứng sang dẫn dắt sự thay đổi.

Trong tiến trình đó, khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo trong nhà trường không đơn thuần là một hoạt động bổ trợ mà là một phương thức giáo dục hiện đại, giúp người học hình thành năng lực phát hiện vấn đề từ thực tiễn, năng lực thiết kế giải pháp, năng lực tổ chức thực hiện và tinh thần dấn thân vì những giá trị tốt đẹp của cộng đồng.

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn lưu ý, khởi nghiệp trong giáo dục không chỉ nhằm tạo ra doanh nghiệp mới mà quan trọng hơn là tạo ra những con người có tư duy đổi mới, có năng lực hành động và có khát vọng đóng góp cho sự phát triển của đất nước.

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn chụp ảnh cùng các học sinh Trường Trung học cơ sở Ngô Sỹ Liên, Hà Nội. (Ảnh: Thanh Tùng/TTXVN)

Trên tinh thần Nghị quyết số 57 và Nghị quyết số 71 của Bộ Chính trị, Quyết định số 336/QĐ-TTg của Thủ tướng về Chương trình hỗ trợ học sinh sinh viên khởi nghiệp giai đoạn 2026-2035 và Nghị quyết số 86/NQ-CP của Chính phủ về Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo đã tạo nền tảng và động lực để ngành giáo dục chuyển đổi mô hình giáo dục từ tiếp cận tri thức sang kiến tạo tri thức; từ cung ứng đầu vào lao động sang trực tiếp tham gia vào tăng trưởng GDP quốc gia.

Đây vừa là các định hướng lớn, vừa là yêu cầu cụ thể để tiếp tục triển khai chương trình hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp theo hướng gắn chặt hơn với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp và thị trường. Qua đó góp phần hình thành nguồn nhân lực có tư duy đổi mới sáng tạo, có năng lực khởi nghiệp và có khả năng tạo ra giá trị mới cho xã hội.

Tái cấu trúc triết lý đào tạo

Theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, với sự tham gia của 135 dự án tiêu biểu cùng hàng trăm thí sinh, chuyên gia, doanh nghiệp và hàng nghìn học sinh, sinh viên, Ngày hội Khởi nghiệp quốc gia của học sinh, sinh viên lần thứ VIII - năm 2026 thực sự là nơi hội tụ của trí tuệ, của khát vọng và của tinh thần đổi mới sáng tạo trong thế hệ trẻ. Ông cũng bày tỏ ấn tượng với sự đa dạng và tính thực tiễn của các dự án, từ công nghệ xanh, trí tuệ nhân tạo đến các giải pháp vì cộng đồng.

Tuy nhiên, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo cho rằng mục tiêu của ngày hội không chỉ để lan tỏa tinh thần khởi nghiệp mà hướng tới mục tiêu cao hơn là nâng cao chất lượng, hiệu quả và chiều sâu của toàn bộ hệ sinh thái khởi nghiệp trong ngành giáo dục. Không chỉ dừng lại ở trình bày ý tưởng, Ngày hội phải giúp các dự án tiến thêm một bước trong hành trình phát triển: rõ hơn về vấn đề cần giải quyết, sâu hơn về nhu cầu thị trường, hoàn thiện hơn về sản phẩm và khả thi hơn về mô hình triển khai. Điều quan trọng nhất không phải là số lượng giải thưởng, mà là mức độ trưởng thành của mỗi dự án và khả năng tiếp tục phát triển.

Các học sinh Trường Trung học phổ thông Nguyễn Thiện Thành, tỉnh Vĩnh Long, với các sản phẩm làm từ quả cam. (Ảnh: Phạm Mai/Vietnam+)

Nhấn mạnh thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp không phải là tổ chức thêm một vài cuộc thi mà là tái cấu trúc lại triết lý giáo dục và đào tạo, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo cho rằng cần chuyển từ tư duy quản lý giáo dục, quản lý đào tạo sang quản trị hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Nhà trường phải là một nền tảng kết nối chặt chẽ giữa nhà trường - doanh nghiệp - Nhà nước.

Các cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp phải là những mắt xích trung tâm, là "hạ tầng chiến lược" nơi tri thức được tạo ra, thử nghiệm và thương mại hóa ngay trong lòng hệ thống.

Mỗi nhà giáo không chỉ là người truyền thụ kiến thức mà phải là những “tác nhân kinh tế tri thức”. Các thầy cô phải là người đồng hành, hướng dẫn học sinh, sinh viên biến các kết quả nghiên cứu thành các sản phẩm, dịch vụ thực tế.

Chia sẻ với các học sinh, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo cho rằng việc tham dự ngày hội là dấu mốc nhưng không phải là đích đến cuối cùng. “Thầy mong các em hãy thay đổi định vị bản thân: Đừng chỉ học để cầm tấm bằng đi tìm việc. Hãy học để có năng lực làm chủ, năng lực nhận diện cơ hội và bản lĩnh để khởi nghiệp,” Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhắn nhủ.

Tư lệnh ngành giáo dục cũng khuyên học sinh đừng sợ thất bại vì thất bại không phải dấu chấm hết mà là một phần bắt buộc của thành công.

“Điều quan trọng hơn giải thưởng ngày hôm nay chính là tư duy đổi mới, khả năng giải quyết vấn đề phức hợp và khát vọng cống hiến mà các em tích lũy được qua hành trình này. Thầy tin tưởng rằng, từ những hạt giống ý tưởng hôm nay sẽ sớm hình thành nên các doanh nghiệp khởi nghiệp, các doanh nghiệp khoa học công nghệ thực thụ, góp phần đưa Việt Nam vươn cao trên bản đồ kinh tế tri thức thế giới,” Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nói.

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng cam kết sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, tạo hành lang pháp lý thuận lợi nhất để các nhà trường trở thành những trung tâm đổi mới sáng tạo thực thụ, đồng thời bày tỏ mong muốn các doanh nghiệp, các nhà đầu tư tiếp tục tin tưởng, đặt hàng và đồng hành cùng các dự án của học sinh, sinh viên./.