Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh: Tạo cơ chế vượt trội để tháo gỡ 'điểm nghẽn' phát triển văn hóa

Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội Trần Đức Thắng điều hành phiên thảo luận Tổ Hà Nội sáng 20-4. Ảnh: Quang Khánh

Sáng 20-4, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu Quốc hội Đoàn thành phố Hà Nội thảo luận ở Tổ về Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam.

Trao thêm thẩm quyền cho Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ

Phát biểu tại phiên thảo luận của Tổ Hà Nội, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho biết, trên cơ sở tiếp thu ý kiến của đại biểu, Ban soạn thảo đã tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo, đồng thời, làm rõ một số nội dung còn băn khoăn, nhất là về mức độ “đột phá” của các cơ chế, chính sách.

Thứ nhất, liên quan đến băn khoăn về việc cơ chế, chính sách trong dự thảo nghị quyết đã đủ mạnh và mang tính đột phá để đáp ứng yêu cầu thực hiện Nghị quyết 80 - NQ/TW của Bộ Chính trị mới ban hành hay chưa. Theo Bộ trưởng, trong quá trình xây dựng, tên gọi của Nghị quyết đã được điều chỉnh theo hướng bám sát tinh thần Nghị quyết 80.

Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh phát biểu thảo luận tại Tổ Hà Nội sáng 20-4. Ảnh: Quang Khánh

Trong đó, Ban soạn thảo đã nghiên cứu, tham khảo các nghị quyết của Quốc hội trong lĩnh vực giáo dục, y tế và chăm sóc sức khỏe nhân dân đã ban hành trước đây, đặc biệt là các nội dung mang tính đột phá. Tuy nhiên, thời gian qua, Quốc hội đã rất tích cực hoàn thiện hệ thống pháp luật, bổ sung các quy định liên quan đến đất đai, thuế, hợp tác công tư… thông qua việc sửa đổi Luật Đầu tư và các luật liên quan. Vì vậy, các cơ quan thẩm tra của Quốc hội, Chính phủ và Ủy ban Pháp luật đều đề nghị không đưa lại những nội dung này vào nghị quyết, tránh trùng lặp với quy định pháp luật hiện hành.

Theo Bộ trưởng, đối với những cơ chế đặc thù dành cho các công trình đặc biệt do cấp có thẩm quyền quyết định, thực tế đã có quy định và đang được triển khai, ví dụ như công trình Bảo tàng Đảng Cộng sản Việt Nam và một số công trình khác. Do đó, lĩnh vực văn hóa sẽ được kế thừa và tổ chức thực hiện theo các quy định đã có.

Nhấn mạnh điểm cốt lõi, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho rằng, Nghị quyết lần này tạo hành lang pháp lý để trao thêm thẩm quyền cho Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ trong việc quyết định các cơ chế, chính sách mang tính linh hoạt, kịp thời, kể cả việc áp dụng khác với quy định của luật trong một số trường hợp cần thiết nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc đang đặt ra trong thực tiễn phát triển văn hóa.

Về các lĩnh vực cụ thể, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho biết, dự thảo đã bổ sung nhiều chính sách nhằm tháo gỡ “điểm nghẽn” lâu nay, như cơ chế đãi ngộ nghệ sĩ, chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, cũng như thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa - lĩnh vực được xác định đóng góp khoảng 10% GDP trong nhiệm kỳ. Một số ngành có lợi thế như điện ảnh, du lịch văn hóa, du lịch di sản được xác định là trọng tâm ưu tiên.

Đối với các nội dung cụ thể như đất đai, thuế, phí, lệ phí, dự thảo Nghị quyết cũng đã có đề cập phù hợp với lĩnh vực văn hóa, vốn đang đối mặt với nhiều khó khăn. Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch lấy ví dụ, vấn đề bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống đã được quy định thành một điều riêng trong dự thảo Nghị quyết.

Quan tâm đến chính sách đãi ngộ đối với nghệ sĩ

Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho biết thêm, một nội dung được đặc biệt quan tâm là chính sách đãi ngộ đối với nghệ sĩ. Đây là vấn đề tồn tại lâu nay, được nhiều đại biểu Quốc hội chất vấn, khi mức hỗ trợ cho hoạt động luyện tập, sáng tạo nghệ thuật còn rất thấp, không phù hợp với biến động của đời sống kinh tế - xã hội. Dự thảo Nghị quyết lần này đã có đề xuất điều chỉnh nhằm tháo gỡ bất cập này.

Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh phát biểu thảo luận tại Tổ Hà Nội sáng 20-4. Ảnh: Quang Khánh

Bên cạnh đó, lĩnh vực di sản và công nghiệp văn hóa cũng được chú trọng. Theo mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, công nghiệp văn hóa phấn đấu đóng góp khoảng 10% GDP, tuy nhiên, hiện nay đây vẫn là ngành còn non trẻ, chưa có hệ thống pháp lý hoàn chỉnh. Chiến lược của Chính phủ xác định 10 lĩnh vực công nghiệp văn hóa, trong đó dự thảo nghị quyết tập trung vào các lĩnh vực có lợi thế như điện ảnh, du lịch văn hóa, du lịch di sản… nhằm thúc đẩy tăng trưởng và đóng góp vào nền kinh tế.

Liên quan đến cơ chế đặt hàng và khoán chi trong lĩnh vực văn học nghệ thuật, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch nhấn mạnh, thực tế cho thấy, chúng ta đang thiếu vắng các tác phẩm có giá trị đỉnh cao như các giai đoạn trước. Nguyên nhân một phần do chưa có cơ chế đủ mạnh để khuyến khích sáng tạo. Do đó, dự thảo Nghị quyết đã bổ sung các cơ chế nhằm thúc đẩy hoạt động này, theo đúng định hướng của Đảng và Nhà nước.

Liên quan đến các quỹ văn hóa và quỹ đầu tư, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho biết, đây là nội dung được cân nhắc kỹ lưỡng. Dù Nghị quyết 80 đã nêu rõ yêu cầu thành lập các quỹ này, nhưng thực tế triển khai còn hạn chế. Tuy nhiên, trong bối cảnh cần thu hút nguồn lực xã hội hóa, đặc biệt là nguồn lực ngoài nhà nước, việc hình thành các quỹ vẫn là cần thiết, tạo nền tảng để huy động và phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn trong thời gian tới.

Bộ trưởng cũng thông tin về một số nội dung khác tuy không mang tính đột phá lớn nhưng có ý nghĩa thực tiễn cao, như việc giao quyền cho cấp xã khai thác, sử dụng các thiết chế văn hóa nhằm tránh lãng phí; hay tận dụng các trụ sở dôi dư sau sắp xếp bộ máy để phục vụ hoạt động văn hóa. Đây là những giải pháp thiết thực, góp phần tháo gỡ khó khăn ở cơ sở.

Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh khẳng định, dự thảo Nghị quyết tuy không bao quát tất cả các cơ chế đột phá như kỳ vọng ban đầu do đã có sự điều chỉnh theo hệ thống pháp luật hiện hành, nhưng điểm cốt lõi là trao quyền linh hoạt cho Chính phủ trong tổ chức thực hiện, kịp thời tháo gỡ vướng mắc, đồng thời bảo đảm cơ chế giám sát của Quốc hội.