Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn: Kiểm soát giá năng lượng, tạo dư địa cho doanh nghiệp phát triển

Sáng 12/11, tại phiên chất vấn trong khuôn khổ Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trả lời các vấn đề thuộc nhóm lĩnh vực tài chính. Nhiều nội dung được đại biểu quan tâm liên quan đến chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, tình trạng doanh nghiệp rút khỏi thị trường và định hướng giảm thuế giá trị gia tăng trong thời gian tới.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trả lời chất vấn tại Quốc hội.

Ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển

Đặt vấn đề tại phiên chất vấn, đại biểu Nguyễn Ngọc Việt (Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hà Nội) cho rằng các địa phương đều có định hướng thu hút những tập đoàn lớn, song nếu cùng tập trung vào một số nhà đầu tư quen thuộc thì việc một địa phương có thêm dự án chưa chắc đã tạo thêm nguồn lực cho nền kinh tế cả nước.

Trong khi nguồn thu từ đất có giới hạn, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng hàng triệu hộ kinh doanh lại cần thêm điều kiện để tích lũy vốn, mở rộng sản xuất. Đại biểu đề nghị Bộ trưởng Bộ Tài chính làm rõ liệu đã có cơ chế tài chính đủ mạnh để khuyến khích địa phương chú trọng nuôi dưỡng doanh nghiệp, thay vì chủ yếu thu hút dự án lớn và nguồn thu trước mắt hay chưa.

Đại biểu cũng đặt vấn đề về việc nghiên cứu cơ chế để địa phương được hưởng lợi nhiều hơn từ phần tăng thu ngân sách bền vững do hoạt động sản xuất, kinh doanh hiệu quả tạo ra; đồng thời chuyển cách đánh giá hiệu quả thu hút đầu tư từ vốn đăng ký, số lượng dự án sang giá trị gia tăng và nguồn thu thực chất.

Trả lời chất vấn, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết các giải pháp được triển khai từ đầu nhiệm kỳ đều hướng tới cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và hỗ trợ doanh nghiệp, nhất là khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa. Những biện pháp này bao gồm giảm thuế, cắt giảm thủ tục hành chính và xây dựng luật về phát triển doanh nghiệp nhằm tạo thêm động lực cho khu vực sản xuất, kinh doanh.

Về chi phí đầu vào, Bộ trưởng nhấn mạnh việc kiểm soát giá xăng dầu và giá điện là một lợi thế đối với doanh nghiệp. Theo ông, các mặt hàng này không những không tăng giá mà còn đang ở mức thấp nhất trong khu vực, qua đó tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Bên cạnh việc kiểm soát chi phí, nhiều chính sách ưu đãi cũng được triển khai để hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Cụ thể, doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm; ngưỡng doanh thu không chịu thuế giá trị gia tăng và không phải nộp thuế thu nhập cá nhân đối với hộ, cá nhân kinh doanh được nâng lên 1 tỷ đồng/năm.

Đối với doanh nghiệp có doanh thu hằng năm không quá 10 tỷ đồng, mức giảm thuế thu nhập doanh nghiệp là 30% số thuế phải nộp. Trong lĩnh vực đất đai, doanh nghiệp được hỗ trợ tối thiểu 30% tiền thuê đất trong 5 năm đầu.

Bộ trưởng khẳng định các chính sách này nhằm tạo điều kiện để doanh nghiệp nhỏ và vừa duy trì hoạt động, mở rộng sản xuất, từng bước đóng góp nhiều hơn cho tăng trưởng kinh tế.

Liên quan đến cơ chế phân bổ nguồn thu ngân sách, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết Luật Ngân sách nhà nước đã quy định rõ việc phân chia nguồn thu và nhiệm vụ chi giữa các cấp ngân sách. Trong đó, ngân sách địa phương được hưởng 100% đối với 18 nguồn thu, phần lớn gắn với hoạt động của doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Theo Bộ trưởng, việc tạo điều kiện cho doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển cũng đồng nghĩa với mở rộng nguồn thu, tăng khả năng tự chủ tài chính của địa phương. Trên cơ sở nhiệm vụ và thẩm quyền được phân cấp, các địa phương cần xây dựng chính sách hỗ trợ phù hợp để nuôi dưỡng nguồn thu lâu dài.

Cân nhắc chính sách giảm thuế giá trị gia tăng trong năm 2027

Một vấn đề khác được đại biểu Nguyễn Duy Thanh (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Cà Mau) nêu ra là tình trạng doanh nghiệp rút khỏi thị trường gia tăng. Đại biểu cho biết trong 10 tháng đầu năm, số doanh nghiệp giải thể tăng khoảng 110%, đồng thời đề nghị Bộ trưởng phân tích nguyên nhân và làm rõ khả năng tiếp tục áp dụng chính sách giảm thuế giá trị gia tăng sau ngày 31/12.

Đại biểu Nguyễn Duy Thanh (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Cà Mau).

Đại biểu cũng đề nghị có giải pháp hỗ trợ sức mua và đầu ra cho doanh nghiệp trong trường hợp chính sách giảm thuế không được gia hạn sang năm 2027.

Thông tin tại phiên chất vấn, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết trong 9 tháng, có 172.000 doanh nghiệp rút khỏi thị trường, trong khi số doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động đạt 222.000.

Theo phân tích của Bộ Tài chính, khoảng 50% số doanh nghiệp rút khỏi thị trường thuộc diện tạm ngừng kinh doanh, 30% đã hoàn tất thủ tục giải thể. Trong khi đó, nhờ các giải pháp cải thiện môi trường đầu tư, giảm thuế, rút ngắn thời gian và chi phí tuân thủ thủ tục hành chính, số doanh nghiệp gia nhập thị trường đạt hơn 222.000. Đáng chú ý, tổng vốn đăng ký tăng 38% so với cùng kỳ năm trước.

Phân tích sâu hơn về nhóm doanh nghiệp tạm ngừng hoạt động và giải thể, Bộ trưởng cho biết phần lớn thuộc lĩnh vực thương mại, dịch vụ, vốn có đặc điểm dễ gia nhập và rút khỏi thị trường. Khoảng 89% trong số này là những doanh nghiệp không phát sinh doanh thu trong năm 2026 và đã dừng hoạt động từ trước.

Theo Bộ trưởng, việc doanh nghiệp rút khỏi thị trường là một phần của quá trình vận động trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, khi có doanh nghiệp thành công nhưng cũng có doanh nghiệp gặp khó khăn, không thể tiếp tục hoạt động.

Ông cũng phân tích, thủ tục gia nhập thị trường tại Việt Nam tương đối đơn giản, tạo điều kiện cho người dân và doanh nghiệp bắt đầu hoạt động kinh doanh. Ngược lại, việc rút khỏi thị trường phải xử lý nhiều nghĩa vụ tài chính, không chỉ với ngân sách nhà nước như thuế, bảo hiểm xã hội mà còn với nhà cung cấp, tổ chức cho vay và các bên liên quan.

Bộ trưởng cho biết Bộ Tài chính đã chỉ đạo đơn giản hóa quy trình; đối với doanh nghiệp đã hoàn thành nghĩa vụ tài chính và làm sạch mã số thuế, thủ tục rút khỏi thị trường có thể hoàn tất trong vòng một ngày.

Về đề xuất tiếp tục giảm 2% thuế giá trị gia tăng, từ mức 10% xuống 8%, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết Thủ tướng Chính phủ đang chỉ đạo Bộ Tài chính nghiên cứu, đánh giá kỹ phương án này.

Việc xem xét chính sách sẽ gắn với đánh giá khuôn khổ pháp lý và tình hình sản xuất, kinh doanh trong những tháng cuối năm 2026 cũng như đầu năm 2027. Cơ quan quản lý đồng thời theo dõi sát diễn biến thị trường, đặc biệt là thị trường xăng dầu và năng lượng, để có giải pháp điều hành phù hợp.

Bộ trưởng nhấn mạnh các chính sách cần được cân nhắc trên cơ sở hài hòa giữa hỗ trợ doanh nghiệp, người dân với yêu cầu bảo đảm các mục tiêu kinh tế vĩ mô, trong đó trọng tâm là duy trì tăng trưởng trên 10% và kiểm soát lạm phát khoảng 4,5%.