Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn: Mọi khoản chi ngân sách phải được đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội

Chiều 5/11, sau khi Quốc hội thảo luận về dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm về dự thảo.

Huy động nguồn lực lớn phải đi cùng nâng cao hiệu quả sử dụng

Nêu rõ những yêu cầu đặt ra trong quá trình soạn thảo, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết cơ quan soạn thảo đã cố gắng thể hiện bốn nguyên tắc cơ bản trong xây dựng luật.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu tại Quốc hội. Ảnh: Đức Thanh

Trước hết là thể chế hóa kịp thời các quy định mới của Đảng trong quản lý ngân sách và đầu tư, đặc biệt là Kết luận 18 của Trung ương 2, Nghị quyết 79 của Trung ương 3 và Kết luận 106 của Trung ương 4.

Nguyên tắc thứ hai là “mọi khoản chi, chương trình, dự án sử dụng tiền ngân sách nhà nước đều phải được đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội” theo đúng nguyên tắc tại Kết luận 18.

Để làm rõ yêu cầu này, Bộ trưởng cho hay, tổng vốn đầu tư trong giai đoạn tới dự kiến tăng khoảng 2,21 lần; riêng đầu tư công phải huy động tăng 2,6 lần so với giai đoạn trước. Trong 5 năm tới, đầu tư công của trung ương theo kế hoạch 5 năm phải huy động khoảng 3,8 triệu tỷ đồng, của địa phương là 4,42 triệu tỷ đồng.

Đây là con số rất lớn, gấp 2,6 lần giai đoạn trước, đồng thời phải nâng hiệu quả sử dụng lên gấp đôi so với yêu cầu của giai đoạn trước. “Chính vì thế, nguyên tắc đánh giá hiệu quả là xuyên suốt trong quá trình xây dựng dự thảo luật”, Bộ trưởng nhấn mạnh. Cùng với đó, việc huy động vốn cho đầu tư phát triển vẫn phải bảo đảm nguồn vốn cho củng cố an ninh, quốc phòng và bảo đảm an sinh xã hội.

Nguyên tắc thứ ba là bảo đảm tuyệt đối an toàn về an ninh tài chính quốc gia. Ngoài việc sử dụng hiệu quả, phải bảo đảm an ninh, an toàn nền tài chính quốc gia, đặc biệt là hạn mức vay và bội chi ngân sách nhà nước phải bảo đảm trong hạn mức Quốc hội giao, “đây là điều hết sức quan trọng”, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Nguyên tắc thứ tư là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính; bảo đảm vai trò dẫn dắt của ngân sách trung ương, đồng thời bảo đảm tính chủ động của ngân sách địa phương. Việc phân quyền được thực hiện mạnh mẽ theo nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm và địa phương chịu trách nhiệm”.

Cơ quan thuế, hải quan chịu trách nhiệm đảm bảo dự toán sát thực tế

Đi vào những vấn đề đại biểu quan tâm thời gian qua, đặc biệt là về quyết toán ngân sách hằng năm, Bộ trưởng cho biết nhiều đại biểu đề xuất phải làm sao để dự toán ngân sách sát thực tiễn. Mặc dù có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng dự toán chưa sát, song Bộ trưởng thẳng thắn nhìn nhận “nguyên nhân chủ quan là chính”, bởi công tác phân tích, dự báo còn kém, chưa theo kịp diễn biến tình hình kinh tế trong nước và thế giới.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu tại Quốc hội. Ảnh: Đức Thanh

Bộ trưởng dẫn ví dụ, năm 2025, tăng trưởng dự đoán đầu năm chỉ 6% nhưng kết thúc đạt 8,02%; cùng với đó là dự toán về tiền sử dụng đất sau khi tháo gỡ khó khăn của Luật Đất đai năm 2024 và một số khoản thu bất thường.

Đối với dự toán năm 2027, khi trình Quốc hội, cơ quan soạn thảo đã báo cáo mức dự toán chỉ tăng 9,1% so với ước thực hiện năm 2026. Trong khi đó, yêu cầu tăng trưởng vẫn được dự báo ở mức trên 10%, lạm phát ở mức 4,5%.

Bộ trưởng cho biết, mặc dù đã thảo luận rất kỹ với địa phương, năm nay Bộ Tài chính có đổi mới là yêu cầu ngành thuế địa phương và hải quan địa phương hoàn toàn chịu trách nhiệm. “Đảng ủy Bộ Tài chính đã có nghị quyết giao nhiệm vụ rất rõ ràng: không được giảm thu, không được phản ánh không phù hợp với điều kiện kinh tế, nhưng cũng không được giấu nguồn thu để tăng thu, và kiên quyết xử lý những trường hợp cố tình vi phạm”, Bộ trưởng nêu rõ.

Về việc phân bổ chi tiết các khoản từ đầu năm theo Điều 40 của dự thảo Luật, Bộ trưởng giải thích, trong thực tiễn có nhiều nhiệm vụ, chương trình, dự án phải có trong dự toán và chi từ đầu năm nhưng chưa đủ điều kiện phân bổ chi tiết.

Trước các ý kiến của đại biểu Quốc hội, trong đó có ý kiến của cơ quan thẩm tra và đại biểu Hoàng Quang Hàm, cơ quan soạn thảo đã tiếp thu, đưa vào quy định việc phân bổ chi tiết kết thúc vào ngày 31/12. Trường hợp muốn tiếp tục sử dụng thì Chính phủ phải báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội và UBND phải báo cáo HĐND, trừ một số khoản chi đặc thù gắn với con người, chương trình, dự án chi khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và một số chương trình trọng điểm quốc gia.

Đối với chi chuyển nguồn, Bộ trưởng ghi nhận ý kiến đại biểu phản ánh trong những năm vừa qua, chi chuyển nguồn rất lớn. Một trong những nguyên nhân là tăng thu lớn vào cuối năm. Trong lần sửa luật này, dự thảo đã quy định rất rõ các điều kiện được phép chuyển nguồn. Theo đó, chuyển nguồn chỉ kéo dài đến ngày 31/12 của năm sau; đồng thời quy định rõ một số nguồn cụ thể được phép chuyển. Nếu không, sẽ xử lý hủy dự toán để bảo đảm kỷ cương, kỷ luật ngân sách.

Thay mặt cơ quan soạn thảo, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn khẳng định sẽ phối hợp chặt chẽ với cơ quan thẩm tra để thể chế hóa, tiếp thu đầy đủ ý kiến đại biểu Quốc hội; nghiêm túc nghiên cứu rất kỹ để có dự án luật hoàn thiện nhất, phù hợp với điều kiện thực tiễn phát triển của đất nước trong thời gian tới.