Không chỉ giải ngân hết vốn, mỗi đồng ngân sách phải tạo giá trị thiết thực

Chiều 5/11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất).

Hợp nhất Luật để tối ưu hiệu quả mỗi đồng ngân sách

Qua thảo luận, nhiều đại biểu ghi nhận nỗ lực của Chính phủ, Bộ Tài chính trong việc tiếp thu, giải trình các ý kiến sau phiên thảo luận tổ, đồng thời góp ý để dự thảo luật đáp ứng yêu cầu quản lý, phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn lực quốc gia.

Đại biểu Đoàn Thị Lê An (đoàn Cao Bằng) cơ bản nhất trí với sự cần thiết ban hành luật nhằm thống nhất quản lý tài chính công và đầu tư công, khắc phục sự chồng chéo về quy trình, thủ tục, tăng cường phân cấp, phân quyền và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực quốc gia.

Đại biểu Lê Hữu Chí (đoàn Khánh Hòa) phát biểu.

Phân tích ý nghĩa của việc hợp nhất, đại biểu Bùi Văn Dũng (Thanh Hóa) tán thành cách thiết kế gắn danh mục và mức chi đầu tư công với kế hoạch tài chính 5 năm, tích hợp kế hoạch đầu tư công hằng năm vào dự toán ngân sách. Theo đại biểu, cách thiết kế này giúp cơ quan dân cử xem xét nhu cầu đầu tư cùng khả năng cân đối vốn, giảm hồ sơ trùng lặp cho chính quyền, tạo cơ sở giám sát xuyên suốt từ phân bổ đến sử dụng ngân sách.

Theo đại biểu Lê Hữu Chí (đoàn Khánh Hòa), giá trị của việc hợp nhất pháp luật không chỉ dừng lại ở góc độ cơ học mà quan trọng hơn là “sự hợp nhất tư duy quản trị, quy trình quản lý và trách nhiệm đối với nguồn lực quốc gia”, theo hướng tiệm cận các tiêu chuẩn quản trị tài chính công hiện đại.

Đánh giá cao sự cầu thị, tiếp thu của cơ quan soạn thảo, đại biểu Trần Hoàng Ngân (đoàn TP. Hồ Chí Minh) cho biết, dự thảo Luật đã kế thừa nhiều nội dung của hai luật hiện hành, sửa đổi, hoàn thiện 16 nội dung và bổ sung 13 nội dung mới. Trong đó, nội dung quan trọng, cấp thiết là quy định đánh giá hiệu quả đầu tư công từ khâu đề xuất dự án đến tổ chức thực hiện, vận hành và khai thác.

Đặt trong yêu cầu phát triển hạ tầng, đại biểu cho hay cử tri mong đợi sớm có hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội đồng bộ, từ giao thông, năng lượng đến chống ngập, bảo vệ môi trường, hạ tầng số, văn hóa, y tế, giáo dục. Quốc hội đã thông qua nghị quyết chi cho đầu tư công giai đoạn 2026 - 2030 là 8,2 triệu tỷ đồng. Vì vậy, Luật Ngân sách nhà nước phải giúp giải ngân nhanh và hiệu quả nguồn lực này.

Đại biểu Trần Hoàng Ngân (đoàn TP. Hồ Chí Minh) phát biểu.

Đầu tư công phải rõ lợi ích, chi phí, trách nhiệm

Góp ý cho dự thảo Luật, đại biểu Trịnh Xuân An (đoàn Đồng Nai) nhấn mạnh “ngân sách đã quan trọng, nhưng sử dụng ngân sách sao cho hiệu quả còn quan trọng hơn”. Theo đó, đại biểu đề nghị tiếp tục làm rõ cơ chế quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra và hạch toán hiệu quả trong đầu tư công.

Theo đại biểu, yêu cầu này cần được thể chế thành cơ chế xuyên suốt từ giao ngân sách đến đánh giá kết quả thực hiện để phân bổ nguồn lực. Dự toán của chương trình, nhiệm vụ phải xác định sản phẩm đầu ra chủ yếu, chất lượng, thời hạn hoàn thành và kinh phí tương ứng, phù hợp với tính chất khoản chi; áp dụng cả cho chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên với lộ trình phù hợp.

Đối với đầu tư công, trước khi quyết định đầu tư phải xác định mục tiêu, chỉ tiêu kết quả, tính toán chi phí trong suốt vòng đời dự án, gồm cả vận hành, bảo trì; đánh giá lợi ích dự kiến và so sánh với phương án đầu tư khác.

Đại biểu Trịnh Xuân An cũng đề nghị kết quả đánh giá phải dẫn đến quyết định quản lý cụ thể: xác định tồn tại, nguyên nhân, trách nhiệm và kiến nghị xử lý; cơ quan có thẩm quyền phải quyết định biện pháp khắc phục, điều chỉnh hoặc dừng chương trình, dự án, kèm thời hạn và trách nhiệm thực hiện.

Cùng quan tâm hiệu quả thực chất, đại biểu Lê Hữu Chí đề nghị bổ sung các tiêu chí cốt lõi về sự phù hợp với mục tiêu, khả năng cân đối nguồn lực, hiệu quả sử dụng vốn, kết quả đầu ra và tác động kinh tế - xã hội. Đối với dự án giáo dục, y tế, an sinh xã hội, công trình phục vụ công cộng, phải tính đến hiệu quả xã hội, mức độ cải thiện đời sống nhân dân.

Đại biểu Trịnh Xuân An (đoàn Đồng Nai) phát biểu

Linh hoạt, giảm thủ tục

Về tính linh hoạt trong sử dụng ngân sách, đại biểu Trịnh Trung Tín (đoàn An Giang) đánh giá quy định tại Điều 40 cho phép bố trí từ cả nguồn chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên đối với một số nhiệm vụ mua sắm, thuê tài sản, sửa chữa, cải tạo, nâng cấp công trình, chuẩn bị đầu tư, quy hoạch là cách làm thực tiễn, kịp thời.
Quy định này giải tỏa áp lực không dám chi cải tạo, nâng cấp từ nguồn chi thường xuyên, nhất là trường hợp cấp thiết liên quan đến trường học, trạm y tế. Đại biểu đề nghị quy định cụ thể mức trần chi thường xuyên đối với các hạng mục liên quan, minh bạch việc sử dụng vốn, tránh lựa chọn nguồn chi để né quy trình quản lý dự án đầu tư công.

Đại biểu Nguyễn Hoàng Trường (đoàn Hà Nội) đánh giá việc tích hợp nội dung chủ yếu của bước quyết định chủ trương đầu tư và bước quyết định đầu tư đối với dự án nhóm C sẽ rút ngắn quy trình, giảm thủ tục, tiết kiệm chi phí chuẩn bị đầu tư ở cơ sở, tạo điều kiện đẩy nhanh giải ngân ngay từ năm ngân sách 2027.

Tán thành hướng cải cách này, đại biểu Võ Hoàng Ngân (đoàn TP. Hồ Chí Minh) lưu ý phải làm rõ cơ chế lấy ý kiến trước khi quyết định đầu tư. Nếu vẫn phải lập hồ sơ, chờ ý kiến thống nhất rồi mới tiếp tục thẩm định, quyết định đầu tư, “chúng ta có thể bỏ được tên gọi của một thủ tục nhưng chưa chắc giảm được thời gian thực hiện”.

Đại biểu đề nghị việc lấy ý kiến về sự cần thiết, nguồn vốn, khả năng cân đối vốn đối với dự án nhóm C phải được tích hợp trong quá trình lập, thẩm định dự án, không tổ chức thành thủ tục thẩm định độc lập, không thẩm định trùng lặp những nội dung đã có kết quả hợp lệ.

Về vấn đề chuyển nguồn, đại biểu Lê Hữu Chí đề nghị quy định rõ trường hợp được chuyển, thời hạn và trách nhiệm người quyết định; không coi chuyển nguồn là giải pháp mặc nhiên để xử lý chậm giải ngân. Người có thẩm quyền quyết định chuyển nguồn phải chịu trách nhiệm về kết quả giải ngân và hiệu quả sử dụng vốn.

Theo đại biểu, yêu cầu hoàn thiện luật là bảo đảm nguồn lực trước khi quyết định đầu tư, đánh giá bằng hiệu quả thực tế, kiểm soát chặt chẽ việc bổ sung vốn, chuyển nguồn và xác định rõ trách nhiệm của người quyết định, người tổ chức thực hiện.

“Mục tiêu cuối cùng không phải chỉ là giải ngân hết vốn mà là mỗi đồng ngân sách được sử dụng đúng mục tiêu, đúng thời điểm và tạo giá trị thiết thực cho nền kinh tế và đời sống nhân dân”, đại biểu Lê Hữu Chí nhấn mạnh./.